Lan tỏa canh tác sinh học
Những năm gần đây, sản xuất nông nghiệp xanh, an toàn và bền vững ngày càng được nhiều nông dân phía Tây tỉnh Gia Lai quan tâm. Trong đó, việc sử dụng phân bón hữu cơ, chế phẩm vi sinh và thuốc bảo vệ thực vật sinh học để thay thế dần hóa chất được xem là hướng đi phù hợp nhằm cải tạo đất, bảo vệ môi trường và đáp ứng yêu cầu thị trường.
Anh Nguyễn Công Hoàng Gia - Giám đốc Công ty TNHH Ánh Dương Tây Nguyên (phường An Phú) - cho biết: Sau mỗi vụ thu hoạch, việc cắt tỉa cành, vệ sinh vườn, cải tạo đất và phục hồi bộ rễ là khâu quan trọng, giúp cây trồng tái tạo sức sinh trưởng cho mùa vụ mới.
“Nông dân cần loại bỏ cành sâu bệnh, bổ sung phân hữu cơ hoai mục kết hợp các chủng vi sinh vật có lợi nhằm tăng độ mùn, độ tơi xốp cho đất. Khi đất khỏe, cây sẽ khỏe, khả năng chống chịu sâu bệnh cũng tốt hơn” - anh Gia chia sẻ.
Theo anh Gia, đơn vị tập trung hướng dẫn nông dân cải tạo đất, phục hồi bộ rễ và hạn chế dịch hại theo hướng sinh học. Các chế phẩm vi sinh giúp phân giải chất hữu cơ, tăng khả năng chuyển hóa dinh dưỡng trong đất, cải thiện môi trường đất và hạn chế một số đối tượng gây hại trong vùng rễ.
Không chỉ chuyển giao kỹ thuật, anh Gia còn kết nối thị trường tiêu thụ, vận động nông dân thành lập các tổ liên kết sản xuất để chia sẻ kinh nghiệm, thống nhất quy trình canh tác và xây dựng vùng nguyên liệu bền vững. Hiện công ty hỗ trợ cải tạo đất và kiểm soát dịch hại sinh học cho hơn 3.000 ha cà phê, 50 ha chanh dây và hơn 200 ha sầu riêng trên địa bàn tỉnh.
Bà Nguyễn Thị Huyền - Giám đốc Công ty cổ phần Nông nghiệp sinh học Gia Lai - nhận định: Xu hướng sử dụng thuốc bảo vệ thực vật sinh học trong sản xuất chanh dây xuất khẩu sẽ ngày càng rõ nét. Các thị trường lớn đều siết chặt quy định về dư lượng thuốc hóa học, vì vậy chuyển sang giải pháp sinh học là yêu cầu cần thiết nếu muốn duy trì và mở rộng thị trường.
Theo bà Huyền, chế phẩm sinh học giúp giảm tồn dư hóa chất trên nông sản, bảo vệ sức khỏe người sản xuất, duy trì đa dạng sinh học và hạn chế nguy cơ kháng thuốc. Tuy nhiên, sản phẩm này thường có hiệu lực chậm hơn thuốc hóa học, dễ chịu tác động bởi thời tiết, thời gian bảo quản ngắn và giá thành còn cao. Vì vậy, sản xuất chanh dây theo hướng xanh phải kết hợp quản lý dịch hại tổng hợp, kiểm soát vùng trồng và liên kết tiêu thụ ổn định.
Thay đổi tư duy sản xuất bền vững
Từ thực tế sản xuất, nhiều nông dân đã nhận thấy hiệu quả rõ rệt khi chuyển từ phương thức canh tác phụ thuộc vào hóa chất sang sử dụng phân bón hữu cơ, chế phẩm vi sinh và thuốc bảo vệ thực vật sinh học. Sự thay đổi này giúp cây trồng phát triển ổn định hơn, đồng thời góp phần cải tạo đất và tạo ra sản phẩm an toàn hơn.
