Phát huy giá trị di tích quốc gia đặc biệt Tây Sơn Thượng đạo

(GLO)- Sau hơn 30 năm được công nhận là di tích quốc gia, mới đây, Quần thể di tích Tây Sơn Thượng đạo chính thức được xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt. Đây cũng là sự ghi nhận những nỗ lực trong hành trình bảo vệ và phát huy giá trị di sản của Đảng bộ, chính quyền và người dân địa phương.
Giá trị đặc biệt
Quần thể di tích Tây Sơn Thượng đạo gồm 23 điểm, 8 cụm di tích phân bố trên địa bàn 4 huyện, thị xã gồm: An Khê, Đak Pơ, Kbang và Kông Chro. Vùng đất phía Đông Gia Lai này chính là nơi khởi phát cuộc khởi nghĩa nông dân Tây Sơn lừng lẫy vào thế kỷ XVIII. Sau hơn 250 năm, hào khí Tây Sơn gắn với tên tuổi người anh hùng áo vải cờ đào Nguyễn Huệ đã trở thành mạch nguồn văn hóa của người dân vùng thượng đạo với truyền thống trọng đại nghĩa, đề cao lòng yêu nước và tự tôn dân tộc.
Phong trào Tây Sơn gắn liền với 3 anh em Nguyễn Nhạc, Nguyễn Huệ, Nguyễn Lữ là dấu son chói lọi trong lịch sử vẻ vang của dân tộc và để lại cho hậu thế quần thể di tích được đánh giá cao về giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học và thẩm mỹ. Theo các nhà nghiên cứu, việc làm sáng rõ những giá trị của di tích đặc biệt này còn cho những bằng chứng khoa học về quá trình di dân, định cư, lịch sử khai hoang, giao thương, tạo dựng làng xã của người Kinh, người Thượng, tín ngưỡng thờ tự thần linh gắn với hệ thống đình miếu phong phú trên vùng thượng đạo.
Điện thờ Tây Sơn Tam kiệt được đầu tư xây mới tạo điều kiện thuận lợi cho việc thờ phụng, tưởng nhớ công ơn các tướng sĩ nhà Tây Sơn. Ảnh: Ngọc Minh
Điện thờ Tây Sơn Tam kiệt được đầu tư xây mới tạo điều kiện thuận lợi cho việc thờ phụng, tưởng nhớ công ơn các tướng sĩ nhà Tây Sơn. Ảnh: Ngọc Minh
Một số lễ hội lớn gắn với Quần thể di tích Tây Sơn Thượng đạo vẫn được người dân địa phương duy trì, tổ chức hàng năm như: lễ dâng hương tưởng niệm Chiến thắng Ngọc Hồi-Đống Đa, kỷ niệm Ngày mất Hoàng đế Quang Trung, lễ cúng Khai Sơn, lễ cúng Quý Xuân. Đặc biệt từ năm 2017, cùng với việc nâng tầm lễ kỷ niệm Khởi nghĩa nông dân Tây Sơn và Chiến thắng Ngọc Hồi-Đống Đa, người dân vùng An Khê đã phục hồi Hội cầu Huê của người Việt sau nhiều thập kỷ mai một.
Phát huy hào khí Tây Sơn
Thạc sĩ Nguyễn Quang Tuệ-Trưởng phòng Quản lý văn hóa (Sở Văn hóa-Thể thao và Du lịch) cho biết: Tỉnh Gia Lai đã dành sự quan tâm rất lớn tới Quần thể di tích Tây Sơn Thượng đạo, đầu tư nguồn lực để tôn tạo, bảo vệ và quảng bá giá trị văn hóa-lịch sử của di tích. Hiểu biết về lịch sử dân tộc của người dân cũng không ngừng được nâng lên, tác động rõ rệt đến ý thức giữ gìn, bảo vệ di sản. Đó chính là tiền đề quan trọng để Quần thể di tích Tây Sơn Thượng đạo được xếp hạng quốc gia đặc biệt. “Nhưng cùng với việc đón nhận danh hiệu này, công tác bảo vệ và phát huy giá trị di tích quốc gia đặc biệt sẽ phải thay đổi so với trước đây. Bên cạnh đầu tư cơ sở vật chất, cần đặc biệt coi trọng đến nguồn lực con người. Cần có sự hiểu biết đầy đủ, có tầm về di tích đặc biệt này mới có thể đưa ra mô hình quản lý phù hợp, mới có thể vừa bảo vệ vừa khai thác tốt giá trị di tích. Có như vậy, di tích mới “hội nhập” vào cuộc sống hiện đại mà không “sứt mẻ” giá trị”-ông Tuệ nói.

