Đầu tháng 9-1965, Sư đoàn Không vận số 1 của Mỹ mang tên Sư đoàn Kỵ binh bay đổ bộ lên Quy Nhơn (Bình Định cũ) và sau đó theo đường 19 lên đóng quân ở An Khê (Gia Lai cũ), hòng khống chế cả vùng Tây Nguyên và Trung Trung bộ, ngăn chặn quân chủ lực của ta phát triển về đồng bằng và càn quét đánh phá vùng giải phóng, vùng căn cứ của ta. Nhưng khi chúng vừa đặt chân đến mảnh đất này đã bị quân và dân ta giáng cho chúng những đòn phủ đầu đáng nhớ, trong đó có trận tập kích thẳng vào sân bay Tân Tạo và điểm chốt Hòn Cong đầu năm 1966.
Câu chuyện bi hùng
Khi còn công tác ở An Khê (K.8) trước ngày giải phóng miền Nam (30-4-1975), tôi đã từng nghe Bí thư Ban cán sự K.8 Hồ Ngọc Năm, Huyện đội trưởng Võ Doãn Hào và vài người kể câu chuyện về các đồng chí đặc công của Tiểu đoàn 407. Trong trận đánh phối hợp với quân chủ lực Quân khu 5 vào sân bay Tân Tạo và chốt Hòn Cong của Sư đoàn Không vận số 1 Mỹ, có 3 chiến sĩ đặc công bị kẹt trong một hang đá, đến đêm thứ ba thì không còn khả năng giải cứu... Và những năm gần đây, đã mấy lần tôi lại nghe câu chuyện này từ anh Trần Cây-nguyên chiến sĩ Tiểu đoàn đặc công 407. Sau này có thời gian anh làm Phó Chủ tịch UBND thị xã Pleiku.
Từ câu chuyện nói trên, tôi đã tìm nhiều sách báo nói về những trận đánh của ta trong thời gian này ở An Khê, nhưng rất ít thông tin có liên quan. May mắn, tôi tìm thấy một ít thông tin trong cuốn sách "Những trận đánh lịch sử của Quân đội Nhân dân Việt Nam" của Nhà xuất bản VH-TT 2013, Tr 190-198.
Tác giả Hồ Ngọc Sơn có kể sơ lược trận này, vì tác giả là chỉ huy bên lực lượng pháo binh, chỉ có nhiệm vụ tập kích bằng cối 62 ly vào sân bay Tân Tạo, không tham gia “luồn sâu, đánh trúng” điểm chốt Hòn Cong. Vì thế, cuốn sách không có thông tin về các trinh sát đặc công của ta hy sinh khi được phân công ở lại sau trận đánh để nắm tình hình diễn biến của địch, chuẩn bị cho trận đánh bồi thứ hai. Các anh bị pháo dội trúng hang đá đang ẩn nấp, miệng hang bị lấp lại bởi một tảng đá nặng hàng chục tấn.
Tuy nhiên, có một đoạn trong bài viết, tác giả Hồ Ngọc Sơn kể: “Về đơn vị đặc công (407) có mấy mẫu chuyện thật xúc động, suốt đời tôi không quên. Mũi đặc công đánh trên đỉnh Hòn Cong tiêu diệt hoàn toàn trung đội địch, phá hủy trung tâm thông tin chỉ huy bay (sân bay Tân Tạo và sân bay Cây Me-An Khê, NV) được lệnh trụ lại đánh bồi địch một cú nữa cho chúng càng khiếp đảm. Cả tổ nấp ở một hang đá nhỏ, không may bị trực thăng đổ quân chiếm lại bắn vu vơ đều bị thương. Biết không sống được và không thể trở về, anh em đã chiến đấu anh dũng, tiêu diệt nhiều lính Mỹ và tất cả đều hy sinh”.
Và có đoạn tác giả Hồ Ngọc Sơn lại kể: “Do đánh vào quá sâu trong trung tâm, bị lạc đường, có anh em không ra kịp khi trời đã sáng. Một chiến sĩ ta bị thương nặng (tôi không nhớ tên-HNS) đã nấp kín dưới một đám cây nhỏ rậm rạp, địch không phát hiện được.
Anh kể lại: Mũi trưởng Lý chiếm lĩnh một góc đỉnh đồi, gom hết vũ khí, lựu đạn thu được của địch, chuẩn bị chiến đấu. Một trung đội lính Mỹ lùng sục kéo lên. Đợi địch đến gần, Lý quét tiểu liên ngã gục nhiều tên, Lý di chuyển qua lại đánh trả quyết liệt, tiêu diệt những tổ lính Mỹ và anh đã trúng đạn hy sinh. Lính Mỹ tưởng ta có nhiều người, xông lên bắt sống, nhưng chỉ thấy có một mình trung đội trưởng Lý. Chúng nó lấy một tấm vải dù đỏ đắp lên mình anh. Và có những tên Mỹ bỗng dưng đứng nghiêm giơ tay chào. Có lẽ chỉ những chiến đấu viên trên chiến trường mới hiểu rõ và vô cùng cảm phục tinh thần dũng cảm của người lính. Còn người chiến sĩ bị thương đêm đó đã bò ra khỏi hàng rào của địch và suốt 5 ngày đêm liếm sương, ẩn nấp, nhắm hướng Tây bò lết đến khi kiệt sức bất tỉnh may mắn được đồng bào nhìn thấy khiêng vào bệnh xá và được cứu sống. Anh đã kể cho tôi nghe câu chuyện của mũi trưởng Lý, khiến tôi rưng rưng nước mắt...”.
