Xử lý người chưa thành niên phạm tội: Lấy giáo dục làm trọng tâm
(GLO)- Luật Tư pháp người chưa thành niên năm 2024, có hiệu lực từ ngày 1-1-2026, đánh dấu bước chuyển quan trọng trong tư duy xử lý người chưa thành niên phạm tội theo hướng đề cao giáo dục, phòng ngừa và phục hồi.
Phóng viên Báo và phát thanh, truyền hình Gia Lai đã có cuộc phỏng vấn luật sư Lê Thành Trung-Giám đốc Trung tâm Trợ giúp pháp lý tỉnh về những điểm mới của Luật.
* Thưa ông, Luật Tư pháp người chưa thành niên năm 2024 có nhiều điểm mới so với các quy định trước đây. Ông có thể khái quát tinh thần cốt lõi của Luật, đặc biệt là nguyên tắc xử lý lấy giáo dục làm trọng tâm đối với người chưa thành niên (NCTN) phạm tội?
Luật sư Lê Thành Trung-Giám đốc Trung tâm trợ giúp pháp lý tỉnh.
- Luật Tư pháp người chưa thành niên năm 2024 gồm 10 chương, 179 điều với điểm nhấn là chuyển mạnh từ tư duy “xử lý để trừng phạt” sang “xử lý vì giáo dục, phòng ngừa và phục hồi”.
Nếu trước đây, việc xử lý NCTN phạm tội vẫn chịu ảnh hưởng nhất định của cách tiếp cận hình sự truyền thống thì Luật mới đã xác lập rõ nguyên tắc: Giáo dục, giúp đỡ là mục tiêu hàng đầu, trừng phạt chỉ là biện pháp cuối cùng.
Luật khẳng định NCTN phạm tội là đối tượng đặc thù, chưa hoàn thiện về thể chất, tâm sinh lý và nhận thức pháp luật, dễ bị tác động bởi môi trường sống, gia đình và xã hội. Vì vậy, việc xử lý không nhằm trả giá cho hành vi vi phạm mà hướng tới giúp các em nhận thức đúng sai, sửa chữa lỗi lầm, tránh tái phạm và phát triển lành mạnh.
Tinh thần này được thể hiện xuyên suốt từ nguyên tắc xử lý, thẩm quyền, trình tự tố tụng đến hệ thống các biện pháp áp dụng. Đặc biệt, Luật yêu cầu các cơ quan tiến hành tố tụng đặt lợi ích tốt nhất của NCTN lên hàng đầu, hạn chế tối đa việc gây tổn thương về tâm lý, danh dự và tương lai của các em trong quá trình xử lý vụ việc.
Điều này phù hợp với các chuẩn mực quốc tế mà Việt Nam là thành viên, đồng thời đáp ứng yêu cầu thực tiễn trong công tác phòng ngừa tội phạm ở lứa tuổi vị thành niên hiện nay.
* Luật ưu tiên áp dụng các biện pháp xử lý chuyển hướng, hạn chế hình phạt tù đối với NCTN phạm tội. Ông đánh giá thế nào về ý nghĩa và tác động của quy định này trong thực tiễn, thưa ông?
- Đây là một trong những điểm mới rất đáng chú ý của Luật Tư pháp người chưa thành niên năm 2024. Theo Điều 36, Luật quy định 12 biện pháp xử lý chuyển hướng như: Khiển trách, xin lỗi bị hại, bồi thường thiệt hại, quản thúc tại gia đình, hạn chế khung giờ đi lại, tham gia chương trình giáo dục, phục hồi hành vi… Đây đều là những biện pháp mang tính giáo dục, phục hồi, giúp NCTN nhận thức sai phạm mà không bị tách khỏi môi trường gia đình, nhà trường và xã hội.
Thực tế cho thấy, nhiều trường hợp NCTN phạm tội xuất phát từ nhận thức pháp luật hạn chế, hoàn cảnh gia đình thiếu sự quan tâm hoặc bị lôi kéo, dụ dỗ. Nếu áp dụng hình phạt tù quá sớm sẽ dễ dẫn đến hệ lụy lâu dài như gián đoạn học tập, mặc cảm xã hội, thậm chí làm gia tăng nguy cơ tái phạm. Vì vậy, việc chỉ áp dụng hình phạt khi các biện pháp chuyển hướng không hiệu quả là rất tiến bộ.
