Nữ trí thức có nhiều ảnh hưởng trong Cách mạng Tháng Tám ở Gia Lai

(GLO)- Trong những công trình nghiên cứu lịch sử Đảng bộ tỉnh và một số huyện có sự kiện liên quan, nhân vật phụ trách công tác phụ nữ của tỉnh sau Cách mạng Tháng Tám được ghi nhận là Lê Thị Trinh.

Khi đọc lại hồi ký của đồng chí Phan Thêm-người được Xứ ủy Trung Kỳ cử lên Gia Lai để xây dựng và phát triển đảng viên và tổ chức Đảng ở địa phương sau Cách mạng Tháng Tám (năm 1945), có một đoạn khiến tôi lưu tâm: “Để phổ biến điều lệ, chương trình Việt Minh… Tỉnh ủy phải dùng cán bộ biết tiếng Pháp như Phan Lệ Trinh, cán bộ phụ nữ tỉnh Gia Lai”. Tôi dừng lại khá lâu vì cái họ lạ hoắc này gắn với tên một nhân vật mà tôi nghe rất quen trong lịch sử tỉnh nhà. Vì vậy, tôi bắt đầu cuộc tra cứu, tìm hiểu về việc này.

Ảnh tư liệu

Ảnh tư liệu

Trong những công trình nghiên cứu lịch sử Đảng bộ tỉnh và một số huyện có sự kiện liên quan, nhân vật phụ trách công tác phụ nữ của tỉnh sau Cách mạng Tháng Tám được ghi nhận là Lê Thị Trinh. Cuốn “Lịch sử phong trào phụ nữ và Hội Liên hiệp phụ nữ tỉnh Gia Lai (1930-2010)” cũng ghi: Bí thư Ban Chấp hành lâm thời Hội Phụ nữ cứu quốc tỉnh Gia Lai giai đoạn 1945-1946 là Lê Thị Trinh. Đôi chỗ, còn có tên Phan Thị Trinh. Một câu hỏi chợt vụt qua trong tôi: Hay là hồi ấy có nhiều người cùng tên mà khác họ? Sau đó, tôi tìm đọc kỹ hơn về những hoạt động liên quan đến cái tên này và kết luận: Chỉ có một người với đặc điểm nổi bật là một nữ thanh niên trí thức, rất giỏi tiếng Pháp và có khả năng diễn thuyết tốt.

Trong công trình nghiên cứu lịch sử Đảng bộ được ấn hành đầu tiên của tỉnh vào năm 1980 là “Lịch sử Đảng bộ Đảng Cộng sản Việt Nam tỉnh Gia Lai-Kon Tum (sơ thảo lần thứ nhất)” do Ban nghiên cứu lịch sử Đảng xuất bản, không ghi chép gì về người phụ nữ có tên Trinh. Có lẽ, tên bà được nhắc đến đầu tiên là trong “Lịch sử Đảng bộ tỉnh Gia Lai”, tập 1 (1945-1975), do Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia ấn hành năm 1996. Tại trang 85 có đoạn: “Chị Phan Thị Trinh thay mặt giới phụ nữ trong tỉnh nói lên niềm phấn khởi và tự hào về sự đổi đời chưa từng có của Nhân dân các dân tộc tỉnh nhà”.

Thế rồi, đang từ Phan Lệ Trinh, Phan Thị Trinh, không rõ vì lý do gì, đến cuốn “Lịch sử phong trào phụ nữ Gia Lai (1930-2000)” do Hội Liên hiệp phụ nữ tỉnh ấn hành năm 2002, bà Trinh từ họ Phan (Phan Lệ, Phan Thị) lại chuyển sang họ Lê. Tại trang 69, sách này viết: “Chị Lê Thị Trinh, một thanh niên trí thức thay mặt giới phụ nữ trong tỉnh phát biểu ý kiến trong cuộc mít tinh” và “chị Lê Thị Trinh phụ trách phụ nữ”.

Trong “Lịch sử Đảng bộ tỉnh Gia Lai (1945-2005)” do Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia ấn hành năm 2009, tại trang 122 cũng viết: “…chị Lê Thị Trinh thay mặt giới phụ nữ trong tỉnh nói lên niềm phấn khởi”. Có lẽ lấy cứ liệu này, tất cả các công trình sau này viết nhân vật lịch sử này đều ghi thống nhất họ tên chị là Lê Thị Trinh.

