Nghệ nhân tâm huyết với văn hóa Jrai

(GLO)- Nhờ giọng hát đẹp cùng khả năng sáng tạo lời hát trên nền nhạc dân ca Jrai, nghệ nhân Kpă Bum (buôn Gum Gốp, xã Ia Rmok, huyện Krông Pa, tỉnh Gia Lai) được đi biểu diễn nhiều nơi, gặp gỡ nhiều người, đặc biệt là những người anh hùng như Bok Núp, Kpă Klơng.
Kỷ vật của Anh hùng Núp
Nghệ nhân Kpă Bum.JPG
Nghệ nhân Kpă Bum. Ảnh: Hoàng Ngọc
Bước vào căn nhà dài của gia đình nghệ nhân Bum, cảm giác như một lát cắt của văn hóa Jrai lắng đọng ở mọi ngóc ngách. Nơi góc cột giữa gian nhà, một chiếc radio nhỏ, cũ kỹ đang phát bản tin thời sự chiều với âm lượng vừa phải nhưng đủ để các thành viên đều nghe rõ. Chiếc radio là kỷ vật của Anh hùng Núp tặng nghệ nhân Bum năm 1978, được ông giữ gìn như một phần thưởng quý giá. Ông hồi tưởng: “Ngày 18-12-1978, mình được mời lên Pleiku hát trong một hội nghị. Lúc đó, Bok Núp là Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh. Mình hát bài chiến thắng Pleime do mình sáng tác lời dựa trên một bài dân ca. Đó cũng là lần đầu tiên mình gặp Bok Núp. Hát cho ông nghe mình vui và có phần hồi hộp. Sau đó, Anh hùng Núp tặng mình cái đài này, nói là để nghe tin tức và sáng tác thêm nhiều bài hát nữa để phục vụ bà con”.
Gần 45 năm, chiếc radio nhỏ vẫn phát sóng rất tốt, giờ pin đã hư, ông cắm trực tiếp vào ổ điện nơi góc cột. Nghệ nhân Bum kể, chiếc radio đã theo ông suốt những năm tháng hoạt động ở đội văn công huyện, giúp ông nắm tin tức thời sự, cuộc sống của đồng bào khắp nơi trong tỉnh. Ông kể thêm: “Mình tham gia đội văn công từ những năm 60 của thế kỷ trước nên thường xuyên được đi biểu diễn cho đồng bào các làng, được đến các vùng chiến sự để thực tế sáng tác bài hát bằng tiếng Jrai, về hát tuyên truyền lại cho bà con. Sau chiến thắng Pleime tháng 11-1965, mình cùng một số người trong đội văn công được đưa lên tham quan trận địa để sáng tác bài hát, sau đó mình đi biểu diễn cho người dân khắp các buôn làng bằng tiếng Jrai, Bahnar, Ê Đê để họ biết bộ đội đã chiến thắng Mỹ như thế nào. Đó cũng là một kênh thông tin, tuyên truyền rất hiệu quả giúp bà con hiểu tình hình chiến trường, đồng thời huy động sức dân ủng hộ công cuộc đánh Mỹ đang diễn ra trên mặt trận Tây Nguyên. Trong một lần hát động viên thanh niên trước ngày lên đường làm nhiệm vụ, mình được gặp Anh hùng Kpă Klơng, đó là một người thông minh, gan dạ nhưng có phần gầy gò”. Ông Bum chia sẻ, người Jrai rất tự hào vì có người Anh hùng Kpă Klơng. Gương người anh hùng truyền cảm hứng tự hào mạnh mẽ cho lớp lớp thanh niên lên đường ra trận, bằng những bài hát ngẫu hứng do ông nghĩ ra trên nền dân ca.
Nghệ nhân với di sản  
Trong ánh hoàng hôn lộng lẫy bên bờ sông Ba, có cảm giác hình ảnh nghệ nhân Kpă Bum bên những đứa cháu trong trang phục Jrai truyền thống như bước ra từ sử thi. Ông đang tham gia quay video cho chương trình bảo tồn dân ca Jrai của huyện. Đó là một trong những hoạt động ông đóng góp cho văn hóa tại địa phương trong nhiều năm qua. Ông Bum có hơn 10 đứa cháu nội ngoại, đứa nào cũng thuộc nhiều bài dân ca lời cũ, lời mới. Nghệ nhân cho biết: “Dân ca Jrai không cố định phần lời, có thể nhiều nội dung khác nhau trên cùng một điệu nhạc. Mình dạy cho các cháu biết về âm nhạc dân gian hơn là chú ý đến phần lời để sau này chúng hát về đời sống hiện tại của mình nhưng không quên đi mạch nguồn âm nhạc truyền thống”.  
Dưới mái nhà sàn “dài như một tiếng chiêng” của Kpă Bum, truyền thống văn hóa được nối tiếp qua các thế hệ. Không chỉ có ông, vợ ông cũng từng là hạt nhân của đội văn công năm xưa. Họ có chung niềm yêu thích với âm nhạc truyền thống. Ông bà có 6 người con đều sống quây quần cạnh ngôi nhà dài của bố mẹ. Những đứa cháu lần lượt lớn lên dưới những làn điệu dân ca của ông bà. Nguồn mạch văn hóa ấy cứ được tiếp nối, trao truyền một cách rất tự nhiên. Em Nay Chí, Nay H’Lam-cháu nội nghệ nhân Bum là hai trong số đó có năng khiếu thuộc và hát nhiều bài dân ca nhất. Cả hai đang học lớp 8 Trường THCS Ngô Quyền (xã Ia Rmok), thường xuyên tham gia các hoạt động văn hóa-văn nghệ tại địa phương. Nay Chí cho biết: “Nghe ông hát dân ca, em nhớ rồi thuộc hồi nào không hay, thuộc nhiều bài lắm”. Còn Nay H’Lam kể: “Em thích được mặc trang phục truyền thống cùng ông tham gia các hoạt động giao lưu văn hóa-văn nghệ, hát dân ca giữa các làng với nhau. Em rất thích văn hóa của người Jrai mình”.
Nghệ nhân Kpă Bum dạy các em nhỏ hát dân ca Jrai. Ảnh: Hoàng Ngọc
Nghệ nhân Kpă Bum dạy các em nhỏ hát dân ca Jrai. Ảnh: Hoàng Ngọc
Là một nghệ nhân đa tài, Kpă Bum còn chơi đàn giỏi và biết chế tác đàn goong. Ngón đàn tài hoa của ông đã khiến bao người mê đắm, ngọt ngào như dòng suối quê xuyên suốt hơn nửa thế kỷ ở vùng đất này. Ông còn ưu tú trong lĩnh vực nghề thủ công truyền thống. Nhiều vật dụng trong nhà từ chiếc ghế ngồi, cái gùi đi rẫy, nong nia giần sàng… đều do bàn tay tài hoa, khéo léo của ông làm ra. Những chiếc nong, nia hình trái tim vừa rất thẩm mỹ, vừa tăng công năng sử dụng.
Ông Ngô Đức Mạo-Giám đốc Trung tâm Văn hóa-Thông tin và Thể thao huyện Krông Pa-nhận xét: “Nghệ nhân Bum rất tích cực tham gia các sự kiện văn hóa của huyện. Cùng với tài năng, ông rất tâm huyết với văn hóa truyền thống. Những đóng góp của ông góp phần không nhỏ trong công tác bảo vệ, phát huy các giá trị của di sản “Không gian văn hóa cồng chiêng” ở vùng đất hạ lưu sông Ba”.
HOÀNG NGỌC