Ngay cả trong trường hợp buộc phải áp dụng hình phạt, Luật cũng quy định chặt chẽ, bảo đảm tính nhân đạo. Theo Điều 115, chỉ cho phép áp dụng 4 loại hình phạt đối với NCTN phạm tội gồm: Cảnh cáo, phạt tiền, cải tạo không giam giữ và tù có thời hạn; tuyệt đối không áp dụng tù chung thân hoặc tử hình. Đặc biệt, Điều 119 quy định cụ thể mức trần hình phạt tù đối với từng nhóm tuổi, thấp hơn rất nhiều so với người đã thành niên.
Những quy định này không làm giảm tính nghiêm minh của pháp luật mà giúp việc xử lý đúng đối tượng, đúng mức độ, bảo đảm công bằng và hiệu quả phòng ngừa tội phạm lâu dài.
Quang cảnh phiên tòa xét xử tội giết người và gây rối trật tự công cộng xảy ra tại xã Vân Canh trong đó có một số bị cáo là người chưa thành niên. Ảnh: K.A
* Thưa ông, Luật cũng nhấn mạnh trách nhiệm của gia đình, nhà trường, cơ quan tư pháp và toàn xã hội trong việc xử lý, giáo dục NCTN vi phạm pháp luật. Từ thực tiễn công tác trợ giúp pháp lý, ông đánh giá vai trò của các chủ thể này như thế nào để Luật được triển khai hiệu quả?
- Luật mới được xác lập cách tiếp cận toàn diện, coi giáo dục, phòng ngừa và tái hòa nhập là trách nhiệm chung của gia đình, nhà trường, cơ quan tư pháp và toàn xã hội, chứ không chỉ riêng các cơ quan tiến hành tố tụng. Đây là điểm mới quan trọng, tạo nền tảng để việc xử lý NCTN vi phạm pháp luật đạt hiệu quả bền vững.
Trong đó, gia đình giữ vai trò nền tảng, trực tiếp quản lý, giáo dục và giám sát NCTN khi áp dụng các biện pháp xử lý chuyển hướng. Nhà trường có trách nhiệm tạo môi trường học tập lành mạnh, giúp các em tiếp tục học tập, rèn luyện, hạn chế tâm lý mặc cảm, kỳ thị. Các cơ quan tư pháp phải đổi mới phương thức xử lý theo hướng thân thiện, phù hợp với lứa tuổi; rút ngắn thời gian tố tụng, hạn chế áp dụng các biện pháp mang tính cưỡng chế.
Đáng chú ý, Luật lần đầu tiên quy định rõ vai trò của người làm công tác xã hội trong hoạt động tư pháp NCTN. Đây là lực lượng hỗ trợ quan trọng, giúp đánh giá đầy đủ hoàn cảnh, tâm lý, nhu cầu của các em, qua đó tham mưu lựa chọn biện pháp xử lý phù hợp.
Riêng đối với công tác trợ giúp pháp lý, chúng tôi xác định trách nhiệm không chỉ là bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của NCTN trong tố tụng mà còn tư vấn, định hướng, hỗ trợ các em và gia đình hiểu đúng tinh thần nhân văn của Luật. Khi các bên cùng chung cách nhìn, cùng đặt giáo dục và tương lai của NCTN làm trọng tâm thì hiệu quả triển khai Luật sẽ rõ nét hơn.
(GLO)- Sau 43 năm trốn truy nã bằng cách thay đổi danh tính, bà Nguyễn Thị Tuyết (69 tuổi) bị Công an tỉnh Quảng Ngãi bắt giữ tại Lâm Đồng. Người phụ nữ này từng bị tuyên án tù chung thân về tội giết người, cướp tài sản nhưng bỏ trốn khỏi trại giam trong thời gian chấp hành án.
(GLO)- Ngày 18-10, tại xã Ia Hrú, Tổ địa bàn số 1, Đội CSGT đường bộ số 1 (Phòng CSGT Công an tỉnh Gia Lai) phối hợp với Công an xã Ia Hrú tuyên truyền pháp luật về trật tự an toàn giao thông, tập trung về điều kiện và sử dụng xe công nông cho hơn 300 người dân.