Tạm khép lại các công trình lịch sử, tôi tìm đến một ghi chép của Lê Trinh, đề ngày viết là 15-6-1998, có tiêu đề “Gia Lai trong trái tim tôi”. Người viết cho biết: Lúc này, bà tròn 70 tuổi. Trong toàn bộ bài viết, tác giả không một lần nhắc đến họ của mình. Câu chuyện bắt đầu bằng sự việc, sau ngày đất nước thống nhất, tại Bệnh viện Hữu nghị Việt-Xô (Hà Nội), nơi bà làm việc, cô y tá trưởng đưa cho bà bệnh án của đồng chí Hoàng Lê, lúc này là Phó Chủ tịch tỉnh Gia Lai-Kon Tum. Từ đây, ký ức về Gia Lai hiện lên trong bà: Năm 1940, khi bà 16 tuổi, bố của bà là ông Phan Văn Viện được điều đến làm việc trong ngành Lục lộ tỉnh Pleiku. Khi phong trào thanh niên ở Pleiku phát triển, bà tham gia phong trào, rồi sau Cách mạng Tháng Tám, được phân công làm công tác phụ nữ. Bà được phân công về Pleiku và Cheo Reo mở lớp huấn luyện Việt Minh bằng tiếng Pháp. Ở Cheo Reo, lớp học lúc đầu chỉ rất ít người. Họ là những học sinh Jrai, trình độ khoảng lớp 5, lớp 6 và một số cai lính mới đào ngũ biết tiếng Pháp. Họ đến học chỉ để thăm dò. Sau buổi học đầu tiên, họ về kháo nhau: “Việt Minh nó là con gái chúng mày ạ, nó lại nói tiếng Pháp giỏi và hay nữa, thế mới lạ!”. Rồi sau đó, lớp học ngày càng đông.

Cũng trong ghi chép này, bà cho biết, tháng 6-1946, khi thực dân Pháp tái chiếm Gia Lai và Kon Tum, cùng với bộ đội, đồng bào, đồng chí, bà tạm lánh về Bình Định chờ ngày trở lại hoạt động. Nhưng do bị sốt rét quá nặng, bà trở về gia đình chữa bệnh, rồi tham gia công tác tại Phú Yên. Năm 1955, bà được Tỉnh ủy Phú Yên giới thiệu đi học bác sĩ tại Việt Bắc, đi du học tại Đức, rồi về làm việc tại Bệnh viện Hữu nghị Việt-Xô.

Kết nối những thông tin trên, có một điều chắc chắn là bà Trinh có ông bố họ Phan (Phan Văn Viện). Vì vậy, họ của bà phải là Phan. Điều này phù hợp với ghi chép của đồng chí Phan Thêm-người đầu tiên đại diện cho Xứ ủy Trung Kỳ tiếp cận với phong trào cách mạng Gia Lai, Bí thư Tỉnh ủy đầu tiên. Mặt khác, trong những thông tin xuất hiện sớm về bà, họ của bà cũng đã được ghi là Phan. Có thể từ Phan Lệ Trinh, do vô tình hay cố ý mà biến thành Lê Trinh, rồi thành Lê Thị Trinh. Vì vậy, khi viết bài báo nhỏ này, người viết chỉ muốn làm sáng tỏ về một nhân vật lịch sử để những công trình tiếp nối sẽ không còn lầm lẫn khi viết tên người nữ trí thức Phan Lệ Trinh.

Các tin khác

Long trọng kỷ niệm 90 năm Ngày thành lập Chi bộ Hồng Lĩnh

Long trọng kỷ niệm 90 năm Ngày thành lập Chi bộ Hồng Lĩnh

(GLO)- Sáng 20-10, tại Khu di tích Chi bộ Hồng Lĩnh, Đảng bộ phường An Nhơn (tỉnh Gia Lai) đã long trọng tổ chức Lễ kỷ niệm 90 năm Ngày thành lập Chi bộ Hồng Lĩnh (20/10/1936 - 20/10/2026). Đây là tiền thân của Đảng bộ An Nhơn, Tây Sơn, Phù Cát trước đây (nay là Đảng bộ phường An Nhơn).

Phát huy vai trò hạt nhân lãnh đạo ở khu dân cư

Phát huy vai trò hạt nhân lãnh đạo ở khu dân cư

(GLO)- Chi bộ thôn, làng, tổ dân phố giữ vai trò quan trọng lãnh đạo thực hiện các nhiệm vụ chính trị ở khu dân cư. Trong mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, việc tinh gọn tổ chức phải gắn với nâng cao chất lượng cán bộ, đảng viên, đổi mới phương thức lãnh đạo để đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ.

Đoàn công tác tỉnh Gia Lai làm việc với Cục Kinh tế Thương mại và Công nghiệp vùng Kansai

Đoàn công tác tỉnh Gia Lai làm việc với Cục Kinh tế Thương mại và Công nghiệp vùng Kansai

(GLO)- Chiều 19-10, Đoàn công tác tỉnh Gia Lai do Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Nguyễn Tuấn Thanh làm trưởng đoàn đã đến thăm, làm việc với Cục Kinh tế Thương mại và Công nghiệp vùng Kansai Nhật Bản (METI Kansai) nhằm thúc đẩy hợp tác đầu tư, thương mại và kết nối doanh nghiệp hai bên.

