Nông dân chật vật giữa mùa thu hoạch
Những ngày này, trên khắp các cánh đồng khoai lang trải dài ở các xã Phú Thiện, Chư A Thai và các vùng lân cận, không khí thu hoạch diễn ra khẩn trương. Dưới cái nắng gay gắt lên đến gần 400C, người dân vẫn tất bật thu gom từng củ khoai, phân loại, đóng bao và vận chuyển ra điểm tập kết.
Tuy nhiên, trái ngược với không khí phấn khởi thường thấy của những mùa “trúng giá”, năm nay, nỗi lo về đầu ra và giá cả đang phủ bóng lên toàn bộ cánh đồng.
Theo ghi nhận, giá khoai lang giảm sâu chỉ trong thời gian ngắn. Nếu cách đây khoảng một tháng, khoai lang còn được thu mua với mức trên 10.000 đồng/kg, thậm chí có thời điểm lên tới 16.000 đồng/kg, thì hiện nay chỉ còn dao động 5.000-6.000 đồng/kg. Mức giá này khiến nhiều hộ dân gần như không có lãi, thậm chí đứng trước nguy cơ thua lỗ, nhất là những hộ phải thuê đất sản xuất.
Tại cánh đồng thôn Kim Môn (xã Chư A Thai), hàng chục lao động vẫn miệt mài nhặt từng củ khoai còn bám đất đỏ, cho vào bao ni lông rồi chuyển ra xe tải chờ sẵn. Không khí lao động vẫn khẩn trương, nhưng trên gương mặt nhiều người không giấu được sự trầm tư.
Đứng giữa ruộng khoai của gia đình, anh Phạm Văn Viện chia sẻ: "Vụ này gia đình tôi đầu tư hơn 16 ha khoai lang, với tổng chi phí bình quân khoảng 100 triệu đồng/ha. Thời điểm trước Tết, khi giá khoai lên cao, cùng với năng suất dự kiến khoảng 30 tấn/ha, gia đình tôi kỳ vọng sẽ có một vụ mùa thắng lợi. Tuy nhiên, khi bước vào thu hoạch, giá khoai bắt đầu giảm dần, từ 8.000 đồng/kg xuống còn 5.000 đồng/kg như hiện nay.
Trước đó vài ngày, giá còn 8.000 đồng/kg thì còn hy vọng có chút lãi. Nhưng giờ xuống 5.000 đồng/kg thì gần như không có lãi, thậm chí lỗ vốn".
Tương tự, tại thôn Thắng Lợi 2 (xã Phú Thiện), nhiều hộ dân cũng đang trong tình cảnh “đứng ngồi không yên” khi giá khoai giảm sâu đúng vào thời điểm thu hoạch rộ.
Gia đình ông Đàm Văn Khôi có 10 ha khoai lang. “Hơn hai tuần trước, thu hoạch được 4 ha, bán với giá 9.000-10.000 đồng/kg thì còn có lãi đôi chút. Giờ giá khoai xuống còn 5.000-6.000 đồng/kg thì số diện tích còn lại cầm chắc lỗ nặng. Chỉ trong thời gian ngắn, 1 ha thất thu cả trăm triệu đồng” - ông Khôi nói.
Trong khi đó, gia đình bà Phạm Thị Lĩnh (thôn Thắng Lợi 1, xã Phú Thiện) có 3 ha khoai lang đã đến kỳ thu hoạch nhưng vẫn chưa vội bán, hy vọng giá có thể nhích lên trong vài ngày tới. “Giá như hiện nay thì bán coi như lỗ. Nhưng để lâu thì khoai quá lứa, giảm chất lượng. Người trồng giờ rất khó tính toán” - bà Lĩnh nói.
Không ít hộ dân rơi vào thế tiến thoái lưỡng nan: thu hoạch sớm thì bán giá thấp, còn chậm lại thì đối mặt nguy cơ giảm chất lượng và chi phí phát sinh. Những kỳ vọng về một vụ mùa bội thu vì thế dần nhường chỗ cho nỗi lo hiện hữu.
Bài toán cung - cầu và liên kết để phát triển
Theo các thương lái và cơ sở thu mua, nguyên nhân khiến giá khoai lang giảm sâu xuất phát từ nhiều yếu tố, trong đó nổi bật là tình trạng cung vượt cầu và chi phí vận chuyển tăng cao.
