Nhiều địa phương còn lúng túng
Tuy Phước Bắc là 1 trong 65 xã, phường được triển khai thí điểm cấp phép hoạt động khoáng sản đối với cát xây dựng và đất san lấp. Đến nay, xã đã rà soát, xác định vị trí dự kiến cấp phép mỏ cát xây dựng tại khu vực bãi bồi sông Côn, thuộc địa phận thôn Thiện Nghĩa. Mỏ cát được quy hoạch nhằm đáp ứng nhu cầu vật liệu phục vụ các công trình, dự án đầu tư công trên địa bàn.
Tuy nhiên, để từ một vị trí dự kiến trở thành mỏ được cấp phép còn nhiều thủ tục phải thực hiện. Đây là khó khăn đối với UBND xã Tuy Phước Bắc trong bước đầu triển khai.
Theo ông Nguyễn Quang Vinh - Trưởng Phòng Nông nghiệp và Hạ tầng xã, dù được UBND tỉnh ủy quyền nhưng quá trình cấp phép hoạt động khoáng sản liên quan đến nhiều sở, ngành và cơ quan chuyên môn. Đến nay, xã mới dừng ở bước rà soát, khảo sát vị trí dự kiến cấp phép mỏ; các hồ sơ, thủ tục liên quan vẫn chưa hoàn tất nên chưa thể tiến hành cấp phép.
Tương tự, xã Phù Cát cũng được UBND tỉnh ủy quyền cấp phép hoạt động khoáng sản. Qua khảo sát, xã xác định có 2 vị trí dự kiến khai thác đất làm vật liệu san lấp. Ông Nguyễn Trung Tín - Phó Trưởng Phòng Kinh tế xã Phù Cát - cho biết: Để cấp phép khai thác khoáng sản, còn nhiều công việc liên quan đến thăm dò, đánh giá trữ lượng, xác định khu vực, công suất và thời gian khai thác; các điều kiện về đất đai, môi trường, rừng và nghĩa vụ tài chính. Những nội dung này đòi hỏi kiến thức chuyên môn sâu và cần có ý kiến của nhiều cơ quan chuyên môn cấp tỉnh.
Đây cũng là khó khăn chung của hầu hết các địa phương được ủy quyền cấp phép hoạt động khoáng sản. Bởi trước đây, cấp xã chủ yếu thực hiện chức năng quản lý nhà nước trên địa bàn. Nay được trao thẩm quyền cấp phép, chính quyền cấp xã phải tham gia vào quy trình chuyên ngành có tính kỹ thuật cao, liên quan đồng thời đến địa chất, khoáng sản, đất đai, môi trường, lâm nghiệp và kỹ thuật khai thác.
Cần sớm tháo gỡ
Theo Phòng Địa chất và Khoáng sản (Sở Công Thương), việc thí điểm cấp phép hoạt động khoáng sản chỉ áp dụng đối với địa phương đáp ứng các điều kiện nhất định. Trong đó, địa phương phải có mỏ cát xây dựng hoặc đất san lấp; có năng lực chuyên môn, ban quản lý dự án cấp xã và có nhu cầu vật liệu phục vụ các dự án đầu tư công hoặc phát triển KT-XH.
Việc phân cấp, ủy quyền được kỳ vọng giúp rút ngắn thời gian thực hiện thủ tục, tăng tính chủ động trong cung ứng vật liệu cho các công trình, dự án. Tuy nhiên, đến nay mới có 3/65 xã, phường triển khai bước khảo sát, đánh giá trữ lượng ban đầu đối với các mỏ khoáng sản dự kiến cấp phép.
Ông Võ Thanh Tịnh - Phó Trưởng Phòng Địa chất và Khoáng sản - cho biết: Việc ủy quyền cấp phép hoạt động khoáng sản cho chủ tịch UBND cấp xã là cơ chế mới nên các địa phương cần có thời gian nghiên cứu, làm quen và tổ chức thực hiện. Đưa thẩm quyền cấp phép về cấp xã cũng đòi hỏi sự chuẩn bị đồng bộ về quy trình, nhân lực và hướng dẫn chuyên môn, chứ không thể chỉ dừng ở việc giao quyền.
Theo Quyết định số 2574/QĐ-UBND ngày 15-6-2026 của UBND tỉnh, 65 xã, phường được ủy quyền thí điểm cấp phép hoạt động khoáng sản cát xây dựng và đất san lấp trong thời hạn 5 năm, kể từ ngày 15-6-2026.
Phạm vi ủy quyền gồm thăm dò khoáng sản, phê duyệt báo cáo kết quả thăm dò, cấp phép khai thác và đóng cửa mỏ đối với các mỏ trên địa bàn để phục vụ các dự án đầu tư công, phát triển KT-XH của địa phương. Chủ tịch UBND cấp xã được ủy quyền chịu trách nhiệm toàn diện trước pháp luật và trước Chủ tịch UBND tỉnh đối với các nội dung được giao; không được ủy quyền tiếp.
Bên cạnh đó, khi thẩm quyền cấp phép được đưa về cấp xã, trách nhiệm quản lý hoạt động khai thác khoáng sản trên địa bàn cũng trở nên trực tiếp hơn. Chính quyền cấp xã không chỉ cần nắm chắc hồ sơ trước khi cấp phép mà còn phải đủ khả năng theo dõi sản lượng, phạm vi, công suất, thời gian khai thác và việc chấp hành các quy định trong quá trình hoạt động.
Việc ủy quyền cho cấp xã cấp phép hoạt động khoáng sản nhằm đưa trách nhiệm quản lý sát địa bàn hơn, đồng thời tạo điều kiện để địa phương chủ động nguồn vật liệu phục vụ phát triển KT-XH. Tuy nhiên, để cơ chế này vận hành hiệu quả, cần bảo đảm điều kiện thực hiện tương xứng với thẩm quyền được giao.
Trong giai đoạn đầu thí điểm, ngành chuyên môn cần tăng cường hướng dẫn, thống nhất quy trình, thành phần hồ sơ và biểu mẫu để cấp xã dễ áp dụng. Đối với những hồ sơ phức tạp, cần có cơ chế hỗ trợ trong các nội dung công việc liên quan đến địa chất, trữ lượng, môi trường, đất đai và lâm nghiệp. Ngoài ra, cần làm rõ trách nhiệm phối hợp giữa cấp xã với các sở, ngành trong từng khâu để tránh tình trạng địa phương “vừa làm vừa dò đường”.
