Sáng 20-4, tiếp tục kỳ họp thứ I, Quốc hội khóa XVI, các thành viên đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Gia Lai tham gia thảo luận tại tổ về Dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đột phá phát triển văn hóa Việt Nam.
Cần các cơ chế, chính sách cụ thể, vượt trội
Dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đột phá phát triển văn hóa Việt Nam đã bám sát tinh thần Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7-1-2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam và một số nghị quyết, kết luận, chỉ thị của Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bộ Chính trị, Ban Bí thư có liên quan đến lĩnh vực văn hóa, thể thao, du lịch, phát triển công nghiệp văn hóa. Theo đó, đã xác định một số cơ chế, chính sách đột phá để tháo gỡ khó khăn, vướng mắc nhằm thu hút các nguồn lực xã hội phát triển văn hóa.
Trên cơ sở chủ trương, định hướng của Đảng, đại biểu (ĐB) Huỳnh Thị Anh Thảo đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục rà soát kỹ lưỡng một số nội dung của Nghị quyết số 80-NQ/TW và các chủ trương khác của Đảng để nghiên cứu thể chế hóa thành các cơ chế, chính sách cụ thể, vượt trội để tháo gỡ các “điểm nghẽn”, “nút thắt” về thể chế, huy động tối đa mọi nguồn lực xã hội để thúc đẩy sự phát triển toàn diện của văn hóa trong kỷ nguyên mới.
Tại khoản 5 Điều 4 Dự thảo quy định: UBND cấp xã giao cho tổ chức tự quản của cộng đồng dân cư quản lý, vận hành khai thác, sử dụng một số thiết chế văn hóa, thể thao cơ sở; kiểm tra, giám sát bảo đảm hoạt động thường xuyên, có hiệu quả. Danh mục các thiết chế văn hóa, thể thao cơ sở và trình tự, thủ tục, trách nhiệm quản lý, vận hành các thiết chế văn hóa, thể thao cơ sở do Chủ tịch UBND cấp tỉnh quyết định.
Theo ĐB Thảo, việc giao cho tổ chức tự quản của cộng đồng dân cư quản lý, vận hành khai thác, sử dụng một số thiết chế văn hóa, thể thao cơ sở là chủ trương phù hợp với thực tiễn, qua đó phát huy vai trò của cộng đồng.
Tuy nhiên, Ban soạn thảo cần làm rõ trách nhiệm của UBND cấp xã, tổ tự quản cộng đồng trong quản lý, vận hành và khai thác đối với các thiết chế văn hóa, thể thao cơ sở. Đồng thời, cần quy định rõ cơ chế trong bảo trì, bảo dưỡng tài sản và trách nhiệm xử lý khi xảy ra vấn đề thất thoát, lãng phí hoặc sử dụng sai mục đích.
Ở khía cạnh khác, ĐB Thảo cho rằng, trong giai đoạn hiện nay, nghệ thuật truyền thống trên cả nước nói chung và Gia Lai nói riêng đang đứng trước những khó khăn và thách thức không nhỏ. Trong đó, vấn đề đào tạo đội ngũ nghệ sĩ trẻ kế cận để bảo tồn và phát huy các loại hình nghệ thuật truyền thống rất khó khăn.
Việc tuyển dụng nhân lực trẻ có năng khiếu nghệ thuật theo diện hợp đồng với hình thức vừa học vừa làm để truyền nghề, làm đội ngũ kế cận hiện nay đang gặp không ít trở ngại, khó tuyển vì nhiều lý do khác nhau.
Để bảo đảm tạo nguồn nhân lực cho các đơn vị nghệ thuật truyền thống trong thời gian tới, ĐB Thảo đề nghị Chính phủ chỉ đạo Bộ Văn hóa - Thể thao - Du lịch cần rà soát thực trạng nguồn nhân lực về loại hình nghệ thuật truyền thống và tham mưu ban hành đề án đào tạo dài hơi đối với các loại hình nghệ thuật này.
Đồng thời, ban hành cơ chế chính sách cụ thể hỗ trợ, thu hút các bạn trẻ có năng khiếu tham gia đào tạo, như chính sách miễn 100% học phí cho sinh viên theo học các ngành văn hóa, nghệ thuật; chính sách hỗ trợ chi phí sinh hoạt hằng tháng cho các học viên khi tham gia học ngành diễn viên, nhạc công nghệ thuật truyền thống tại các cơ sở giáo dục công lập như học viên ngành sư phạm hiện nay.