Chị Mã Thị Thơm (xã Chư A Thai), người có nhiều năm thu mua khoai lang trên địa bàn, cho biết thị trường hiện nay đang gặp nhiều khó khăn. Dù đang thu mua với mức khoảng 6.000 đồng/kg, cao hơn so với mặt bằng chung, nhưng việc tiêu thụ vẫn rất chậm.
“Mỗi ngày tôi thu mua khoảng 25 tấn khoai lang, nhưng lượng người dân cần bán còn nhiều hơn rất nhiều. Giá thấp, đầu ra khó nên cả người trồng lẫn thương lái đều không có lợi nhuận” - chị Thơm chia sẻ.
Theo chị Thơm, với mức giá hiện tại, chỉ những ruộng khoai đạt năng suất cao, khoảng 30 tấn/ha mới có thể hòa vốn. Phần lớn diện tích còn lại đều đứng trước nguy cơ thua lỗ, nhất là những ruộng đầu tư chi phí cao.
Ở góc độ tổ chức sản xuất, ông Đỗ Văn Năm - Giám đốc HTX Nông sản an toàn Phú Thiện - cho biết việc người dân xuống giống tập trung vào cùng một thời điểm đã khiến sản lượng tăng mạnh khi bước vào chính vụ, trong khi thị trường tiêu thụ không kịp hấp thụ.
Bên cạnh đó, thị trường tiêu thụ chính ở phía Bắc đang chững lại do thời tiết nắng nóng, làm giảm nhu cầu. Cùng với việc giá xăng dầu tăng cao kéo theo chi phí vận chuyển đội lên, giá khoai lang vì vậy bị kéo xuống nhanh.
“Việc người dân sản xuất còn mang tính tự phát, thiếu liên kết với doanh nghiệp nên diện tích tăng nhanh, khó kiểm soát. Khi thị trường biến động, người chịu thiệt đầu tiên vẫn là nông dân” - ông Năm nhận định.
Ở góc độ quản lý, ông Mai Ngọc Quý - Trưởng phòng Kinh tế xã Phú Thiện - cho biết: “Hiện toàn xã có khoảng 800 ha khoai lang. Giá khoai giảm sâu trong thời gian gần đây đã ảnh hưởng trực tiếp đến thu nhập của người dân”.
Theo ông Quý, ngoài nguyên nhân cung vượt cầu và chi phí vận chuyển tăng, cũng xuất hiện tình trạng một số thương lái lợi dụng biến động thị trường để ép giá, khiến người trồng càng thêm khó khăn.
Để ngành hàng khoai lang phát triển ổn định, theo ông Quý, cần đẩy mạnh liên kết sản xuất và tiêu thụ ngay từ đầu vụ. Doanh nghiệp có thể tham gia đặt cọc, ký hợp đồng bao tiêu sản phẩm; chính quyền đóng vai trò định hướng sản xuất; còn người dân cần tuân thủ hợp đồng, tránh tình trạng phá vỡ khi giá tăng.
“Muốn phát triển bền vững thì phải có liên kết. Nếu vẫn sản xuất manh mún, mạnh ai nấy làm thì tình trạng rớt giá sẽ còn lặp lại” - ông Quý nhấn mạnh.
Bên cạnh đó, việc chuyển đổi một phần diện tích sang các loại cây trồng khác có giá trị tương đương, hoặc nâng cao chất lượng giống, áp dụng kỹ thuật canh tác để tăng giá trị sản phẩm cũng được xem là hướng đi cần thiết. Tuy nhiên, thay đổi tập quán sản xuất của người dân không phải là điều dễ dàng, đòi hỏi sự đồng hành của chính quyền và các tổ chức liên quan.
Từ câu chuyện khoai lang Phú Thiện có thể thấy, bài toán lớn của nông nghiệp địa phương không chỉ nằm ở sản lượng mà còn ở cách tổ chức sản xuất và tiêu thụ. Khi thị trường còn phụ thuộc nhiều vào thương lái và thiếu liên kết chuỗi, người nông dân vẫn sẽ là đối tượng chịu rủi ro lớn nhất mỗi khi giá cả biến động.
