Xây dựng thủ phủ nông nghiệp công nghệ cao
Ông Trần Xuân Khải, Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Gia Lai), cho biết: Gia Lai đang sở hữu những con số ấn tượng về diện tích cây trồng chủ lực như cà phê (hơn 108.000 ha), mía (gần 52.000 ha) hay cao su (hơn 86.000 ha), nhưng cũng có những "nút thắt" lớn.
Hiện nay, khoảng 60% cà phê vẫn xuất khẩu dưới dạng nhân thô; hồ tiêu chủ yếu là tiêu đen nguyên hạt, giá trị mang lại chưa tương xứng với tiềm năng. Để giải bài toán này, tỉnh đặt mục tiêu đến năm 2030, tỷ lệ sản phẩm chế biến sâu của 3 ngành hàng mũi nhọn (cà phê, sầu riêng, chanh dây) phải tăng từ 10 - 15% mỗi năm.
Tỉnh dự kiến duy trì ổn định 110.000 ha cà phê, đồng thời đẩy mạnh tái canh và phát triển các trang trại cà phê hữu cơ, đặc sản. Đối với cây ăn quả, mục tiêu là đạt 10.000 ha mỗi loại cho sầu riêng, chanh dây và chuối. Cùng với đó, tỉnh sẽ hình thành từ 300 - 350 chuỗi liên kết sản xuất gắn với tiêu thụ để đảm bảo đầu ra ổn định cho nông dân.
Vùng phía Tây tỉnh tập trung phát triển vùng chuyên canh các cây trồng chủ lực như cà phê, hồ tiêu, cao su, điều, cây ăn quả và dược liệu, hình thành vùng nguyên liệu đạt chuẩn gắn với chế biến sâu và xuất khẩu; đồng thời đẩy mạnh nông nghiệp công nghệ cao, hữu cơ, tuần hoàn, xây dựng sản phẩm có chỉ dẫn địa lý, mã số vùng trồng và truy xuất nguồn gốc theo chuỗi giá trị, kết hợp tăng cường hạ tầng, logistics, năng lực chế biến và phát triển du lịch sinh thái, trải nghiệm.
Khu vực phía Đông tỉnh phát triển lúa hàng hóa, lúa giống, hình thành vùng sản xuất tập trung đối với đậu phụng, bắp, rau màu, nâng cao năng suất và chất lượng dừa phục vụ chế biến và nước uống; đồng thời đẩy mạnh sản xuất theo tiêu chuẩn, ứng dụng công nghệ cao, nông nghiệp hữu cơ và thu hút đầu tư vào các dự án trồng trọt công nghệ cao gắn với chế biến.
Trong khi đó, vùng trung du và miền núi Bình Định (cũ) ưu tiên phát triển bắp, mì, đậu phụng, lúa, cây thức ăn chăn nuôi, cây ăn quả và dược liệu phù hợp điều kiện sinh thái, đồng thời duy trì diện tích lúa nước nhằm bảo đảm an ninh lương thực tại chỗ.
Một trong những nhiệm vụ trọng tâm được lãnh đạo tỉnh nhấn mạnh là chuẩn hóa quy trình sản xuất theo các tiêu chuẩn quốc tế như GAP, GlobalGAP hay nông nghiệp hữu cơ. Việc xây dựng mã số vùng trồng và truy xuất nguồn gốc được xem là "hộ chiếu" bắt buộc để nông sản Gia Lai thâm nhập sâu vào các thị trường khó tính như EU, Mỹ, Nhật Bản và Hàn Quốc.
Ông Dương Mah Tiệp, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Gia Lai, kỳ vọng đến năm 2035, ngành trồng trọt địa phương sẽ thuộc nhóm đứng đầu khu vực Tây Nguyên và cả nước. Với mục tiêu đạt tổng giá trị sản xuất trồng trọt hơn 40.000 tỷ đồng vào năm 2030, Gia Lai đang nỗ lực chuyển mạnh sang tư duy kinh tế nông nghiệp, lấy doanh nghiệp làm trung tâm và nông dân là chủ thể thụ hưởng.
Kế hoạch phát triển trồng trọt đến 2030, UBND tỉnh Gia Lai cũng đặt mục tiêu chuyển đổi 26.710 ha cây trồng kém hiệu quả. Trong đó, đất trồng lúa giảm gần 3.800 ha, mía giảm 7.660 ha, sắn giảm 7.745 ha, điều cũng "nhường đất" 4.020 ha. Thay vào đó là rau, cây ăn quả, cây dược liệu và các loại cây công nghệ cao.
