Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, thị trường carbon Việt Nam có 2 loại hàng hóa chính là hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon. Nếu hạn ngạch được hiểu là lượng phát thải được phân bổ cho cơ sở, thì tín chỉ carbon là kết quả của hoạt động giảm phát thải đã được xác nhận.
Doanh nghiệp tạo doanh thu từ tín chỉ carbon bằng cách nào?
Về cơ bản, doanh nghiệp có thể tạo tín chỉ carbon thông qua các chương trình, dự án giúp giảm hoặc loại bỏ phát thải khí nhà kính. Lượng giảm phát thải sau khi được đo đạc, báo cáo, thẩm định và xác nhận theo quy định có thể được chuyển thành tín chỉ carbon đủ điều kiện giao dịch.
Một tín chỉ carbon thường đại diện cho 1 tấn CO₂ tương đương được giảm hoặc loại bỏ. Khi đáp ứng các yêu cầu về pháp lý, kỹ thuật và xác nhận, tín chỉ có thể trở thành hàng hóa để doanh nghiệp chuyển nhượng cho bên có nhu cầu.
Báo Điện tử Chính phủ từng dẫn thông tin từ cơ quan quản lý cho biết thị trường carbon tạo cơ chế để các doanh nghiệp, tổ chức thực hiện các dự án giảm phát thải và được ghi nhận bằng tín chỉ carbon; qua đó mở ra khả năng bán tín chỉ, đồng thời tạo động lực đổi mới công nghệ phát thải thấp.
Từ giảm chi phí đến tạo thêm nguồn thu
Cơ hội của doanh nghiệp không chỉ nằm ở việc bán tín chỉ carbon.
Theo thông tin từ Bộ Nông nghiệp và Môi trường, trong giai đoạn thí điểm, doanh nghiệp phát thải thấp hơn hạn ngạch được phân bổ có thể bán phần hạn ngạch dư thừa. Trong khi đó, doanh nghiệp phát thải vượt hạn ngạch phải mua thêm hạn ngạch hoặc sử dụng tín chỉ carbon để bù trừ, với tỷ lệ sử dụng tín chỉ không vượt quá 30% lượng hạn ngạch được phân bổ.
Điều này tạo ra động lực kinh tế khá rõ: doanh nghiệp càng kiểm soát tốt phát thải, đầu tư hiệu quả vào công nghệ sạch và tối ưu quy trình sản xuất thì càng có khả năng giảm chi phí tuân thủ, đồng thời hình thành tài sản carbon có giá trị giao dịch.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường dẫn ý kiến chuyên gia cho rằng nếu quản trị tốt, doanh nghiệp không chỉ đáp ứng yêu cầu tuân thủ mà còn có thể tạo thêm nguồn thu từ phần hạn ngạch dư thừa hoặc từ tín chỉ carbon.
Những lĩnh vực nào có thể tạo tín chỉ?
Cơ hội hình thành tín chỉ carbon có thể đến từ nhiều hoạt động giảm phát thải như sử dụng năng lượng hiệu quả, chuyển đổi sang năng lượng sạch, xử lý chất thải, phát triển năng lượng tái tạo, thay đổi quy trình sản xuất hoặc các dự án hấp thụ và lưu giữ carbon.
Đáng chú ý, từ ngày 1-7-2026, Nghị định số 180/2026/NĐ-CP về dịch vụ hấp thụ và lưu giữ carbon của rừng có hiệu lực. Nghị định quy định việc cung ứng, sử dụng dịch vụ hấp thụ và lưu giữ carbon của rừng; trong đó kết quả giảm phát thải và tín chỉ carbon rừng sau khi được xác nhận có thể được trao đổi, chuyển nhượng theo hợp đồng hoặc trên sàn giao dịch carbon.
Đối với chủ rừng, đây là cơ sở pháp lý quan trọng để phát triển các dự án carbon rừng, tạo thêm nguồn thu từ việc bảo vệ, phát triển rừng và cung ứng dịch vụ hấp thụ, lưu giữ carbon. Việc trao đổi, chuyển nhượng chỉ được thực hiện đối với lượng kết quả giảm phát thải, tín chỉ carbon rừng đã được cơ quan có thẩm quyền xác nhận.
Thị trường đang hình thành, doanh nghiệp cần chuẩn bị gì?
Việt Nam đang triển khai thị trường carbon theo lộ trình. Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết 110 cơ sở thuộc ba lĩnh vực phát thải lớn gồm nhiệt điện, sắt thép và xi măng đã được phân bổ hạn ngạch phát thải cho giai đoạn 2025-2026. Đây là nhóm doanh nghiệp đầu tiên tham gia giao dịch trên thị trường carbon trong nước.
Theo định hướng hiện nay, giao dịch trên sàn carbon được thực hiện tại Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX), trong khi Hệ thống Đăng ký Quốc gia về hạn ngạch phát thải và tín chỉ carbon do Bộ Nông nghiệp và Môi trường quản lý có nhiệm vụ ghi nhận quyền sở hữu và các giao dịch liên quan.
Để biến giảm phát thải thành nguồn thu thực tế, doanh nghiệp trước hết phải có dữ liệu phát thải đáng tin cậy, hệ thống đo đạc, báo cáo, thẩm định phù hợp và năng lực quản trị carbon. Đây cũng là điểm được các chuyên gia cảnh báo, bởi nếu số liệu kiểm kê khí nhà kính không chính xác, doanh nghiệp có thể gặp bất lợi ngay từ khâu phân bổ hạn ngạch và khi tham gia giao dịch.
Không phải cứ giảm phát thải là có thể bán tín chỉ
Một điểm doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý là không phải mọi hoạt động giảm phát thải đều tự động tạo ra tín chỉ carbon có thể bán.
Tín chỉ phải được hình thành từ chương trình, dự án đáp ứng các yêu cầu về phương pháp, đo đạc, báo cáo, thẩm định và được xác nhận theo quy định. Bộ Công Thương từng chỉ ra một trong những thách thức của thị trường là năng lực đo đạc, kiểm đếm, thẩm định và chứng nhận tín chỉ carbon còn hạn chế.
Vì vậy, thay vì xem tín chỉ carbon đơn thuần là một loại “hàng hóa xanh”, doanh nghiệp cần coi đây là một phần của chiến lược quản trị dài hạn: kiểm kê phát thải chính xác - giảm phát thải thực chất - chuẩn hóa dữ liệu - hoàn thiện hồ sơ dự án - xác nhận tín chỉ - giao dịch đúng quy định.
Khi thị trường carbon ngày càng hoàn thiện, những doanh nghiệp chủ động chuyển đổi công nghệ, tiết kiệm năng lượng và kiểm soát tốt lượng phát thải sẽ có thêm cơ hội vừa đáp ứng yêu cầu môi trường, vừa biến kết quả giảm phát thải thành giá trị kinh tế.
Tuy nhiên, thị trường carbon Việt Nam vẫn đang trong quá trình hoàn thiện cơ chế vận hành. Do đó, giá trị và khả năng giao dịch của từng loại tín chỉ còn phụ thuộc vào chất lượng tín chỉ, quy định pháp luật, nhu cầu thị trường và cơ chế xác nhận, giao dịch tại từng thời điểm.