Bảo đảm tính hợp hiến và tính thống nhất của hệ thống pháp luật
Tham gia thảo luận, ĐB Lê Hoàng Anh cho rằng theo Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật, tại khoản 2 Điều 10 quy định Quốc hội ban hành nghị quyết để thí điểm một số cơ chế, chính sách. Tuy nhiên, tên gọi của Dự thảo hiện nay là “phát triển văn hóa”, trong khi tờ trình của Chính phủ chỉ đề cập đến một số cơ chế, chính sách khác với quy định hiện hành. Vì vậy, đại biểu đề nghị cần cân nhắc lại tên gọi của nghị quyết.
Bên cạnh đó, Dự thảo có nhiều quy định liên quan đến chính sách thuế như miễn thuế, không thu thuế, giảm thuế… Theo ĐB Lê Hoàng Anh, vấn đề này cần được báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét. Bởi Điều 47 Hiến pháp quy định mọi người có nghĩa vụ nộp thuế theo luật định, không phải theo nghị quyết. Vì vậy, việc quy định các chính sách miễn, giảm thuế trong nghị quyết thí điểm cần được cân nhắc kỹ lưỡng để bảo đảm tính hợp hiến và tính thống nhất của hệ thống pháp luật.
Trong khi đó, ĐB Nguyễn Văn Cảnh bày tỏ sự quan tâm đến vấn đề quy định ưu tiên sử dụng trụ sở công dôi dư để thu hút các dự án đầu tư trong lĩnh vực văn hóa, thể thao. ĐB Cảnh cho rằng, các công trình dôi dư hiện nay được xây dựng với công năng nhất định; nếu chuyển sang đầu tư hoàn toàn cho văn hóa, thể thao có thể không phù hợp, dễ gây lãng phí.
Vì vậy, ĐB Cảnh đề nghị quy định theo hướng mở rộng, cho phép sử dụng các công trình này để đầu tư dự án có một phần dành cho các hạng mục văn hóa, thể thao. Ví dụ, có thể kết hợp bãi đỗ xe thông minh, thư viện, một số hoạt động thể thao… như vậy sẽ khai thác công trình hiệu quả hơn.
Bên cạnh đó, ĐB Cảnh cũng bày tỏ băn khoăn về việc phát triển du lịch trong các buôn làng nhỏ có thể dẫn đến “công nghiệp hóa” du lịch, làm mất bản sắc văn hóa truyền thống.
“Đề nghị quy định theo hướng phát triển không gian bảo tồn văn hóa làng, bản, buôn truyền thống gắn với phát triển du lịch, tạo sinh kế bền vững. Tức là tạo sinh kế cho người dân nhưng vẫn giữ được bản sắc; hạ tầng du lịch nên phát triển ở khu vực bên ngoài, khi cần tham quan thì tổ chức vào làng rồi quay ra, tránh xây dựng quá nhiều cơ sở hạ tầng trong bản, làng” - ĐB Cảnh đề xuất.
Cần làm rõ các khái niệm
ĐB Nguyễn Thị Mai Phương đề nghị cơ quan soạn thảo cần làm rõ các khái niệm chưa cụ thể, như “nghệ thuật đỉnh cao”, “đô thị di sản”; hay quy định về miễn, giảm phí và lệ phí tham quan tại các cơ sở văn hóa công lập vào Ngày Văn hóa Việt Nam theo quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền (“cơ quan nhà nước có thẩm quyền” là cơ quan nào?)… để bảo đảm tính khả thi khi triển khai.
Tại điểm b, khoản 4 Điều 7 có đề cập đến “Đào tạo, bồi dưỡng nhân lực chất lượng cao cho các ngành công nghiệp văn hóa; nhân lực chuyên sâu về đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, sáng tạo nội dung số về văn hóa; giám tuyển, giám định tác phẩm văn hóa, nghệ thuật, di sản văn hóa”.
Theo ĐB Huỳnh Thị Anh Thảo, hiện nay, khái niệm “giám tuyển” tác phẩm văn hóa, nghệ thuật chưa được quy định trong hệ thống pháp luật. Do đó, đề nghị Ban soạn thảo làm rõ khái niệm trên. Đồng thời, cần rà soát khái niệm “giám tuyển” có quy định trong danh mục nghề nghiệp hay chưa; nếu chưa quy định thì việc đưa vào dự thảo việc đào tạo, bồi dưỡng nhân lực chất lượng cao đối với khái niệm “giám tuyển” là chưa phù hợp.
