Không chỉ mang lại thu nhập cao cho bà con nông dân, vụ mùa thắng lợi này còn tạo động lực mạnh mẽ cho tiến trình tái đầu tư, chuyển đổi giống, đổi mới phương thức canh tác, hướng tới một chu kỳ phát triển bền vững của ngành cà phê.
Năng suất cao, chất lượng tăng
Những ngày cuối năm 2025, không khí thu hoạch cà phê tại nhiều vùng trọng điểm của tỉnh Gia Lai vẫn diễn ra khẩn trương và phấn khởi. Nhờ điều kiện thời tiết thuận lợi, cây cà phê sinh trưởng ổn định, ít sâu bệnh, năng suất tăng rõ rệt so với những năm trước.
Xã Gào là một trong những vùng có năng suất cà phê cao nhất tỉnh. Theo ông Ngô Khôn Tuấn - Trưởng Phòng Kinh tế xã Gào, vụ thu hoạch năm nay, năng suất cà phê của xã đạt khoảng 3,4 - 3,6 tấn nhân/ha, cao hơn bình quân chung toàn tỉnh.
Đến nay, xã Gào đã cơ bản đã hoàn thành việc thu hoạch cà phê. Trước khi bước vào vụ, UBND xã đã chỉ đạo lực lượng Công an phối hợp với Ban CHQS xã thành lập các tổ tự quản tại 21 thôn, làng để tuần tra ban đêm, giữ gìn ANTT, bảo vệ tài sản, giúp người dân yên tâm thu hoạch.
Xã Gào hiện có khoảng 3.000 ha cà phê, trong đó, diện tích trồng giống Thiện Trường khoảng 700 ha. Đây là giống cà phê mới với năng suất vụ này đạt 5-6 tấn nhân/ha, cao gần gấp đôi so với các giống cũ.
Kết quả này phản ánh rõ hiệu quả của quá trình tái cơ cấu giống cà phê, lựa chọn các giống phù hợp hơn với điều kiện thổ nhưỡng, khí hậu và nhu cầu của thị trường.
Đến nay, gia đình chị Cù Thị Diễm Trang (thôn 5, xã Gào) cơ bản đã hoàn tất việc thu hoạch 20 ha cà phê, năng suất ước đạt khoảng 5 tấn nhân/ha. Chị Trang cho biết: Giá cà phê giảm nhẹ vào thời điểm thu hoạch rộ nhưng nhìn chung vẫn ở mức rất cao so với nhiều năm trước.
Khoảng 5 năm trở lại đây, gia đình chị chủ động “trẻ hóa” vườn cà phê, từng bước thay thế diện tích già cỗi, năng suất thấp bằng giống Thiện Trường.
Việc chuyển đổi được thực hiện thận trọng, vừa làm vừa đánh giá khả năng thích nghi của cây trồng. Thực tế cho thấy, giống mới sinh trưởng khỏe, tỷ lệ đậu quả cao, khả năng chống chịu sâu bệnh tốt, năng suất tăng 1,5-2 lần so với giống cũ, đồng thời giúp giảm chi phí đầu tư, tạo nền tảng để hướng đến canh tác bền vững.
Tại xã Đak Đoa, không khí vụ thu hoạch cà phê cũng rất phấn khởi. Ông Uê (làng Tuơh Klah) cho biết: Cà phê ở Đak Đoa thường chín muộn hơn những khu vực khác. Gia đình ông đang thu hoạch 4 ha cà phê với sự hỗ trợ của gần chục lao động trong làng.
Gia đình ông Uê thu hoạch khi tỷ lệ quả chín trên cây đạt trên 90% để kiểm soát chất lượng hạt. “Cách làm này tốn nhiều công và chi phí hơn nhưng toàn bộ sản lượng được giữ lại để chế biến cà phê chất lượng cao, giá bán cao hơn khoảng 30% so với cà phê nhân thông thường” - ông Uê phấn khởi nói.