An Khê đình-một điểm đến thuộc di tích quốc gia đặc biệt Tây Sơn Thượng đạo. Ảnh: Minh Châu
An Khê đình-một điểm đến thuộc Quần thể di tích Tây Sơn Thượng đạo (ảnh chụp trước tháng 4-2021). Ảnh: Minh Châu
Ông Trần Ngọc Nhung-Giám đốc Sở Văn hóa-Thể thao và Du lịch: “Bảo tồn và phát huy giá trị của di tích quốc gia đặc biệt Tây Sơn Thượng đạo cần gắn kết với phát triển du lịch ở địa phương và toàn vùng. Cần xác định du lịch là phương tiện để giao lưu, trao đổi văn hóa. Mối tương tác giữa du lịch và di sản văn hóa đã trở thành phức hợp đóng vai trò thúc đẩy các lĩnh vực khác. Vì vậy, chính quyền địa phương cần phối hợp với ngành Văn hóa đẩy mạnh công tác tuyên truyền, quảng bá, giới thiệu giá trị đặc biệt, hấp dẫn của quần thể di tích, gắn với giới thiệu những sản vật đặc trưng, truyền thống của địa phương để thu hút du khách, hướng tới phát triển du lịch bền vững, nâng cao đời sống cho người dân. Từ đó, việc bảo tồn và phát huy giá trị của di tích đặc biệt sẽ được bảo vệ từ trong Nhân dân”.
Trước mắt, Sở Văn hóa-Thể thao và Du lịch đang gấp rút lên kế hoạch tổ chức lễ đón nhận danh hiệu di tích quốc gia đặc biệt Tây Sơn Thượng đạo một cách trang trọng, an toàn vào ngày 4-2 (mùng 4 Tết Nhâm Dần) gắn với lễ kỷ niệm 251 năm Chiến thắng Ngọc Hồi-Đống Đa. Buổi lễ dự kiến sẽ được truyền hình trực tiếp trên sóng của Đài Phát thanh-Truyền hình tỉnh để người dân trong tỉnh tiện theo dõi sự kiện đặc biệt này. Tỉnh sẽ mời đại diện Bộ Văn hóa-Thể thao và Du lịch, Cục Di sản văn hóa và các tỉnh bạn như Kon Tum, Bình Định dự lễ đón nhận. 
Theo ông Trần Ngọc Nhung-Tỉnh ủy viên, Giám đốc Sở Văn hóa-Thể thao và Du lịch: “Trước hết cần thực hiện nghiêm các quy định của Nhà nước về lĩnh vực di sản, đặc biệt là Luật Di sản văn hóa. Song song với đó, cần có quy hoạch tổng thể bảo tồn, tôn tạo quần thể di tích. Trên cơ sở đó mới tiến hành bảo vệ từng phần, chi tiết; phục hồi tái hiện các nghi lễ, lễ hội; đầu tư hạ tầng giao thông; bảo tồn hệ sinh thái, tài nguyên thiên nhiên gắn với quần thể di tích. Đặc biệt, khai thác giá trị di tích trong phát triển du lịch, thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội cần được quan tâm đúng mức”.
HOÀNG NGỌC

Các tin khác

Uống nước nhớ nguồn

Uống nước nhớ nguồn

(GLO)- Mỗi độ tháng ba âm lịch, khi dòng người hành hương về Đền Hùng (tỉnh Phú Thọ) dâng hương tưởng niệm các Vua Hùng, một mạch nguồn thiêng liêng lại được đánh thức trong tâm thức người Việt.

Củng cố tinh thần đại đoàn kết, tạo nền tảng phát triển bền vững

Củng cố tinh thần đại đoàn kết, tạo nền tảng phát triển bền vững

(GLO)- Ở tỉnh Gia Lai hiện nay - vùng đất hội tụ nhiều tộc người và sắc thái văn hóa - việc phát huy giá trị tín ngưỡng thờ Quốc Tổ Hùng Vương trở thành sợi dây vô hình gắn kết cộng đồng, góp phần củng cố tinh thần đại đoàn kết, tạo nền tảng cho phát triển bền vững.