Tham gia tổ liên kết sản xuất nông nghiệp xanh, anh Ngô Thân Thương (ở thôn Hàm Rồng, xã Ia Băng) đã chuyển 1 ha cà phê của gia đình sang canh tác theo hướng hữu cơ từ năm 2020. Gia đình anh ưu tiên sử dụng phân hữu cơ, men vi sinh và thuốc sinh học để cải tạo đất, nuôi dưỡng bộ rễ, phòng trừ sâu bệnh.
Theo anh Thương, khi đất được phục hồi, hệ sinh vật có lợi dưới đất phát triển tốt thì cây cà phê sinh trưởng khỏe hơn, tỷ lệ đậu trái cao hơn và năng suất ổn định hơn. Vụ vừa qua, vườn cà phê 1 ha của gia đình anh thu được khoảng 7,5 tấn nhân.
“Trước đây, vườn cà phê thường rơi vào cảnh năm được mùa, năm mất mùa; đất ngày càng chai cứng, cây dễ phát sinh sâu bệnh. Sau vài năm chuyển sang canh tác hữu cơ, đất tơi xốp hơn, cây khỏe, năng suất cải thiện rõ rệt” - anh Thương chia sẻ.
Không chỉ ở các hộ sản xuất riêng lẻ, xu hướng canh tác xanh còn lan rộng trong các hợp tác xã. Ông Trần Quốc Hưng - Chủ tịch Hội đồng quản trị Hợp tác xã (HTX) Sản xuất kinh doanh dịch vụ nông nghiệp Ia Ring (xã Bờ Ngoong) - cho biết: Trước đây, nhiều vùng cà phê, hồ tiêu ở Bờ Ngoong, Ia Tiêm, Kon Gang, Nam Yang phụ thuộc nhiều vào phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật. Cách làm này cho hiệu quả nhanh nhưng về lâu dài khiến đất bạc màu, chi phí sản xuất tăng, cây trồng giảm sức đề kháng.
Từ khi thành lập, HTX Ia Ring đã vận động thành viên chuyển sang canh tác theo hướng hữu cơ, giảm hóa chất, tăng sử dụng phân hữu cơ, chế phẩm vi sinh và thuốc bảo vệ thực vật sinh học.
Đến nay, HTX có khoảng 500 thành viên với hơn 600 ha cà phê sản xuất theo hướng hữu cơ bền vững, đạt các chứng nhận 4C, RA phục vụ xuất khẩu. Năng suất cà phê tăng từ khoảng 2-3 tấn nhân/ha trước năm 2019 lên khoảng 5 tấn/ha vào năm 2022; nhiều diện tích tái canh đạt tới 7 tấn/ha.
Theo Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh, năm 2025, nhu cầu sử dụng thuốc bảo vệ thực vật trên địa bàn tỉnh khoảng 2.213 tấn. Trong đó, thuốc bảo vệ thực vật sinh học khoảng 768 tấn, chiếm 35,5% tổng lượng thuốc sử dụng toàn tỉnh, tăng 5,8% so với năm 2024. Việc sử dụng phân bón hữu cơ cũng tăng mạnh, với khoảng 6.110 nghìn tấn trong tổng số 6.796 nghìn tấn phân bón được sử dụng.
Ông Trần Xuân Khải - Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh - cho biết: “Nhu cầu sử dụng thuốc bảo vệ thực vật sinh học trên địa bàn tỉnh ngày càng tăng. Thời gian tới, ngành Nông nghiệp tiếp tục tuyên truyền, tập huấn kỹ thuật, xây dựng mô hình trình diễn và siết chặt quản lý vật tư nông nghiệp nhằm hỗ trợ nông dân sản xuất an toàn, hiệu quả hơn”.
Từ những vườn cà phê được phục hồi bằng phân hữu cơ đến các HTX xây dựng quy trình sản xuất bền vững, nông nghiệp xanh ở Gia Lai đang từng bước đi vào thực chất. Đó là quá trình thay đổi tư duy từ gốc rễ: sản xuất không chỉ để đạt năng suất trước mắt, mà còn để giữ đất, giữ môi trường, nâng chất lượng nông sản và phát triển lâu dài.
