Xung quanh chiến công của du kích Puih Glớ và đồng đội - Kỳ 2: Đi tìm xác chiếc máy bay bị du kích Jrai bắn rơi

(GLO)- Ngày 12-5-1970, du kích người Jrai Puih Glớ (làng Maih, xã B6, huyện 4; nay là xã Ia Hrung, huyện Ia Grai, tỉnh Gia Lai) cùng đồng đội bắn rơi chiếc máy bay trực thăng khiến hàng chục binh sĩ cấp cao của quân đội Mỹ thiệt mạng. Vậy, xác chiếc trực thăng ấy bây giờ ở đâu?

Hơn nửa thế kỷ nay, dường như không có tài liệu nào nhắc đến câu hỏi trên. Cho tới tháng 7-2021, chúng tôi đọc được một bài viết trên một tờ báo thông tin rằng, xác chiếc máy bay đó đang được trưng bày tại khuôn viên Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Gia Lai. Chi tiết này sau đó cũng được đưa vào sách “Lịch sử Đảng bộ xã Ia Hrung (1945-2020)”, xuất bản cuối năm 2023.

Đầu năm 2024, khi đến Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh liên hệ công tác, chúng tôi đã tận mắt thấy xác một chiếc trực thăng vẫn còn khá nguyên vẹn trong khuôn viên đơn vị. Phía trước đầu hiện vật, ở vị trí sát nền xi măng của bệ đặt chiếc trực thăng có tấm bảng màu đỏ, dòng chữ màu vàng ghi: “Xác máy bay trực thăng UH-1A của Mỹ đ/c Glỡ cùng tổ du kích xã B6, huyện 4 (nay là xã Ia Hrung-H. Ia Grai) bắn rơi vào chiều ngày 12/5/1970 tiêu diệt 2 tên tướng Mỹ là Jondinla và Adam”.

Xác máy bay được trưng bày tại Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh từng được cho là do du kích Huyện 4 bắn rơi. Ảnh: N.Q.T

Xác máy bay được trưng bày tại Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh từng được cho là do du kích Huyện 4 bắn rơi. Ảnh: N.Q.T

Sau nhiều năm “tắm nắng gội mưa”, dù máy móc, cánh quạt chính và nhiều bộ phận liên quan không còn, một tấm kính trước buồng lái bị vỡ, nhưng chiếc máy bay vẫn đủ cả khung sườn, càng hạ cánh, ghế ngồi phi công...

Theo những người có trách nhiệm tại bộ phận quản lý hiện vật, xác máy bay này chưa từng được sơn lại. Chúng tôi nhận thấy nhiều dòng chữ tiếng Anh vẫn còn có thể đọc được một cách dễ dàng. Khách tham quan nếu nhìn kỹ sẽ thấy ở phần đuôi máy bay có dãy số 16753 bằng sơn trắng.

Đến đầu tháng 8-2024, khi chúng tôi đến lần thứ hai, mọi thứ đều không có gì thay đổi, trừ tấm bảng chú thích. Nội dung văn bản trước kia đã được rút ngắn lại còn: “Xác máy máy trực thăng UH-1A của Mỹ do du kích Huyện 4 bắn rơi”. Huyện (khu) 4 trong chiến tranh chống Mỹ chính là vùng đất thuộc các huyện: Chư Păh, Ia Grai, Chư Prông và Đức Cơ ngày nay.

Trả lời Sở Văn hóa-Thể thao và Du lịch về nguồn gốc xác chiếc máy bay trực thăng được trưng bày nhiều năm nay tại khuôn viên đơn vị như đã nêu trên, Công văn số 4179/BCH-CT, ngày 14-8-2024 của Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh sau khi nêu lý do, cho biết: “Một số tư liệu liên quan đến hiện vật xác máy bay UHIA chưa được kiểm chứng đầy đủ. Vì vậy, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh chưa xác minh được nội dung này”.

Như vậy, thông tin về xác trực thăng quân sự Mỹ được trưng bày tại Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh nhiều năm qua chưa chính xác, hiện vật không có hồ sơ. Việc cho rằng chiếc máy bay này do “du kích Huyện 4 bắn rơi” mà không nêu rõ thời gian, địa điểm là không thuyết phục, không có cơ sở khoa học. Được biết nhiều năm trước, xác chiếc máy bay trên được đưa từ Bảo tàng tỉnh về Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh.

