Không chỉ phục vụ trong tỉnh Gia Lai, một số đoàn còn được mời lưu diễn ở ngoài tỉnh, cho thấy sức hút bền bỉ của hát bội trong đời sống văn hóa cộng đồng hôm nay.
Rộn ràng “chạy sô” đầu năm
Trong nhịp sống hiện đại, sân khấu truyền thống vẫn sáng đèn, mang theo niềm tin về sức sống lâu bền của hát bội Bình Định. Mùa xuân năm nay ghi nhận tín hiệu tích cực khi hàng loạt đoàn hát bội không chuyên đều có lịch diễn dày đặc.
Nghệ nhân Ưu tú (NNƯT) Hoàng Kiều - Trưởng Đoàn hát bội Ngô Mây - cho hay: Ngay từ mùng 1 Tết, đoàn đã xuất quân biểu diễn liên tục tại nhiều xã, phường. Có điểm diễn yêu cầu phục vụ trọn gói cả hát bội lẫn bài chòi cổ, hội đánh bài chòi dân gian.
Sau tháng Giêng tất bật, lịch diễn của đoàn vẫn kín các tháng 2-3 âm lịch, trong đó có nhiều chuyến lưu diễn tại tỉnh Đắk Lắk. “Có lúc trùng lịch diễn, tôi nhờ nghệ nhân các đoàn bạn hỗ trợ. Mệt nhưng vui, còn được đứng sân khấu là còn hạnh phúc” - NNƯT Hoàng Kiều chia sẻ.
Ra quân sớm nhất là Đoàn nghệ thuật hát bội Nhơn Hưng với suất diễn “mở hàng” tại chùa Thiên Hưng (phường An Nhơn Đông) từ 27 tháng Chạp đến mùng 2 Tết. Sau đó, đoàn tiếp tục hành trình lưu diễn liên tục.
NNƯT Minh Lưỡng - Giám đốc Công ty TNHH biểu diễn nghệ thuật hát bội Nhơn Hưng - cho biết: “Đoàn vừa hoàn thành đợt diễn tại xã An Phú (tỉnh Quảng Ngãi) rồi quay về phục vụ trong tỉnh. Năm nay, chúng tôi còn nhận được hợp đồng biểu diễn tại tỉnh Lâm Đồng vào tháng 3 âm lịch - điểm diễn xa nhất từ trước đến nay”.
Không riêng gì nghệ nhân ở các đoàn không chuyên, lực lượng diễn viên ở đoàn chuyên nghiệp cũng vào guồng sớm.
NSƯT Đào Trung Nghĩa - Trưởng Đoàn tuồng Đào Tấn (thuộc Nhà hát nghệ thuật truyền thống tỉnh) cho biết: “Đoàn nhận nhiều hợp đồng từ tháng 1 đến tháng 3 âm lịch.
Có những nơi trùng lịch, chúng tôi chủ động giới thiệu các đoàn không chuyên đến phục vụ, góp phần giữ nhịp sôi động chung cho sân khấu hát bội đầu năm.
Bên cạnh các vở tuồng quen thuộc, đơn vị còn chuẩn bị thêm tiết mục múa Chăm, hòa tấu, độc tấu nhạc cụ dân tộc… nhằm đáp ứng nhu cầu đa dạng của các lễ hội”.
Nghệ nhân tâm huyết, khán giả đồng hành
Theo ghi nhận từ các đoàn, số lượng hợp đồng năm nay tăng hơn so với những năm gần đây. Nguyên nhân là việc nhiều địa phương quan tâm khôi phục, nâng tầm quy mô lễ hội truyền thống gắn với phát triển du lịch. Bên cạnh đó, lớp khán giả “mộ tuồng” trong cộng đồng vẫn còn nhiều, tạo điểm tựa quan trọng cho các đoàn.
Dù vậy, phía sau ánh đèn sân khấu vẫn là không ít nhọc nhằn. Nghệ nhân, nhạc công các đoàn hát bội không chuyên phải mưu sinh bằng nghề khác; chỉ đến mùa lưu diễn mới có được niềm vui đứng trên sân khấu.
NNƯT Kim Huệ - Phó Trưởng Đoàn nghệ thuật hát bội Sao Mai - bộc bạch: “Thu nhập từ hát bội không cao, nhưng mỗi khi tiếng trống chầu giục giã vang lên, chúng tôi lại như được tiếp thêm năng lượng, bền bỉ giữ nghề qua nhiều năm”.
Sức hút của hát bội còn thể hiện ở việc nhiều tích tuồng cổ vẫn được khán giả đón nhận nồng nhiệt: Cổ thành, Huê Dung lộ, Tam anh chiến Lữ Bố, Ngũ hổ bình Nam, Huê Thần Nữ dâng ngũ linh kỳ, Trảm Trịnh Ân, Tam hạ Nam Đường… Dẫu kịch bản quen thuộc, mỗi đoàn vẫn tạo dấu ấn riêng bằng ngón nghề của diễn viên.
Nghệ nhân Nguyễn Thị Hương - Phó Trưởng Đoàn nghệ thuật hát bội Phước An - tâm tình: “Còn khán giả ngồi xem là nghệ nhân chúng tôi còn động lực để bám sân khấu. Mỗi đêm diễn lại thắp lên niềm hy vọng tiếp tục gìn giữ tốt một phần hồn cốt văn hóa quê hương”.
Một tín hiệu đáng mừng là nhiều đoàn như: Nhơn Hưng, Phước An, An Nhơn 2 hay Ngô Mây đã có lớp diễn viên trẻ theo nghề. Các nghệ nhân lớn tuổi vẫn miệt mài truyền dạy nghề, góp phần nối dài mạch nguồn di sản. Tuy vậy, gầy dựng được lực lượng kế cận gắn bó lâu dài với hát bội vẫn là nỗi trăn trở chung.
NNƯT Kim Chung - diễn viên Đoàn nghệ thuật hát bội Phước An - cho rằng: “Lực lượng trẻ tuy có nhưng chưa thật dồi dào; điều kiện hoạt động của các đoàn không chuyên còn thiếu thốn. Muốn hát bội phát triển bền vững, rất cần thêm chính sách hỗ trợ, sự vào cuộc của ngành văn hóa đưa nghệ thuật truyền thống vào trường học để tiếp cận thế hệ trẻ”.
Dù đối mặt nhiều thách thức, hát bội Bình Định vẫn giữ được “thương hiệu” riêng trong đời sống văn hóa đương đại. Và sự sôi động của mùa lưu diễn năm nay còn mở ra kỳ vọng mới: Khi lễ hội truyền thống được phục hồi mạnh mẽ, khi du lịch văn hóa được chú trọng, hát bội sẽ có thêm không gian biểu diễn. Khi còn khán giả hâm mộ và hành trình giữ nghề của các nghệ nhân được “tiếp sức” thì hát bội Bình Định sẽ tiếp tục có sức sống bền vững.