Ở khâu thu mua, ông Lê Thanh Thịnh - chủ đại lý thu mua nông sản Trang Thịnh (xã Gào) cho biết: Mỗi năm, cơ sở thu mua khoảng 500 tấn cà phê, chủ yếu cung cấp cho các doanh nghiệp xuất khẩu.
“Hầu như năm nào, xã Gào cũng nằm trong nhóm có năng suất cà phê cao nhất tỉnh. Cùng với đó, chất lượng cà phê cũng được đánh giá cao, đáp ứng tốt yêu cầu chế biến và xuất khẩu” - ông Thịnh nói.
Tạo động lực tái đầu tư, canh tác bền vững
Cùng với năng suất tăng, mặt bằng giá cà phê niên vụ này tiếp tục duy trì ở mức cao, dao động trong khoảng 95-100 nghìn đồng/kg nhân. Dù có những thời điểm điều chỉnh giảm nhẹ, mức giá hiện tại vẫn được đánh giá là lý tưởng so với nhiều năm trước, giúp người trồng cà phê cải thiện thu nhập và có thêm nguồn lực để tái đầu tư sản xuất.
Thực tế cho thấy, bên cạnh việc sử dụng các giống cà phê cho năng suất cao, nhiều hộ dân đã mạnh dạn chuyển sang các mô hình canh tác mới, chú trọng yếu tố bền vững.
Gia đình anh Siu Sắt (làng Mrông Yố 1, xã Ia Phí) có 1,5 ha cà phê canh tác theo hướng hữu cơ. Vườn cà phê của gia đình anh được đánh giá là hình mẫu với mức độ sinh trưởng ổn định, ít sâu bệnh, năng suất ước đạt khoảng 5 tấn nhân/ha.
Theo anh Sắt, canh tác cà phê hữu cơ không phải con đường dễ đi, hiệu quả lại chưa thể thấy ngay, nhưng về lâu dài giúp đất tơi xốp, hệ vi sinh được phục hồi, cây khỏe và giảm rủi ro sâu bệnh.
“Trong bối cảnh thị trường ngày càng siết chặt các yêu cầu về an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc và giảm phát thải, hướng đi này mang lại sự yên tâm lâu dài” - anh Sắt khẳng định.
Tỉnh Gia Lai hiện có hơn 107.400 ha cà phê; trong đó, khoảng 57.000 ha sản xuất theo các tiêu chuẩn 4C, VietGAP, Rainforest, Organic…
Niên vụ 2025-2026, tổng sản lượng cà phê ước đạt khoảng 333.250 tấn, tăng hơn 8.200 tấn so với niên vụ 2024-2025.
Từ hiệu quả của vườn cà phê trồng theo hướng hữu cơ của nhiều hộ dân trên địa bàn, ông Biện Văn Hảo - Phó Chủ tịch UBND xã Ia Phí - cho rằng, việc chuyển đổi sang canh tác bền vững là xu thế tất yếu.
Không phải hộ nào cũng có thể làm ngay, nhưng nếu chậm bắt đầu, nông dân sẽ ngày càng bị động trước các yêu cầu mới của thị trường và những rủi ro từ biến đổi khí hậu.
Nhìn tổng thể, sự khác biệt về năng suất giữa các vùng, các hộ dân và các giống cà phê hiện nay không chỉ do điều kiện tự nhiên mà còn phản ánh trình độ kỹ thuật, mức độ đầu tư và khả năng tiếp cận các quy trình canh tác mới.
Dẫu vậy, niên vụ cà phê 2025-2026 vẫn mang gam màu sáng. Với mặt bằng giá hiện nay, sau khi trừ chi phí, mỗi héc ta cà phê có thể mang lại lợi nhuận 250-350 triệu đồng. Đây là điều kiện để người trồng cà phê đầu tư tái cơ cấu giống, đổi mới tư duy sản xuất, từng bước tiếp cận các mô hình canh tác bền vững.