Liên hệ với ông Hồ Xuân Toản-Phó Trưởng phòng Nghiệp vụ (Bảo tàng tỉnh), chúng tôi được cung cấp một văn bản có chữ ký và con dấu của Bảo tàng tỉnh (bà Mai Thị Cúc, Giám đốc) và Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh (Đại tá Nguyễn Hữu Vương, Phó Chủ nhiệm Phòng Chính trị).

Theo Biên bản số 02/BB-BT ngày 19-10-2012, vào thời điểm đó, Bảo tàng tỉnh đã bàn giao cho Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh 9 hiện vật, trong đó có xác chiếc máy bay trực thăng đã nêu trên. Văn bản không cho biết kèm theo các hiện vật có hồ sơ liên quan hay không. Thông tin về tình trạng thực tế, kích thước, chất liệu, nguồn gốc hiện vật cũng không được văn bản này ghi nhận.

Trao đổi với chúng tôi qua điện thoại, bà Mai Thị Cúc-nguyên Giám đốc Bảo tàng tỉnh-nói: Lâu quá rồi, không còn nhớ gốc gác xác chiếc máy bay đó nữa. Bà Cúc giới thiệu cho người viết bài này một cán bộ hưu trí từng nhiều năm làm việc tại đây với hy vọng “may ra có thể biết”. Còn ông Nguyễn Vui-nguyên Trưởng phòng Hành chính (Bảo tàng tỉnh) thì cho hay: Khi về làm việc tại Bảo tàng tỉnh (năm 2002), ông đã thấy có hiện vật này để ở sân sau của đơn vị, khi đó còn là một cơ sở tạm bợ bên đường Quang Trung, TP. Pleiku.

Nhận thấy việc tìm kiếm nguồn gốc xác chiếc trực thăng đã nêu từ 2 đơn vị liên quan không cho kết quả như mong đợi, đầu năm 2024, chúng tôi trở về xã Ia Hrung-quê hương của du kích Puih Glớ.

Chúng tôi gặp ông Ksor Hyiu/Hiếu (SN 1946/1948), người làng Me (cũ), từng là bạn du kích với Puih Glớ từ năm 1968. Ông được kết nạp vào Đảng năm 1974, sau đó, có thời gian đi bộ đội huyện rồi trở về tham gia lực lượng du kích địa phương. Kết thúc chiến tranh, ông làm cán bộ xã cho đến khi về hưu.

Ông Hiếu khẳng định, dù bản thân không trực tiếp tham dự sự kiện nhưng cũng như hàng trăm người dân trong làng khi đó, đều biết chiếc trực thăng ấy đã bị bắn cháy.

Các nhân chứng Puih Binh (bìa trái) và Ksor Hiếu. Ảnh: N.Q.T

Các nhân chứng Puih Binh (bìa trái) và Ksor Hiếu. Ảnh: N.Q.T

Chúng tôi cũng tìm gặp ông Puih Binh (SN 1940), tham gia du kích từ năm 1960, được kết nạp vào Đảng năm 1968, hiện ở làng Maih. Cả trước và sau năm 1975, ông đều đảm đương nhiều chức vụ quan trọng trong chính quyền xã, cho đến khi nghỉ chế độ. Ông Binh cho biết: Thời chống Mỹ, ông từng chỉ huy lực lượng du kích xã B6 nên biết rõ chiếc máy bay ấy đã bị cháy, không thể còn nguyên vẹn được.

Theo giới thiệu của ông Binh, chúng tôi qua làng Grit (cũ) gặp ông Puih Minh (SN 1952), là em trai ông Binh. Ông Minh (mới mất tháng 7-2024, N.V) chính là 1 trong 3 người thuộc tổ du kích đã bắn hạ chiếc trực thăng Mỹ năm 1970 trên quê hương mình. Trả lời câu hỏi về chiếc máy bay trực thăng, ông Minh khẳng định: Nó cháy hết rồi. Đám đất chỗ nó cháy, nhiều năm sau cỏ không mọc được. Cái gì chưa cháy, ngày hôm sau có máy bay Mỹ khác đến câu (cẩu) về Pleiku hết…

