Thỏa thuận Mỹ - Iran hết hạn, Trung Đông trước nguy cơ căng thẳng mới

(GLO)- Ngày 17-8, thời hạn 60 ngày theo bản ghi nhớ giữa Mỹ và Iran kết thúc, trong bối cảnh 2 bên chưa đạt tiến triển để nối lại đàm phán. Những bất đồng về cam kết, quyền kiểm soát Eo biển Hormuz và chương trình hạt nhân cho thấy, văn kiện trên thực tế đã rơi vào bế tắc trước thời điểm hết hạn.

Bản ghi nhớ (MoU) được Tổng thống Mỹ Donald Trump và Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian ký ngày 17-6, sau các cuộc đàm phán cấp cao do Pakistan làm trung gian.

thoa-thuan-my-iran-het-han-trung-dong-truoc-nguy-co-cang-thang-moi.png
Tổng thống Mỹ Donald Trump (bên trái) và Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian. Ảnh: IRNA/TTXVN

Văn kiện ra đời sau hơn 3 tháng xung đột khiến hàng nghìn người thiệt mạng và hoạt động thương mại tại Vùng Vịnh, đặc biệt là xuất khẩu dầu khí, bị ảnh hưởng nghiêm trọng.

Theo MoU, hai bên nhất trí chấm dứt hoạt động quân sự và hướng tới một thỏa thuận cuối cùng trong tối đa 60 ngày, có thể gia hạn nếu cùng đồng thuận.

Những vấn đề phức tạp như chương trình hạt nhân Iran sẽ được giải quyết trong các cuộc thương lượng tiếp theo.

Thỏa thuận rạn nứt từ sớm

Ngày 27-6, Tổng thống Donald Trump cáo buộc Iran vi phạm thỏa thuận khi tiến hành tấn công nhiều địa điểm trong khu vực, còn Tehran cáo buộc các đợt tấn công của Mỹ vi phạm MoU.

Đến ngày 7-7, ông Trump tuyên bố thỏa thuận đã kết thúc. Mỹ sau đó tiếp tục tấn công Iran, trong đó có những mục tiêu mà Tehran xác định là cơ sở hạ tầng dân sự, khiến ít nhất 50 người thiệt mạng.

Iran tuyên bố Mỹ đã đình chỉ các cam kết và Tehran cũng thực hiện động thái tương tự. Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi cho rằng, MoU là nhằm chấm dứt chiến tranh chứ không phải thiết lập lệnh ngừng bắn 60 ngày, do đó không đặt ra vấn đề gia hạn sau khi Mỹ tiếp tục tấn công.

Ngày 16-8, ông Araghchi cho biết, Tehran chưa quyết định nối lại đàm phán với Washington. Qatar và Pakistan vẫn chuyển thông điệp giữa 2 bên, song hoạt động này chưa đồng nghĩa với việc thương lượng được khôi phục.

Hormuz: Nút thắt chiến lược

Khoảng cách giữa cam kết và thực tế thể hiện rõ nhất tại Eo biển Hormuz. Theo MoU, Mỹ phải chấm dứt phong tỏa hải quân trong vòng 30 ngày, tiến tới dỡ bỏ trừng phạt, tạo điều kiện để Tehran tiếp cận tài sản bị phong tỏa và xúc tiến gói tái thiết, phát triển cho Iran trị giá ít nhất 300 tỷ USD. Đổi lại, Iran phải rà phá thủy lôi và cho tàu thuyền qua Hormuz không thu phí trong 60 ngày.

Tuy nhiên, Mỹ chưa dỡ bỏ hoàn toàn các biện pháp trừng phạt Iran, trong khi hoạt động hàng hải qua Hormuz chưa trở lại bình thường. Cả Washington và Tehran tiếp tục khẳng định quyền kiểm soát tuyến đường biển chiến lược này.

Triển vọng đàm phán còn nhiều trở ngại

Những thay đổi trong bộ máy an ninh Iran cũng cho thấy triển vọng thương lượng có thể khó khăn hơn. Đầu tháng 8, cựu lãnh đạo Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) Mohsen Rezaei được bổ nhiệm là người đứng đầu Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran.

Theo các nhà phân tích, động thái này có thể báo hiệu lập trường cứng rắn hơn của Tehran, đặc biệt về Hormuz.

Trong khi đó, các chuyên gia nhận định, dư địa để Washington tiếp tục gia tăng sức ép cũng bị hạn chế, khi kho tên lửa đánh chặn của Mỹ suy giảm, dự trữ dầu chiến lược bị thu hẹp và một số khí tài quân sự phải triển khai lâu hơn kế hoạch.

Bế tắc Mỹ - Iran còn thể hiện ở mục tiêu giảm xung đột tại Liban chưa đạt kết quả. Giao tranh giữa Israel và Hezbollah vẫn tiếp diễn và sau 7 vòng đàm phán, Israel và Liban chưa thu hẹp được bất đồng về giải giáp Hezbollah, cũng như việc Israel rút lực lượng khỏi miền Nam Liban.

Sau 60 ngày, những vấn đề cốt lõi từ chấm dứt hoạt động quân sự, trừng phạt đến Hormuz và chương trình hạt nhân vẫn chưa được giải quyết. Các kênh trung gian tiếp tục được duy trì, nhưng Washington và Tehran chưa cho thấy dấu hiệu nào về khả năng phá vỡ thế bế tắc.