Gìn giữ giá trị văn hóa truyền thống từ trái bầu khô

Gìn giữ giá trị văn hóa truyền thống từ trái bầu khô

(GLO)- Chỉ là một vật dụng quen thuộc trong đời sống thường ngày, nhưng theo thời gian, những trái bầu khô đã trở thành một phần ký ức văn hóa, gắn với nếp sống, tập quán và tâm hồn của cộng đồng người Jrai, Bahnar.

Gìn giữ âm vang cồng chiêng, hơmon nơi đại ngàn

Những nghệ nhân nặng lòng với văn hóa truyền thống

(GLO)- Giữa nhịp sống hiện đại, không ít nghệ nhân ở Gia Lai vẫn lặng thầm gắn bó với công việc chỉnh chiêng, chế tác nhạc cụ truyền thống đến hát kể sử thi (hơmon). Họ không chỉ lưu giữ thanh âm và ký ức đại ngàn mà còn truyền dạy cho thế hệ trẻ bằng tất cả tâm huyết.

Nét đẹp cúng Quý xuân ở đình An Mỹ

Nét đẹp cúng Quý xuân ở đình An Mỹ

(GLO)- Cứ đến ngày 10 tháng 2 hàng năm, người dân phường An Phú (tỉnh Gia Lai) lại tổ chức Lễ cúng Đình làng An Mỹ. Đây là nét đẹp trong đời sống tín ngưỡng của người dân, thể hiện lòng biết ơn các bậc tiền hiền, hậu hiền khai hoang lập đất và cầu cho quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa.

Các thung lũng ở Quy Nhơn xưa

Các thung lũng ở Quy Nhơn xưa

(GLO)- Trong cuốn "Du ký Trung kỳ theo đường cái quan", Camille Paris - nhà khảo cổ người Pháp từng tham gia xây dựng đường điện báo tại Trung Kỳ giai đoạn 1885-1889 đã nhắc đến 2 thung lũng nổi tiếng của Quy Nhơn xưa: thung lũng Công và thung lũng Gà.

Nhơn Hải và nét văn hóa biển đặc sắc

Nhơn Hải và nét văn hóa biển đặc sắc

(GLO)- Từ ngày 29-3 đến 1-4 (tức ngày 11 đến 14-2 âm lịch), làng biển Nhơn Hải (phường Quy Nhơn Đông, tỉnh Gia Lai) rộn ràng bước vào mùa vui Lễ hội cầu ngư - sự kiện văn hóa truyền thống lớn nhất trong năm ở địa phương. 

Lễ cúng Quý Xuân tại tổ đình An Khê

Lễ cúng Quý Xuân tại tổ đình An Khê

(GLO)- Sáng 28-3 (tức mùng 10 tháng 2 âm lịch), tại đình An Khê (phường An Khê, tỉnh Gia Lai), Ban Nghi lễ đình tổ chức lễ cúng Quý Xuân trong không gian linh thiêng, rộn ràng tiếng chiêng, trống giữa tiết trời đẹp nhất của mùa xuân.

Di tích Plei Ơi chào đón du khách

Di tích Plei Ơi chào đón du khách

(GLO)- Khu di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia Plei Ơi - điểm đến mang giá trị tâm linh, lịch sử gắn với truyền thuyết Vua Lửa của đồng bào Jrai ở xã Chư A Thai - vừa được đầu tư đồng bộ, khang trang, sẵn sàng chào đón du khách trong Năm Du lịch quốc gia - Gia Lai 2026.

Đoàn xã Ia Dreh ra mắt Câu lạc bộ cồng chiêng thanh thiếu nhi

Đoàn xã Ia Dreh ra mắt Câu lạc bộ cồng chiêng thanh thiếu nhi

(GLO)- Ngày 26-3, Đoàn xã Ia Dreh (tỉnh Gia Lai) phối hợp với Trường THCS Ngô Quyền tổ chức ra mắt Câu lạc bộ (CLB) cồng chiêng thanh thiếu nhi, nhằm góp phần bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc, đồng thời tạo sân chơi lành mạnh cho học sinh.