(GLO)- Ngày 18-10, Công an TP. Hồ Chí Minh thông tin về việc khởi tố vụ án, khởi tố bị can và bắt tạm giam Sun Yupeng (Tôn Bằng, SN 1976, quốc tịch Trung Quốc) - chồng cũ của TikToker Hằng Du Mục - để điều tra về tội “Xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp”.
Nguyễn Quốc Hưng, chủ tài khoản TikTok “Sơn Thụy Khuê”, bị bắt quả tang khi đang cùng hai người khác tổ chức sử dụng ma túy trên sân thượng một ngôi nhà ở phố Huế, Hà Nội.
(GLO)- Từ ngày 30-11, hành vi bán vé xổ số cho người chưa đủ điều kiện tham gia dự thưởng sẽ bị xử phạt bằng tiền theo Nghị định số 389/2026/NĐ-CP của Chính phủ. Mức phạt đối với cá nhân vi phạm từ 10-15 triệu đồng, còn tổ chức vi phạm có thể bị phạt đến 30 triệu đồng.
(GLO)- Công an phường Pleiku (tỉnh Gia Lai) vừa bắt giữ đối tượng có hành vi cướp giật Ipad từ tay cháu bé 6 tuổi với mục đích bán lấy tiền mua ma túy.
(GLO)- Thu hồi tài sản không qua kết tội là cơ chế cho phép xem xét thu hồi tài sản liên quan đến tội phạm mà không nhất thiết phải có bản án kết tội đối với một người. Tuy nhiên, việc xử lý tài sản phải có căn cứ và tuân thủ trình tự pháp luật.
(GLO)- Ngày 18-10, lực lượng Cảnh sát giao thông TP. Đà Nẵng cho biết đã lập biên bản vi phạm hành chính đối với 6 phụ nữ ngồi giữa lòng đường trên đèo Hải Vân để chụp ảnh, gây cản trở giao thông.
(GLO)- Sáng 17-10, Phòng Cảnh sát giao thông (Công an tỉnh Gia Lai) phối hợp với Công an xã Đề Gi tổ chức tuyên truyền pháp luật về an toàn giao thông đường bộ, đường thủy và kỹ năng phòng, chống đuối nước cho học sinh Trường THPT số 2 Phù Cát.
(GLO)- Xe máy điện được quảng cáo có tốc độ tối đa 50 km/h, không cần bằng lái chưa chắc phù hợp với học sinh. Theo quy định pháp luật, công suất động cơ và độ tuổi người điều khiển mới là những yếu tố quyết định phương tiện có được phép sử dụng hay không.
(GLO)- Đội Cảnh sát giao thông (CSGT) đường bộ số 1 (Phòng CSGT Công an tỉnh Gia Lai) vừa kiểm tra, lập biên bản xử lý vi phạm đối với tài xế xe khách giường nằm vượt ẩu trên quốc lộ 14.
(GLO)- Sau khi khám nghiệm hiện trường, lấy lời khai nhân chứng và thực hiện giám định pháp y, Công an TP. Hải Phòng bước đầu xác định vụ bé trai 6 tuổi tử vong tại Trường Tiểu học An Dương (phường An Dương) không có dấu hiệu tội phạm.
(GLO)- Một cô gái ở xã Ia Ko (tỉnh Gia Lai) bị xử phạt vì điều khiển mô tô Kawasaki Z1000 khi không có giấy phép lái xe phù hợp, không đội mũ bảo hiểm và đăng clip vi phạm lên TikTok.
Do mâu thuẫn trên mạng xã hội, Huỳnh Văn Minh Nhựt mang kiếm đến nơi ở của người khác đe dọa, đập phá tài sản rồi quay video đăng lên Facebook với tài khoản “Không Cần Biết”. Đối tượng đã bị Công an TP Đà Nẵng khởi tố, bắt tạm giam để điều tra về tội Gây rối trật tự công cộng.
