Những mô hình tiên phong
Cách đây hơn 10 năm, gia đình ông Nguyễn Văn Thiện (thôn 1) là một trong những hộ tiên phong áp dụng sản xuất theo hướng hữu cơ trên diện tích 2 ha cà phê xen sầu riêng. Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào phân bón hóa học, ông Thiện tự ủ phân hữu cơ từ đạm cá, đậu nành và các phụ phẩm nông nghiệp, kết hợp chế phẩm vi sinh vật bản địa (IMO) để cải tạo đất.
Ông Thiện chia sẻ: “Chi phí phân bón bình quân cho 1 ha cà phê khi sử dụng phân vô cơ khoảng 60 triệu đồng/năm. Trong khi đó, nếu tự ủ phân hữu cơ thì chỉ tốn 6 - 7 triệu đồng/năm. Ngoài ra, tôi còn áp dụng phương pháp để cỏ giữ ẩm có kiểm soát nhằm bảo vệ đất”.
Trên diện tích 2 ha, ông Thiện trồng khoảng 1.600 cây cà phê xen 400 cây sầu riêng. Năm 2024, chỉ với 60 cây sầu riêng cho thu hoạch, gia đình ông đã thu được hơn 11 tấn quả; cà phê cũng đạt năng suất trung bình 20 - 25 tấn quả tươi/ha; thu lãi gần 2 tỷ đồng, cao hơn nhiều so với trước. Mô hình hiệu quả này đã trở thành điểm tham quan của nhiều hộ muốn tham khảo kỹ thuật sản xuất theo hướng hữu cơ. Đặc biệt nhờ vai trò tích cực của HTX Nông nghiệp hữu cơ Ia Phí (làng Mrông Ngó 3) hướng sản xuất bền vững này đã lan tỏa rộng ở Ia Phí.
Cách đây 5 - 6 năm, ông Nguyễn Văn Dương-Giám đốc kiêm Chủ tịch Hội đồng quản trị HTX Nông nghiệp hữu cơ Ia Phí, cùng một số thành viên HTX bắt đầu thử nghiệm canh tác cà phê, hồ tiêu, sầu riêng theo hướng hữu cơ. Kết quả khả quan đã thuyết phục nhiều hộ dân tham gia. Đến nay, HTX liên kết với gần 100 hộ dân với diện tích khoảng 150 ha, tất cả đều hạn chế dùng phân bón vô cơ, tích cực sử dụng phân vi sinh, chế phẩm sinh học, đạm cá, đậu nành để cải tạo đất và chăm sóc cây trồng. “Đất khỏe thì cây sẽ khỏe, cây khỏe thì năng suất ổn định, sản phẩm an toàn”-ông Dương chia sẻ.
Hướng đến vùng sản xuất nông nghiệp hữu cơ
Theo tính toán của HTX Nông nghiệp hữu cơ Ia Phí, sản xuất hữu cơ giúp giảm đáng kể chi phí. Trước đây, 1 ha cà phê cần đầu tư khoảng 100 triệu đồng/năm. Khi chuyển sang theo hướng hữu cơ, chi phí chỉ còn 60 - 70 triệu đồng/năm. Sau 2 - 3 năm áp dụng, mức tiết kiệm đạt 30 - 40% so với canh tác kiểu cũ, trong khi năng suất vẫn duy trì 25 - 30 tấn quả tươi/ha.
Đặc biệt, cà phê sản xuất theo hướng hữu cơ thu hái tỷ lệ chín cao, chất lượng tốt có giá bán cao hơn thị trường khoảng 1.000 - 2.000 đồng/kg cà phê tươi. Không chỉ mang lại lợi ích kinh tế, mô hình còn góp phần giảm ô nhiễm môi trường, hạn chế tác động xấu đến sức khỏe người lao động.
“HTX hiện đang hoàn thiện hồ sơ để đăng ký chứng nhận hữu cơ. Đây là bước đi quan trọng nhằm nâng cao giá trị sản phẩm, mở rộng thị trường tiêu thụ và xây dựng thương hiệu cà phê sạch Ia Phí. Chúng tôi mong muốn sản phẩm được công nhận, có đối tác bao tiêu ổn định để bà con yên tâm đầu tư lâu dài. Khi đó, HTX sẽ không chỉ dừng ở sản xuất mà còn tiến tới chế biến sâu, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị” - ông Dương thông tin.
Cùng với nỗ lực của nông dân, xã Ia Phí đã thành lập và duy trì hoạt động của 9 HTX, nhiều tổ hợp tác và nhóm hộ liên kết sản xuất. Các HTX đóng vai trò quan trọng trong việc kết nối tiêu thụ sản phẩm và hướng dẫn kỹ thuật cho bà con.
Đến nay, địa phương đã có hơn 200 ha cây công nghiệp, cây ăn quả áp dụng kỹ thuật tiên tiến; trong đó, nhiều diện tích đang chuyển dần sang hướng hữu cơ như cây cà phê, dưa lưới, nấm linh chi dưới tán rừng... Đặc biệt, Ia Phí hiện đã có 5 sản phẩm OCOP đạt chuẩn 3 sao, minh chứng cho nỗ lực nâng tầm nông sản địa phương, tạo cơ sở để tiến tới xây dựng thương hiệu hữu cơ gắn với chuỗi giá trị bền vững.
Ông Nguyễn Công Sơn-Chủ tịch UBND xã Ia Phí-khẳng định: “Phát triển nông nghiệp hữu cơ là hướng đi phù hợp trong bối cảnh người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến sức khỏe và chất lượng nông sản. Thời gian tới, xã sẽ phối hợp với ngành chuyên môn hỗ trợ các HTX, hộ nông dân hoàn thiện chứng nhận hữu cơ, đồng thời tăng cường kết nối thị trường để bà con yên tâm sản xuất. Với sự lan tỏa mạnh mẽ từ những mô hình hiệu quả, Ia Phí hứa hẹn sẽ dần hình thành vùng sản xuất nông nghiệp hữu cơ, mang lại giá trị kinh tế cao và phát triển bền vững cho người dân”.