Lặng lẽ tìm về ký ức nghề xưa

Lặng lẽ tìm về ký ức nghề xưa

(GLO)- Cuối năm 2025, cuốn sách Nghề dệt truyền thống tỉnh Bình Định (từ thế kỷ XIX đến nay) của ThS. Hoàng Bình ra mắt bạn đọc như một công trình biên khảo công phu về một nghề thủ công từng gắn bó mật thiết với đời sống người dân đất Võ.

Bộ chiêng của các thủ lĩnh Jrai trở thành bảo vật quốc gia

Bộ chiêng Kơ Đơ trở thành bảo vật quốc gia

(GLO)- Bộ cồng chiêng Kơ Đơ (niên đại đầu thế kỷ XX) vừa được công nhận là bảo vật quốc gia. Không chỉ là nhạc cụ cổ, chiêng Kơ Đơ còn là hiện vật gắn với những thủ lĩnh Jrai xưa, phản ánh cấu trúc xã hội, đời sống tín ngưỡng và nghệ thuật âm nhạc độc đáo của cư dân Tây Nguyên.

Những mùa xuân huy hoàng trên kinh thành

Những mùa xuân huy hoàng trên kinh thành Hoàng Đế

(GLO)- Thành Hoàng Đế thuộc huyện An Nhơn, tỉnh Bình Định (cũ) là di tích duy nhất còn lại của vương triều Tây Sơn. Đây là một công trình kiến trúc thành cổ khá đặc biệt, sau 6 lần khai quật khảo cổ phục vụ nghiên cứu và trùng tu, đến nay vẫn còn nhiều bí ẩn...

Tiếng vó ngựa trong từng thớ đá

Tiếng vó ngựa trong từng thớ đá

(GLO)- Xin được nói ngay - Tiếng vó ngựa trong từng thớ đá - là cách tôi nói văn vẻ về một góc trong nghệ thuật điêu khắc Chăm.

Giai thoại về ba con ngựa nổi tiếng trong lịch sử

Giai thoại về ba con ngựa nổi tiếng trong lịch sử

(GLO)- Trong dòng chảy lịch sử, không chỉ có những bậc anh hùng làm nên huyền thoại, mà còn có những chiến mã góp phần tạo nên kỳ tích. Trong những thời khắc sinh tử, có 3 con ngựa nổi tiếng đã đi vào sử sách như biểu tượng của lòng trung nghĩa và sức mạnh phi thường.

Chất thuần khiết nâng tầm thổ cẩm

Chất thuần khiết nâng tầm thổ cẩm

(GLO)- Với việc hợp chuẩn OCOP, nhiều sản phẩm thổ cẩm Bahnar, Jrai ở Gia Lai bắt đầu định vị được thương hiệu. Quá trình này có công rất lớn của nhiều phụ nữ, nghệ nhân đã dồn tâm huyết từng bước đưa thổ cẩm truyền thống ra thị trường.

Tiến sĩ Lê Quang Lâm cùng câu chuyện tù và Jrai

Tiến sĩ Lê Quang Lâm cùng câu chuyện tù và Jrai

(GLO)- Hiểu về văn hóa Tây Nguyên bắt đầu từ những hiện vật dân tộc học, đó cũng là một trong những cách tiếp cận của TS. Lê Quang Lâm (phường Diên Hồng, tỉnh Gia Lai) khi nghiên cứu về văn hóa của người Jrai. Trong hàng nghìn hiện vật mà ông dày công sưu tầm, có bộ sưu tập tù và Jrai độc đáo.

Gia Lai: Chung tay gìn giữ nghề dệt thổ cẩm

Gia Lai: Chung tay gìn giữ nghề dệt thổ cẩm

(GLO)- Trong những mái nhà sàn nơi buôn làng, tiếng khung cửi vẫn lặng lẽ vang lên như nhịp thở của ký ức. Nghề dệt thổ cẩm không chỉ làm ra những sản phẩm thủ công mà còn gìn giữ giá trị văn hóa của đồng bào qua bao thế hệ.

Suy nghĩ từ những lò gốm cổ

Suy nghĩ từ những lò gốm cổ dọc sông Côn

(GLO)- Dọc theo dòng sông Côn huyền thoại, tuyến giao thương quan trọng từng nối vùng cao nguyên với cửa biển Thị Nại, nếu không để ý kỹ, người ta rất dễ đi ngang qua những gò đất tưởng như bình thường. Nhưng dưới lớp đất trầm mặc ấy là dấu tích của một thời Champa rực rỡ.