Vấn đề này một lần nữa thu hút sự chú ý khi Tổng thống Nga Vladimir Putin đến thăm đảo Iturup (Nhật Bản gọi là Etorofu) vào ngày 13-8. Đây là chuyến thăm đầu tiên của ông Putin tới quần đảo tranh chấp.
Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi cho rằng, động thái này không phù hợp với lập trường của nước này về Vùng lãnh thổ phương Bắc và không thể chấp nhận. Bộ trưởng Ngoại giao Nhật Bản Toshimitsu Motegi cũng triệu Đại sứ Nga tại Nhật Bản Nikolay Nozdrev để phản đối.
Trong khi đó, Nga bác bỏ phản ứng của Tokyo, đồng thời khẳng định chủ quyền đối với các đảo Nam Kuril. Moscow xem khu vực này là một phần lãnh thổ của Liên bang Nga.
Tranh chấp lãnh thổ giữa hai nước bắt nguồn từ giai đoạn cuối Thế chiến II, khi Liên Xô kiểm soát các đảo vào những ngày cuối của cuộc chiến. Kể từ đó, Nhật Bản duy trì yêu sách chủ quyền đối với 4 đảo, trong khi Moscow khẳng định chủ quyền của Nga đối với khu vực.
Bất đồng kéo dài khiến hai nước không thể ký hiệp ước hòa bình chính thức, mặc dù đã có nhiều nỗ lực ngoại giao nhằm tìm kiếm giải pháp.
Một dấu mốc quan trọng là Tuyên bố chung Liên Xô - Nhật Bản vào năm 1956. Văn kiện này chấm dứt tình trạng chiến tranh giữa hai nước và khôi phục quan hệ ngoại giao.
Theo thỏa thuận, Liên Xô đồng ý chuyển giao Shikotan và nhóm đảo Habomai cho Nhật Bản, sau khi hai bên ký hiệp ước hòa bình. Tuy nhiên, hiệp ước này đến nay vẫn chưa được ký kết.
Trong nhiều năm tiếp theo, Moscow và Tokyo nhiều lần tiến hành đàm phán, nhằm giải quyết vấn đề. Tiến trình này được thúc đẩy đáng kể dưới thời cố Thủ tướng Nhật Bản Shinzo Abe.
Năm 2018, ông Abe và Tổng thống Putin nhất trí đẩy nhanh đàm phán về hiệp ước hòa bình trên cơ sở Tuyên bố chung năm 1956. Hai nước cũng từng thảo luận về các hoạt động kinh tế chung trên những đảo tranh chấp.
Tiến trình đàm phán rơi vào bế tắc, sau khi xung đột Nga - Ukraine bùng phát năm 2022. Nhật Bản cùng các nước phương Tây áp đặt nhiều biện pháp trừng phạt đối với Nga.
Ngày 21-3-2022, Bộ Ngoại giao Nga thông báo, Moscow không tiếp tục đàm phán với Tokyo về hiệp ước hòa bình, viện dẫn các biện pháp trừng phạt của Nhật Bản.
Nga cũng chấm dứt cơ chế miễn thị thực liên quan đến việc công dân Nhật Bản tới các đảo tranh chấp và rút khỏi đối thoại về hoạt động kinh tế chung tại khu vực.
Quan hệ Nga - Nhật Bản kể từ đó tiếp tục ở trạng thái căng thẳng. Ngày 20-2-2026, người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov tuyên bố không có đối thoại giữa hai nước về hiệp ước hòa bình.