(GLO)- Nữ "đại gia xăng dầu" Chu Thị Thành cùng 22 bị cáo dự kiến hầu tòa tại Hà Nội từ ngày 2-11, liên quan vụ án tham ô hơn 79 tỷ đồng từ Quỹ bình ổn giá xăng dầu và sai phạm về hóa đơn, thuế.
(GLO)- Công an tỉnh Gia Lai đang truy tìm 1 xe mô tô Vespa liên quan đến vụ án lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản xảy ra ngày 8-3-2020 tại phường Hoa Lư, TP. Pleiku (nay là phường Pleiku, tỉnh Gia Lai).
30 đối tượng ở Thanh Hóa và Hà Nội đã sử dụng 400 máy POS để thực hiện hơn 15.000 tỷ đồng cho các dịch vụ rút tiền, đáo hạn thẻ tín dụng để thu lợi gần 100 tỷ đồng nhưng không thực hiện nghĩa vụ về thuế.
(GLO)- Sáng 15-10, tại xã Ia Grai, Sở Tư pháp tỉnh Gia Lai tổ chức Ngày hội “Công dân với pháp luật” năm 2026 (Cụm số 5) với sự tham gia của 200 đại biểu đến từ 5 xã: Ia Grai, Ia O, Ia Krái, Ia Hrung và Gào.
(GLO)- Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Gia Lai đã tạm giữ hình sự 2 đối tượng liên quan đến vụ vận chuyển, buôn bán hơn 22 m3 gỗ lậu cùng 8,5 ster củi trong vụ phá rừng tại xã Ia Mơ.
(GLO)- Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Gia Lai đã khởi tố vụ án, khởi tố bị can với 2 vợ chồng ở thôn Chư Ty (xã Đức Cơ) có hành vi phù phép hàng tấn gạo rẻ tiền thành “Gạo dẻo Thái Sơn”.
Thi hành án dân sự Hà Nội vừa thông tin căn biệt thự rộng 357m2 của Chủ tịch AIC Nguyễn Thị Thanh Nhàn, nằm trên phố Trần Hưng Đạo (Hà Nội) được bán đấu giá thành công với số tiền 277 tỷ đồng.
(GLO)- Chiến dịch 100 ngày rà soát, cập nhật, đối soát, chuẩn hóa và làm sạch dữ liệu thi hành án dân sự được triển khai nhằm nâng cao chất lượng thông tin phục vụ công tác quản lý, điều hành trên nền tảng số.
Bị can Vũ Ngọc Sinh, bị cáo buộc tham gia phát hành token Antex để huy động tiền của các bị hại. Sinh cũng là người nghiên cứu, phát triển sản phẩm dự án cùng Shark Bình, được chia lợi nhuận 2,4 tỷ đồng.
(GLO)- Công an phường Quy Nhơn Nam đang tiếp tục điều tra, củng cố hồ sơ để xử lý đối tượng Lê Triệu Vỹ (SN 2002, trú phường Quy Nhơn Nam) về hành vi cướp giật tài sản.
(GLO)- Sáng 14-10, Trường THPT số 2 Trần Cao Vân (xã Ia Ko, tỉnh Gia Lai) cho biết đang phối hợp với Công an xã Ia Ko xác minh vụ nữ sinh đánh nhau tại vườn cao su.
(GLO)- Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Gia Lai phối hợp với Công an xã Bàu Cạn bắt tạm giam đối tượng Rah Lan Thanh (SN 1992, trú tại thôn Thanh Bình, xã Bàu Cạn) để điều tra về hành vi giết người.
(GLO)- Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Gia Lai đã khởi tố vụ án, khởi tố bị can đối với Trần Minh Hiểu (SN 1988, trú thôn Kiên Mỹ, xã Tây Sơn) về tội “Giết người”, theo quy định tại khoản 1 Điều 123 Bộ luật Hình sự.
(GLO)- Theo Cục Đường bộ Việt Nam, qua rà soát trên cả nước, cơ quan chức năng ghi nhận khoảng 10.520 vị trí bất cập về biển báo giao thông. Đến nay, gần 9.000 vị trí đã được khắc phục; hơn 1.500 vị trí còn lại chủ yếu cần bổ sung biển mới, thay thế biển chưa phù hợp hoặc điều chỉnh vị trí lắp đặt.