Nhưng theo Bí thư Ban cán sự K.8 Hồ Ngọc Năm, Võ Doãn Hào và anh Trần Cây thì câu chuyện có đôi chỗ khác nhau: Kết thúc trận đánh vào chốt Hòn Cong, đơn vị phân công một tổ trinh sát 3 đồng chí bám trụ lại nắm tình hình và chờ trận bồi thứ hai vào đêm hôm sau, 3 đồng chí ấy nấp trong một hang đá ngoài chốt Hòn Cong, giữa lưng chừng dốc trong rừng cây rậm rạp, nhưng không may, khi Mỹ phản kích vào ngày hôm sau, pháo bom chúng dội trúng hang, miệng hang bị một tảng đá to hàng chục tấn đè lên, 3 chiến sĩ bị kẹt trong hang.
Đêm hôm sau, đơn vị tìm vào, bắt liên lạc được với anh em, nhưng không thể nào cứu được, chỉ biết đưa nước và lương khô vào hang cho anh em. Đến đêm thứ ba vào thì anh em không cho tiếp tế nữa, biết mình không thể thoát ra được thì dũng cảm hy sinh ở đây.
Thương xót cho đồng chí mình, nhưng không thể nào khác được, những chiến sĩ bên ngoài hang đành ngậm ngùi chia tay nhau trong nước mắt, đau thương khôn cùng! Anh Cây chỉ nhớ được quê của các đồng chí ấy ở Việt Bắc, một người tên là Bằng, dân tộc Tày.
Hợp đồng tác chiến hoàn hảo
Trở lại trận đánh sân bay Tân Tạo và chốt Hòn Cong, trong bài viết đã nói trên, tác giả Hồ Ngọc Sơn kể lại: “Sân bay Tân Tạo được địch bố phòng kiên cố, với 16 hàng rào thép gai các loại cùng hỏa lực dày đặc. Ba đêm liền, các mũi đặc công của ta chỉ vào được đến hàng rào thứ tư, thứ sáu. Trận đánh tưởng chừng phải bỏ dở, nhưng thật may, chúng tôi gặp được Nhon Chiu-một trung đội trưởng du kích là người địa phương thuộc địa hình như lòng bàn tay.
Với lòng căm thù giặc sâu sắc và rất dũng cảm, Nhon Chiu dẫn bộ đội đặc công đi theo con suối cạn chạy dọc giữa hai quả đồi, là nơi địch sơ hở. Trinh sát đặc công của ta lên được tận đỉnh Hòn Cong và chạm được vào khẩu đại liên của chúng. Vậy là, thủ trưởng quân khu quyết định “khai hỏa” ngay sau khi lệnh ngừng chiến (để quân đội hai bên tham chiến vui đón Tết năm 1965 sang 1966-NV) của Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam hết hiệu lực.
Quá 24 giờ vài phút, bỗng một ánh chớp lóe lên trên đỉnh Hòn Cong. Tôi lập tức hô to: “Bắn!”. Những đường lửa cầu vồng vun vút, những tiếng nổ ùng oàng không dứt của đạn cối, cùng tiếng súng, thủ pháo của bộ đội đặc công nổ giòn. Nhiều máy bay địch bị phá hủy, những đám lửa bùng cao trong bãi đỗ trực thăng. Chỉ trong vòng mươi phút, đơn vị tôi đã “trút lửa” xong và lập tức rút quân. Ít phút sau, các pháo cỡ lớn của địch đồng loạt, cấp tập bắn dồn dập vào khu vực sau lưng trận địa pháo, nhưng chúng tôi đã rút lui an toàn và không ai bị thương.
Trong trận này, Lữ đoàn Kỵ binh bay bị tê liệt hoàn toàn. Sau trận đánh, tôi bị một trận sốt rét “thập tử nhất sinh”, nhưng nhờ bệnh xá cứu chữa tận tình, 20 ngày sau, tôi hồi sức và trở về đơn vị. Hai hôm sau, Sư đoàn trưởng (Đoàn Sao Vàng) Giáp Văn Cương và Chính ủy Đặng Hòa cho mời tôi lên ăn cơm trưa và biểu dương đơn vị tôi đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ. Theo tin cơ sở của ta báo về, đơn vị tôi đã bắn cháy, phá hủy, làm hư hỏng 97 máy bay trực thăng; Tiểu đoàn Đặc công 407 diệt gần 500 lính kỵ binh bay, làm tê liệt hoạt động của lữ đoàn dự bị ở hậu cứ của địch”.
***
Chiến tranh đã kết thúc hơn nửa thế kỷ, mà biết bao người con ưu tú của đất nước vẫn còn nằm lại nơi chiến trường xưa, trong đó có các chiến sĩ Tiểu đoàn đặc công 407 hy sinh trong trận đánh Hòn Cong-sân bay Tân Tạo năm 1966.
Hòn Cong nằm về phía Bắc đường 19, cách phường An Khê (tỉnh Gia Lai) chừng 3 km. Mỗi lần qua đây, tôi lại nhớ về câu chuyện anh Trần Cây kể, thương tiếc, đau buồn, nghĩ các anh nằm lại đâu đây đã bao năm rồi! Biết bao bà mẹ, người thân vẫn ngày đêm mỏi mòn mong ngóng được đón các anh về, nhưng thông tin còn quá ít ỏi.
Thông qua bài viết này, chúng tôi hy vọng ở đâu đó còn có những đồng đội của các anh, những người trong cuộc ở Tiểu đoàn 407, các cựu chiến binh... có thông tin gì cụ thể hơn cung cấp cho cơ quan chức năng để tìm kiếm quy tập, đưa hài cốt của các anh về với gia đình, quê hương.