Các tin khác

Tin thế giới tối 19-10

Tin thế giới tối 19-10: Iran cảnh báo sử dụng “cha của các loại tên lửa” nếu bị gây hấn

(GLO)- Bản tin có các nội dung: Ông Putin được cho là đề xuất thượng đỉnh 3 bên với lãnh đạo Mỹ, Trung Quốc về Ukraine; Iran cảnh báo sử dụng tên lửa tấn công đối thủ; tỷ lệ ủng hộ ông Trump giảm xuống 33% trước bầu cử giữa kỳ; cháy cỏ tại căn cứ quân sự Canada khiến 4 binh sĩ thiệt mạng...

Bão Trudy suy yếu, Mexico vẫn đề phòng sóng lớn và mưa lũ

Bão Trudy suy yếu, Mexico vẫn đề phòng sóng lớn và mưa lũ

(GLO)- Bão Trudy đang suy yếu nhanh và di chuyển xa bờ biển Mexico sau khi gây mưa lớn, gió mạnh tại một số khu vực ven Thái Bình Dương. Tuy nhiên, cơ quan chức năng vẫn khuyến cáo người dân theo dõi diễn biến thời tiết, đặc biệt là nguy cơ sóng lớn và dòng chảy xa bờ nguy hiểm.

Kenya thêm ca Ebola, CHDC Congo ghi nhận dịch tại tỉnh thứ tám

Kenya thêm ca Ebola, CHDC Congo ghi nhận dịch tại tỉnh thứ tám

(GLO)- Ngày 18-10, cơ quan y tế Kenya xác nhận thêm một trường hợp mắc Ebola, nâng tổng số ca bệnh tại nước này lên 8. Cùng ngày, Cộng hòa Dân chủ (CHDC) Congo thông báo dịch đã lan tới tỉnh North Ubangi, trở thành tỉnh thứ 8 có dịch.

Tin thế giới tối 18-10: Venezuela ký thỏa thuận dầu mỏ gần 76 tỷ USD, hợp tác với Mỹ tại 17 mỏ

Tin thế giới tối 18-10: Venezuela ký thỏa thuận dầu mỏ gần 76 tỷ USD, hợp tác với Mỹ tại 17 mỏ

(GLO)- Iran đề xuất mở lại eo biển Hormuz trong 7 ngày; bạo loạn tại Pháp khiến khoảng 1.200 người bị bắt; Venezuela ký các thỏa thuận đầu tư dầu mỏ gần 76 tỷ USD; cháy nổ tại căn cứ quân sự Canada khiến nhiều người thương vong, các bệnh viện quá tải là những tin tức quốc tế nổi bật hôm nay.

Ấn Độ: Giẫm đạp tại lễ hội Hindu khiến 19 người thiệt mạng

Ấn Độ: Giẫm đạp tại lễ hội Hindu khiến 19 người thiệt mạng

(GLO)- Ít nhất 19 người thiệt mạng và 25 người khác bị thương trong vụ giẫm đạp xảy ra tối 17-10 tại lễ hội Durga Puja ở thành phố Kolkata, bang Tây Bengal, miền Đông Ấn Độ. Cảnh sát đã bắt giữ 7 người liên quan đến công tác tổ chức lễ hội, đồng thời mở cuộc điều tra làm rõ nguyên nhân vụ việc.

Mỹ yêu cầu Israel mạnh tay ngăn chặn bạo lực tại Bờ Tây

Mỹ yêu cầu Israel mạnh tay ngăn chặn bạo lực tại Bờ Tây

(GLO)- Mỹ kêu gọi Israel tăng cường các biện pháp ngăn chặn những vụ tấn công do người định cư Do Thái thực hiện tại Bờ Tây, sau khi hàng loạt vụ bạo lực khiến dân thường Palestine, một nhà báo Mỹ và các nhà ngoại giao châu Âu bị thương hoặc bị đe dọa.

Tin thế giới tối 17-10: Ông Zelensky đề nghị EU hỗ trợ 300 tên lửa Patriot, 70 tỷ euro

Tin thế giới tối 17-10: Ông Zelensky đề nghị EU hỗ trợ 300 tên lửa Patriot, 70 tỷ euro

(GLO)- Bản tin có các nội dung: Iran tuyên bố siêu tàu dầu trúng thủy lôi, bốc cháy ở eo biển Hormuz; Ukraine đề nghị EU viện trợ 300 tên lửa Patriot và 70 tỷ euro; Đức yêu cầu khôi phục đầy đủ Starlink tại Ukraine; cô giáo Mỹ dũng cảm giằng co với tay súng, góp phần ngăn thảm kịch trường học.

Tin thế giới tối 16-10: Tổng thống Donald Trump bác bỏ khả năng sử dụng vũ khí hạt nhân nhằm vào Iran

Tin thế giới tối 16-10: Tổng thống Donald Trump bác bỏ khả năng sử dụng vũ khí hạt nhân nhằm vào Iran

(GLO)- Bản tin có các nội dung: Tổng thống Mỹ Donald Trump bác bỏ khả năng sử dụng vũ khí hạt nhân nhằm vào Iran; Ngoại trưởng Nga Sergey Lavrov cáo buộc Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky thách thức ông Trump; Hội đồng Hòa bình phản đối đình chỉ đưa hàng thương mại vào Gaza...

Ukraine đối mặt nguy cơ cạn kiệt tên lửa đánh chặn Patriot

Ukraine đối mặt nguy cơ cạn kiệt tên lửa đánh chặn Patriot

(GLO)- Kho dự trữ tên lửa đánh chặn Patriot của Ukraine được cho là đã xuống mức cực kỳ thấp, thậm chí có thể cạn kiệt, khiến năng lực phòng không của nước này chịu sức ép lớn trong bối cảnh Nga tăng cường tập kích các cơ sở năng lượng trước mùa đông.