Dấn thân vì dân, vì nước
Cụ Huỳnh Thúc Kháng sinh ra trong một gia đình nhà nho nghèo, giàu lòng yêu nước tại làng Thạnh Bình, tổng Tiên Giang Thượng, huyện Hà Đông, phủ Thăng Bình, tỉnh Quảng Nam (nay thuộc xã Thạnh Bình, TP Đà Nẵng).
Nổi tiếng thông minh, hiếu học, năm 24 tuổi, cụ đỗ đầu kỳ thi hương; năm 28 tuổi đỗ tiến sĩ. Tuy khoa danh rộng mở, cụ không chọn con đường làm quan mà cùng các sĩ phu yêu nước tìm phương kế cứu nước, cứu dân.
Tiếp thu những tư tưởng dân chủ, dân quyền tiến bộ, cụ Huỳnh Thúc Kháng cùng Phan Châu Trinh, Trần Quý Cáp và các sĩ phu cùng chí hướng khởi xướng phong trào Duy Tân, đề cao chủ trương “khai dân trí, chấn dân khí, hậu dân sinh”; tuyên truyền tinh thần yêu nước, ý thức dân tộc, vận động canh tân đất nước.
Phong trào Duy Tân góp phần làm dấy lên cao trào yêu nước mạnh mẽ, đỉnh điểm là phong trào chống sưu thuế ở Trung Kỳ năm 1908, từ Quảng Nam lan ra nhiều địa phương.
Trước sự phát triển mạnh mẽ của phong trào, thực dân Pháp tăng cường đàn áp, bắt và kết án cụ Huỳnh Thúc Kháng, đày ra Côn Đảo. 13 năm tù đày (1908-1921) không làm lay chuyển khí tiết của nhà chí sĩ.
Trở về, cụ Huỳnh Thúc Kháng tiếp tục hoạt động yêu nước. Năm 1926, cụ ứng cử vào Viện Dân biểu Trung Kỳ, được cử làm Viện trưởng; đồng thời sáng lập và làm chủ bút Báo Tiếng Dân vào năm 1927.
Với phương châm “Nếu không có quyền nói tất cả những điều mình muốn nói thì cũng giữ cái quyền không nói những điều người ta ép buộc”, Tiếng Dân trở thành diễn đàn có ảnh hưởng, góp phần truyền bá tư tưởng tiến bộ, vạch trần bản chất của chế độ thực dân và những kẻ giả danh yêu nước; khơi dậy lòng yêu nước, ý thức dân tộc và cổ vũ nhân dân đấu tranh đòi các quyền lợi chính đáng.
Gánh trọng trách lúc nước nhà gian nguy
Sau Cách mạng tháng Tám năm 1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh đánh giá cao lòng yêu nước, uy tín, tài năng và đức độ của cụ Huỳnh Thúc Kháng, mời cụ tham gia Chính phủ liên hiệp kháng chiến nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.
Cụ nhận trọng trách Bộ trưởng Bộ Nội vụ, đem hết tâm sức sát cánh cùng Chủ tịch Hồ Chí Minh và Chính phủ đưa con thuyền cách mạng Việt Nam vượt qua những thử thách hiểm nghèo trong hoàn cảnh “ngàn cân treo sợi tóc” cuối năm 1945, đầu năm 1946.
Ghi nhận những cống hiến to lớn của cụ Huỳnh Thúc Kháng, Đảng và Nhà nước đã truy tặng cụ Huân chương Sao vàng - phần thưởng cao quý của Nhà nước ta.
Dấu ấn đặc biệt trong cuộc đời hoạt động cách mạng của cụ là thời gian giữ cương vị quyền Chủ tịch nước khi Chủ tịch Hồ Chí Minh sang thăm Pháp năm 1946.
Thấm nhuần phương châm “dĩ bất biến ứng vạn biến”, cụ Huỳnh Thúc Kháng điều hành công việc của Nhà nước thận trọng, kiên quyết và linh hoạt, tập trung củng cố chính quyền, giữ vững khối đoàn kết, bảo vệ thành quả cách mạng, chủ động chuẩn bị thế và lực để đối phó với âm mưu xâm lược trở lại của thực dân Pháp.
Trong thời gian này, cụ chỉ đạo kiên quyết xử lý những hoạt động chống phá chính quyền cách mạng, góp phần giữ vững trật tự, an ninh, bảo vệ chính quyền non trẻ.
Việc giải quyết vụ án Ôn Như Hầu là một trong những dấu ấn gắn với vai trò của cụ trên cương vị quyền Chủ tịch nước. Khi trở về nước, Chủ tịch Hồ Chí Minh đánh giá cao sự lãnh đạo của cụ trong thời gian Người đi vắng.
Cụ Huỳnh Thúc Kháng cũng là biểu tượng tiêu biểu cho chính sách đại đoàn kết của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh. Ngày 29-5-1946, Hội Liên hiệp quốc dân Việt Nam được thành lập, cụ được cử làm Hội trưởng.
Với uy tín và đức độ, cụ tập hợp các cá nhân, tổ chức yêu nước, củng cố sức mạnh đoàn kết để bảo vệ độc lập, chủ quyền, thống nhất Tổ quốc và xây dựng cuộc sống tự do, hạnh phúc cho nhân dân.
Khi cuộc kháng chiến toàn quốc bùng nổ, dù tuổi cao, sức yếu, cụ Huỳnh Thúc Kháng vẫn nhận trọng trách đại diện Chính phủ đi kinh lý các tỉnh miền Trung, vận động đồng bào, chiến sĩ đoàn kết, tham gia kháng chiến. Trên đường đi công tác, cụ lâm bệnh nặng và từ trần ngày 21-4-1947 tại Quảng Ngãi, hiến dâng đến phút cuối cùng của cuộc đời cho đất nước.
Kỷ niệm 150 năm Ngày sinh cụ Huỳnh Thúc Kháng là dịp tưởng nhớ, tri ân công lao của một nhà yêu nước, nhà lãnh đạo tài năng, đức độ, suốt đời vì nước, vì dân.
Tấm gương của cụ nhắc nhở mỗi cán bộ, đảng viên và người dân hôm nay luôn phải đặt lợi ích của Tổ quốc, của nhân dân lên trên hết; giữ gìn phẩm chất, trách nhiệm, kỷ luật, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc.
Noi gương cụ, mỗi cán bộ, đảng viên cần không ngừng tu dưỡng, rèn luyện, phát huy tính tiên phong, gương mẫu, tinh thần đổi mới, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm; góp phần xây dựng Đảng và hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh, củng cố niềm tin của nhân dân, xây dựng đất nước phồn vinh, hạnh phúc.