Để hiểu thêm về số phận của xác chiếc trực thăng bị du kích Jrai làng Maih bắn hạ năm 1970, chúng tôi tiếp tục tìm kiếm thông tin liên quan từ phía Mỹ. Thật bất ngờ, các tài liệu lưu trữ đáng tin cậy cho biết một cách chắc chắn rằng đó là chiếc trực thăng UH-1H (không phải UH-1A) có số đuôi (tail number) 68-1642 (không phải 16753). Chúng tôi cũng tìm thấy “giấy báo tử” của 10 quân nhân Mỹ thiệt mạng trên chiếc máy bay ấy, trong đó có tướng John Albert Broadus Dillard Jr. Theo tài liệu, nguyên nhân dẫn đến cái chết của nhóm binh sĩ này là do hỏa lực từ mặt đất của đối phương khiến máy bay bị rơi và bốc cháy (crashed and burned).

Tại Cơ quan Lưu trữ và Hồ sơ Quốc gia Hoa Kỳ (The U.S. National Archives and Records Administration), thông tin về vụ việc nêu trên được thể hiện khá đầy đủ và chi tiết. Theo đó, chiếc trực thăng còn khá mới này đã được xác nhận là không còn tồn tại (Aircraft Loss/Crash Not at Sea-Mất máy bay/Tai nạn không phải trên biển).

Như vậy, bước đầu chúng tôi cho rằng: Xác máy bay hiện đang trưng bày tại Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh không liên quan đến chiếc trực thăng đã bị du kích Puih Glớ và các đồng đội của ông ở làng Maih bắn hạ năm 1970. Số đuôi (ký hiệu gắn với mỗi máy bay) thuộc về 2 chiếc trực thăng khác nhau. Giống như ý kiến của nhiều nhân chứng sống tại địa phương, các tài liệu từ quân đội Mỹ cũng xác nhận chiếc máy bay của họ bị hạ ngày 12-5-1970 tại khu vực xã Ia Hrung ngày nay đã cháy, không còn tồn tại.

Các tin khác

Bánh cuốn của người Tày trên vùng đất lúa

Bánh cuốn của người Tày trên vùng đất lúa

(GLO)- Từ hàng chục năm trước, nhiều gia đình người Tày từ các tỉnh miền núi phía Bắc di cư vào vùng đất Phú Thiện (tỉnh Gia Lai) với khát khao xây dựng cuộc sống mới. Cũng từ đó, món bánh cuốn hay còn được gọi là bánh cuốn canh được họ mang theo đã trở thành đặc sản của vùng đất này.

Mưu sinh trên những cánh rừng

Mưu sinh trên những cánh rừng

(GLO)- Việc trồng rừng đã tạo cơ hội việc làm cho nhiều người dân xã Song An, thị xã An Khê, tỉnh Gia Lai. Giai đoạn nào, công việc ấy, người lao động rong ruổi trên những cánh rừng, nhọc nhằn mưu sinh, kiếm tiền trang trải cuộc sống.

Những “tỷ phú F2” ở điểm kinh tế mới 17-3

Những “tỷ phú F2” ở điểm kinh tế mới 17-3

(GLO)- Vượt qua bao khó khăn, vất vả, những hộ di dân từ nội thị ra điểm kinh tế mới 17-3 ngày trước (nay thuộc phường Yên Thế, TP. Pleiku) đã kiên trì bám trụ, biến vùng đất hoang vu trở thành khu dân cư trù phú.

Hành trình khẳng định giá trị cà phê

Hành trình khẳng định giá trị cà phê

(GLO)- Suốt mấy thập kỷ qua, nhiều nông dân ở Gia Lai vẫn kiên trì bám trụ với cây cà phê, dẫu cho thời tiết bất lợi hay giá cả bấp bênh. Với họ, cà phê không chỉ là sinh kế mà còn là niềm tự hào của vùng đất bazan đầy nắng và gió. 

Thầy Vũ Văn Tùng đến nhà động viên em Đinh H’Loanh (làng Bi Gia) quay trở lại lớp. Ảnh: V.C

Mùa đi “bắt” học trò ở Pờ Tó

(GLO)- Khi những đóa hoa pơ lang đỏ rực núi rừng thì cũng là lúc các thầy-cô giáo nơi “hốc” Pờ Tó (huyện Ia Pa, tỉnh Gia Lai) lại phải băng rừng, lội suối, đến tận chòi rẫy của người dân để vận động học sinh đến trường. 