Bảo đảm tính nghiêm minh, đồng bộ trong quy định pháp luật hình sự

Đảm bảo tính nghiêm minh, đồng bộ trong quy định pháp luật hình sự

(GLO)- Tại phiên thảo luận tổ chiều 19-10, các thành viên Đoàn ĐBQH tỉnh Gia Lai đề nghị hoàn thiện dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi), bảo đảm tính nghiêm minh, đồng bộ, khả thi, nhất là quy định về hình phạt đối với một số tội đặc biệt nghiêm trọng và xử lý vi phạm nghĩa vụ quân sự.

Cần làm rõ địa vị pháp lý của luật sư tập sự

Cần làm rõ địa vị pháp lý của luật sư tập sự

(GLO)- Tham gia góp ý dự thảo Luật Luật sư (sửa đổi) tại phiên thảo luận tổ sáng 19-10, các thành viên Đoàn ĐBQH tỉnh Gia Lai đề nghị rà soát, hoàn thiện quy định về đào tạo, tập sự hành nghề luật sư, nhất là địa vị pháp lý, phạm vi tham gia tố tụng của luật sư tập sự.

Thúc đẩy quan hệ hợp tác hữu nghị giữa tỉnh Gia Lai và TP. Izumisano

Thúc đẩy quan hệ hợp tác hữu nghị giữa tỉnh Gia Lai và TP. Izumisano

(GLO)- Trong khuôn khổ chuyến công tác tại Nhật Bản, sáng 19-10, đoàn công tác tỉnh Gia Lai do Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Nguyễn Tuấn Thanh làm trưởng đoàn đã đến thăm, làm việc và tái ký kết thỏa thuận thiết lập quan hệ hữu nghị, hợp tác giữa Gia Lai với TP. Izumisano, tỉnh Osaka.

Gia Lai đổi mới công tác tư tưởng, củng cố niềm tin của nhân dân

Gia Lai đổi mới công tác tư tưởng, củng cố niềm tin của nhân dân

(GLO)- Ban Thường vụ Tỉnh ủy Gia Lai ban hành Kế hoạch số 125-KH/TU thực hiện Nghị quyết số 25-NQ/TW của Bộ Chính trị về Chiến lược công tác tư tưởng trong bối cảnh mới, đặt mục tiêu đổi mới mạnh mẽ phương thức công tác tư tưởng, tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng và tạo đồng thuận xã hội.

Kiến nghị hoàn thiện các giải pháp phát triển bền vững

Kiến nghị hoàn thiện các giải pháp phát triển bền vững

(GLO)- Tham gia thảo luận ở tổ, các thành viên Đoàn ĐBQH tỉnh Gia Lai đề xuất nhiều giải pháp mang tính bền vững như: phát triển thị trường tín chỉ carbon, thúc đẩy khoa học - công nghệ, nâng cao chất lượng dịch vụ công; đồng thời tháo gỡ khó khăn về cơ sở vật chất phục vụ quốc phòng, an ninh...

Tháo gỡ vướng mắc, khơi thông nguồn lực, đẩy mạnh liên kết vùng

Tháo gỡ vướng mắc, khơi thông nguồn lực, đẩy mạnh liên kết vùng

(GLO)- Thảo luận ở tổ chiều 18-10, các thành viên Đoàn ĐBQH tỉnh Gia Lai kiến nghị Trung ương tháo gỡ vướng mắc về cơ chế, chính sách; huy động hiệu quả các nguồn lực đầu tư, ưu tiên phát triển hạ tầng giao thông chiến lược, tạo động lực tăng trưởng bền vững cho Gia Lai và khu vực Tây Nguyên.

Hoàn thiện chính sách phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa

Hoàn thiện chính sách phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa

(GLO)- Góp ý đối với dự thảo Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa, các thành viên Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Gia Lai đề xuất hoàn thiện cơ chế tiếp cận vốn, đồng bộ chính sách thuế, tháo gỡ những điểm nghẽn về thể chế, thị trường, nhằm thúc đẩy doanh nghiệp nhỏ và vừa phát triển bền vững.

Tăng cường giám sát, bảo vệ nhà đầu tư chứng khoán

Tăng cường giám sát, bảo vệ nhà đầu tư chứng khoán

(GLO)- Góp ý dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều Luật Chứng khoán, các thành viên Đoàn ĐBQH tỉnh Gia Lai đề nghị gắn đơn giản hóa thủ tục hành chính với kiểm soát rủi ro, bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư; đồng thời tăng cường nguồn lực cho cơ quan quản lý để nâng cao hiệu quả giám sát thị trường.