Những nghi lễ truyền thống, tiếng cồng chiêng, trang phục, ẩm thực cùng các trò chơi dân gian đã tạo nên không gian giao lưu sôi nổi, góp phần gìn giữ, trao truyền và lan tỏa những giá trị văn hóa đặc trưng của cộng đồng địa phương.
Đậm đà bản sắc
Ngày hội diễn ra ngày 8.8 tại Công viên xã Phú Túc, thu hút 11 đoàn nghệ nhân đến từ các thôn, buôn trong xã và 3 đoàn giao lưu đến từ các xã Ia Rsai, Ia Dreh và Uar.
Trong không gian sinh hoạt cộng đồng, người Jrai khẳng định một đời sống văn hóa vô cùng phong phú. Từ lễ mừng lúa mới, lễ ăn trâu đến lễ tạ ơn, lễ cầu sức khỏe…, mỗi nghi lễ là một lát cắt sống động thể hiện thế giới quan, nhân sinh quan của cư dân nông nghiệp được trao truyền qua nhiều thế hệ.
Buôn Ia Mlah (xã Phú Túc) tái hiện lễ cúng cầu sức khỏe của người Jrai. Theo già làng Kpă Jao, đây là nghi thức cổ truyền gắn với đời sống cộng đồng. “Từ xa xưa, đồng bào Jrai đã tổ chức lễ cúng cầu sức khỏe với quan niệm có sức khỏe sẽ có tất cả. Lễ này còn được gọi là cúng Yang Pú - vị thần gắn với sức khỏe. Nghi lễ này cũng nhắc nhở con người biết quý trọng sức khỏe”, già làng Jao cho biết.
Nếu các lễ hội phản ánh đời sống tinh thần thì phần trình diễn trang phục truyền thống trong ngày hội tái hiện một dòng chảy không ngừng của sự sáng tạo, tư duy thẩm mỹ, đồng thời kể câu chuyện về cách cư dân địa phương sống thích ứng với thiên nhiên.
Anh Ksor Y Phương (buôn Prong, xã Phú Túc) đem đến giới thiệu một tấm khố được dệt từ một loại tơ tằm rừng chỉ xuất hiện vào một mùa nhất định trong năm. Có khi phải mất mấy mùa đi rừng mới lấy đủ nguyên liệu, do bà anh thực hiện và trao truyền lại.
Tấm khố đã bạc màu theo thời gian, nhưng mỗi khi mặc để trình diễn, anh vẫn cảm thấy tự hào. “Đây không chỉ là trang phục mà còn là một giá trị độc đáo, minh chứng cho cách ông bà mình ngày trước thích ứng với thiên nhiên. Trên khố còn có những hoa văn cổ rất đẹp, phản ánh đậm nét văn hóa Jrai nên tôi luôn trân trọng, gìn giữ”, Y Phương chia sẻ.
Ở vùng đất được mệnh danh là “chảo lửa” bởi khí hậu khắc nghiệt, ẩm thực của người Jrai cũng mang đặc trưng riêng để thích ứng với cái nóng với 2 vị chủ đạo là đắng và cay. Tái hiện một bữa ăn truyền thống của người Jrai với các món cào cào rang, cá đùm, gỏi cà đắng, thịt nướng lá đắng…, chị Rah Lan H’Niên (buôn Tang, xã Phú Túc) chia sẻ: “Trong món ăn Jrai thường có vị đắng được tạo ra từ lá, cây, thậm chí cả hoa và quả rừng. Ngoài tác dụng làm tăng vị giác, những gia vị tự nhiên này còn có tác dụng như một vị thuốc, giúp thanh nhiệt”.
Ngày hội còn diễn ra nhiều hoạt động sôi nổi. Nếu trình diễn cồng chiêng đường phố mang đến bản hòa âm của đại ngàn thì các phần thi giã gạo chày đôi, nhảy bao bố tiếp sức, kéo co không dây nam, nữ… tạo nên những phút giây hồi hộp, hào hứng.
Giữ mạch nguồn văn hóa truyền thống
Ngày hội cũng là dịp để các thôn, buôn mang đến những bộ cồng chiêng quý được gìn giữ, trao truyền trong gia đình, dòng họ để giao lưu. Mỗi bộ chiêng không chỉ là tài sản mà còn gắn với một vòng đời người từ khi sinh ra cho đến khi trở về thế giới của người đã khuất, cùng những ký ức qua bao mùa lễ hội.
Đến từ buôn Ma Giai - nơi có cộng đồng người Chăm H’roi duy nhất trên địa bàn xã Phú Túc, anh La O Chen tự hào: “Cộng đồng người Chăm chiếm thiểu số nhưng vẫn giữ được những bộ chiêng quý, những lễ hội độc đáo. Tôi hy vọng các sự kiện văn hóa được tổ chức thường xuyên hơn để cộng đồng các dân tộc có dịp giao lưu, giới thiệu bản sắc văn hóa”, anh Chen chia sẻ.
Nghệ nhân Ưu tú Nay Phai (xã Phú Túc), thành viên Ban giám khảo ngày hội, xúc động khi chứng kiến đoàn nghệ nhân đã mang đến ngày hội những giá trị văn hóa đặc sắc: “Đây là dịp để nhìn lại những dàn cồng chiêng độc đáo mà cộng đồng Jrai còn lưu giữ, cũng như sức sống của các nghi lễ, lễ hội gắn với cồng chiêng”, ông Nay Phai nói.
Theo ông Phạm Đình Tứ - Phó Chủ tịch UBND xã Phú Túc, ngày hội là dịp tôn vinh di sản, khơi dậy niềm tự hào, ý thức bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa cộng đồng. Đáng quý, bên cạnh các nghệ nhân lớn tuổi, ngày hội còn cho thấy sự tiếp nối mạnh mẽ của thế hệ trẻ.
“Xã Phú Túc sẽ nỗ lực để ngày hội trở thành sự kiện thường niên, qua đó cụ thể hóa chủ trương của Đảng, Nhà nước về xây dựng, phát triển văn hóa, con người Việt Nam; bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào dân tộc thiểu số gắn với phát triển du lịch”, ông Tứ cho biết.