Ông Đinh Plih sắp xếp bộ cồng chiêng và các vật dụng sẵn sàng đem theo khi đi trình diễn, quảng bá văn hóa dân tộc Bahnar. Ảnh: N.M

Đinh Plih: Tự hào “vốn liếng” văn hóa Bahnar

(GLO)- “Ý nghĩa của công việc không phải chỉ nằm ở chỗ tiền bạc mà còn ở nhu cầu về tinh thần, biểu hiện của giá trị, một vốn liếng để tự hào”. Câu nói này thật đúng đối với ông Đinh Plih (xã Tơ Tung, huyện Kbang, tỉnh Gia Lai). Với ông, hạnh phúc đơn giản là bản thân được sống trọn với đam mê.

Một dải biên cương nặng nghĩa tình - Kỳ 1: Những người cha nơi phên giậu

Một dải biên cương nặng nghĩa tình - Kỳ 1: Những người cha nơi phên giậu

(GLO)- Những năm qua, bên cạnh thực hiện nhiệm vụ chính trị trung tâm, lực lượng Bộ đội Biên phòng Gia Lai luôn tích cực tham gia các mô hình, phần việc thiết thực giúp người dân xóa đói giảm nghèo, ổn định cuộc sống, nâng cao dân trí, phát triển kinh tế-xã hội và đảm bảo an ninh biên giới.

Anh Lê Ngọc Hưng (khi còn là Thiếu tá, Đội trưởng Đội An ninh Công an huyện Chư Prông) tiếp xúc tranh thủ già làng Rơ Mah Klua (làng Lâm So, xã Thăng Hưng) để vận động người dân chấp hành tốt các quy định của pháp luật. Ảnh: T.T.T

Người lính một thời chống FULRO trên mảnh đất Chư Prông

(GLO)- “Tuổi trẻ của tôi tự hào nhất là cùng với đồng đội đưa được hàng trăm người lầm lỡ trở về với chính nghĩa, với buôn làng, sống trong sự thương yêu của gia đình và cộng đồng”-Thượng tá Lê Ngọc Hưng-Phó Trưởng phòng Xuất nhập cảnh (Công an tỉnh Gia Lai) chia sẻ.

Đề án 06: Động lực xây dựng tỉnh nhà hiện đại, văn minh - Kỳ cuối: Tháo gỡ điểm nghẽn để về đích đúng tiến độ

Đề án 06: Động lực xây dựng Gia Lai hiện đại, văn minh - Kỳ cuối: Tháo gỡ điểm nghẽn để về đích đúng tiến độ

(GLO)- Triển khai Đề án 06 về phát triển ứng dụng dữ liệu về dân cư, định danh và xác thực điện tử phục vụ chuyển đổi số quốc gia giai đoạn 2022-2025, tầm nhìn đến năm 2030, các cơ quan, ban, ngành, đơn vị phối hợp chặt chẽ để tháo gỡ những điểm nghẽn, khó khăn, bất cập nhằm thực hiện đúng tiến độ.

3 thế hệ theo con đường binh nghiệp

3 thế hệ theo con đường binh nghiệp

(GLO)- Dưới chân đèo Chư Sê (tỉnh Gia Lai) có một gia đình giàu truyền thống cách mạng với 3 thế hệ cùng theo con đường binh nghiệp. Tiếp nối truyền thống ông cha, hôm nay, con cháu tiếp tục xung phong lên đường nhập ngũ, góp sức bảo vệ Tổ quốc.

Phó Bí thư Tỉnh ủy Nguyễn Ngọc Lương (thứ 3 từ trái sang) tặng quà của Thường trực Tỉnh ủy cho 38 hộ dân tại khu tái định cư Suối Cạn. Ảnh: Anh Huy

Mùa xuân đầu tiên ở khu tái định cư Suối Cạn

(GLO)- Chuyển về sinh sống tại khu tái định cư Suối Cạn thuộc thôn Thắng Lợi 3 (xã Ia Sol, huyện Phú Thiện, tỉnh Gia Lai), 38 hộ dân người Jrai từng sinh sống trong những căn nhà tạm bợ ven suối đã bước sang trang mới.