Tính toán cho thấy, nếu thực hiện đúng lộ trình, chỉ riêng việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng đã giúp tăng thêm hơn 5.000 tỷ đồng giá trị. Chưa kể nếu chuyển đổi luôn những vườn cao su chết trên đất lâm nghiệp, con số này còn "nhảy" thêm 2.500 tỷ.
Ngoài ra, kế hoạch cũng định hướng đến năm 2035, trồng trọt Gia Lai thuộc nhóm đứng đầu khu vực Tây Nguyên, Duyên hải Nam Trung Bộ và cả nước. Các sản phẩm ngành trồng trọt được sản xuất theo tiêu chuẩn quốc tế, nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, nông nghiệp hữu cơ, an toàn thực phẩm và thân thiện với môi trường. Tập trung chuyển đổi cơ cấu cây trồng phù hợp với vùng sinh thái, xây dựng chuỗi giá trị bền vững và áp dụng quy trình sản xuất giảm phát thải nhà kính; ứng dụng công nghệ cao, công nghệ số vào sản xuất nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh và nâng cao giá trị gia tăng, đảm bảo phát triển sản xuất hiệu quả, bền vững về kinh tế - xã hội và môi trường.
Xây dựng vùng nguyên liệu gắn chuỗi liên kết 3 loại cây trồng chủ lực
Đến năm 2030, toàn tỉnh xây dựng vùng nguyên liệu gắn với chuỗi liên kết chế biến sâu của các doanh nghiệp: 3 - 5 vùng/3 - 5 doanh nghiệp. Quy mô vùng nguyên liệu có xây dựng liên kết: Cà phê: 81.026 ha/tổng diện tích 110.00 ha (tăng 35.500 ha, hiện có 45.526 ha); sầu riêng 8.693 ha/tổng diện tích 10.000 ha (tăng 4.500 ha, hiện có 4.192 ha); chanh dây 4.956 ha/tổng diện tích 10.000 ha (tăng 500 ha, hiện có 4.455 ha)
Điểm mới trong kế hoạch lần này là Gia Lai "chọn mặt gửi vàng" rất rõ ràng. Công ty TNHH Vĩnh Hiệp được giao mục tiêu liên kết 24.000 ha cà phê. Công ty Cổ phần Nafoods Tây Nguyên nhận 10.000 ha cà phê, cộng thêm 1.500 ha sầu riêng và 200 ha chanh dây. Công ty TNHH MTV Cây ăn trái THAGRICO Cao Nguyên… đảm nhận 1.000 ha sầu riêng. Đổi lại, những doanh nghiệp này phải cam kết đầu tư nhà máy chế biến, kho lạnh, logistics và đảm bảo tiêu thụ ổn định cho nông dân.
“Tỉnh sẽ hỗ trợ hạ tầng, khoa học công nghệ, tín dụng ưu đãi. Nhưng doanh nghiệp phải chứng minh năng lực tài chính và quyết tâm gắn bó lâu dài”, ông Khải cho biết thêm; đồng thời ước tính đối với phát triển chuỗi liên kết các nông sản chủ lực, dự kiến sản lượng gia tăng và giá trị gia tăng khoảng 604,38 tỷ đồng.
Đến nay, toàn tỉnh đã hình thành 9 vùng nguyên liệu đối với các cây trồng chủ lực của tỉnh gồm: cà phê, hồ tiêu, điều, cao su, mía, sắn, sầu riêng, chuối và chanh dây. Đồng thời, toàn tỉnh tiếp tục duy trì, củng cố và mở rộng quy mô 217 chuỗi liên kết sản xuất gắn với tiêu thụ nông sản hiện có; phấn đấu hình thành từ 300 - 350 chuỗi liên kết vào năm 2030.
Liên kết sản xuất gắn với tiêu thụ sản phẩm từng bước được mở rộng. Trong đó, diện tích liên kết đối với cà phê đạt gần 45.530 ha, hồ tiêu 2.610 ha, điều gần 19.640 ha, cao su trên 78.130 ha, mía trên 48.850 ha, sắn gần 35.270 ha, sầu riêng trên 4.190 ha, chuối trên 4.560 ha và chanh dây trên 4.550 ha.
Một số sản phẩm nông sản của tỉnh đã từng bước khẳng định vị thế trên thị trường, như chanh dây Gia Lai là lô hàng chanh dây đầu tiên của Việt Nam xuất khẩu sang châu Âu theo Hiệp định EVFTA; sản phẩm LOPANG BANANA là sản phẩm chuối Việt Nam đầu tiên được phân phối qua 81 siêu thị tại Hàn Quốc; một số sản phẩm như cà phê, hồ tiêu, sầu riêng đã và đang tiếp cận các thị trường khó tính như EU, Hoa Kỳ, Nhật Bản, Hàn Quốc.