Chị Nguyễn Thị Mỹ Lợi (thứ 2 từ phải sang)-Bí thư Chi bộ kiêm Trưởng thôn Tân Điệp 1 (xã Ia Ake, huyện Phú Thiện) trao đổi với người dân về kinh nghiệm phát triển kinh tế gia đình. Ảnh: N.M

Những đảng viên “miệng nói, tay làm”

(GLO)- Dù đảm nhận vị trí công việc khác nhau song điểm chung ở những đảng viên tiêu biểu chính là sự tận tụy, hết lòng với công việc được giao. “Miệng nói, tay làm”, họ trực tiếp vun bồi niềm tin của người dân với Đảng, chung sức xây dựng địa phương ngày một phát triển.

Cô Hồ Thị Thùy Trang luôn được các em học sinh yêu mến. Ảnh: A.H

Gieo con chữ, sáng niềm tin

(GLO)- Hơn 30 năm công tác tại Trường Tiểu học Phan Chu Trinh (xã Ia Blứ, huyện Chư Pưh), cô giáo Hồ Thị Thùy Trang không chỉ làm tốt công tác chuyên môn mà luôn dành sự yêu thương cho các thế hệ học trò và người dân vùng khó.

Giảng viên Lê Thị Tình được trao giải C tại cuộc thi “Chính luận về bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch” năm 2023 (ảnh nhân vật cung cấp).

Giảng viên Lê Thị Tình: “Cháy hết mình” trên bục giảng

(GLO)- Mustafa Kernal Ataturk-Tổng thống đầu tiên nước Cộng hòa Thổ Nhĩ Kỳ có một câu rất ý nghĩa nói về nghề giáo: “Một người thầy giỏi giống như ngọn nến, nó đốt cháy chính mình để soi sáng đường cho những người khác”.

Xứng đáng với danh hiệu “Học sinh 3 tốt”

Xứng đáng với danh hiệu “Học sinh 3 tốt”

(GLO)- Với những thành tích xuất sắc trong học tập và rèn luyện, nhiều học sinh THPT trong tỉnh Gia Lai đã được tặng danh hiệu “Học sinh 3 tốt”. Danh hiệu này đã trở thành mục tiêu phấn đấu, thúc đẩy tinh thần học tập, sáng tạo và rèn luyện của các em.

Lão xà ích và đàn ngựa trên cao nguyên

Lão xà ích và đàn ngựa trên cao nguyên

(GLO)- Hơn 30 năm cầm cương, ông Phan Xuân Định (SN 1966, thôn Đồng Bằng, xã Biển Hồ, TP. Pleiku) vẫn luôn nhớ về những ngày tháng rong ruổi cùng tiếng vó ngựa trên cao nguyên. Lão xà ích ấy vẫn âm thầm nuôi dưỡng đàn ngựa để thỏa chí tang bồng và giữ cho phố núi Pleiku nét riêng độc đáo.

Người Gia Lai “bất đắc dĩ”

Người Gia Lai “bất đắc dĩ”

(GLO)- Dường như với con người miệt sông nước, cuộc đời cũng như một dòng trôi. Nước đưa đẩy tới đâu, thuyền lênh đênh tới đó, cứ vậy mà thuận theo, chấp nhận, chẳng cưỡng cầu.

Lãng du bên dòng thác đẹp

Lãng du bên dòng thác đẹp

(GLO)- Trong truyện cổ Jrai có nói đến 2 dòng suối phát nguyên từ chân núi Chư Hdrung: Ia Drang và Ia Púch. Đây là 2 nguồn nước quý giá vừa nuôi sống các buôn làng Jrai ở dải đất Chư Prông, vừa có nhiều thác nước đẹp tô điểm cho núi rừng thêm xinh tươi, hùng vĩ.

Về nơi “đáng sống” trên cao nguyên

Về nơi “đáng sống” trên cao nguyên

(GLO)- Qua 2 đêm lưu trú ở thị trấn Kbang (huyện Kbang, tỉnh Gia Lai), anh bạn tôi thốt lên: Nếu nói Kbang là nơi “đáng sống” cũng không có gì là ngoa ngôn.