Các tin khác

Uống nước nhớ nguồn

Uống nước nhớ nguồn

(GLO)- Mỗi độ tháng ba âm lịch, khi dòng người hành hương về Đền Hùng (tỉnh Phú Thọ) dâng hương tưởng niệm các Vua Hùng, một mạch nguồn thiêng liêng lại được đánh thức trong tâm thức người Việt.

Củng cố tinh thần đại đoàn kết, tạo nền tảng phát triển bền vững

Củng cố tinh thần đại đoàn kết, tạo nền tảng phát triển bền vững

(GLO)- Ở tỉnh Gia Lai hiện nay - vùng đất hội tụ nhiều tộc người và sắc thái văn hóa - việc phát huy giá trị tín ngưỡng thờ Quốc Tổ Hùng Vương trở thành sợi dây vô hình gắn kết cộng đồng, góp phần củng cố tinh thần đại đoàn kết, tạo nền tảng cho phát triển bền vững.

Gìn giữ giá trị văn hóa truyền thống từ trái bầu khô

Gìn giữ giá trị văn hóa truyền thống từ trái bầu khô

(GLO)- Chỉ là một vật dụng quen thuộc trong đời sống thường ngày, nhưng theo thời gian, những trái bầu khô đã trở thành một phần ký ức văn hóa, gắn với nếp sống, tập quán và tâm hồn của cộng đồng người Jrai, Bahnar.

Gìn giữ âm vang cồng chiêng, hơmon nơi đại ngàn

Những nghệ nhân nặng lòng với văn hóa truyền thống

(GLO)- Giữa nhịp sống hiện đại, không ít nghệ nhân ở Gia Lai vẫn lặng thầm gắn bó với công việc chỉnh chiêng, chế tác nhạc cụ truyền thống đến hát kể sử thi (hơmon). Họ không chỉ lưu giữ thanh âm và ký ức đại ngàn mà còn truyền dạy cho thế hệ trẻ bằng tất cả tâm huyết.

Nét đẹp cúng Quý xuân ở đình An Mỹ

Nét đẹp cúng Quý xuân ở đình An Mỹ

(GLO)- Cứ đến ngày 10 tháng 2 hàng năm, người dân phường An Phú (tỉnh Gia Lai) lại tổ chức Lễ cúng Đình làng An Mỹ. Đây là nét đẹp trong đời sống tín ngưỡng của người dân, thể hiện lòng biết ơn các bậc tiền hiền, hậu hiền khai hoang lập đất và cầu cho quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa.

Các thung lũng ở Quy Nhơn xưa

Các thung lũng ở Quy Nhơn xưa

(GLO)- Trong cuốn "Du ký Trung kỳ theo đường cái quan", Camille Paris - nhà khảo cổ người Pháp từng tham gia xây dựng đường điện báo tại Trung Kỳ giai đoạn 1885-1889 đã nhắc đến 2 thung lũng nổi tiếng của Quy Nhơn xưa: thung lũng Công và thung lũng Gà.

Nhơn Hải và nét văn hóa biển đặc sắc

Nhơn Hải và nét văn hóa biển đặc sắc

(GLO)- Từ ngày 29-3 đến 1-4 (tức ngày 11 đến 14-2 âm lịch), làng biển Nhơn Hải (phường Quy Nhơn Đông, tỉnh Gia Lai) rộn ràng bước vào mùa vui Lễ hội cầu ngư - sự kiện văn hóa truyền thống lớn nhất trong năm ở địa phương. 

Lễ cúng Quý Xuân tại tổ đình An Khê

Lễ cúng Quý Xuân tại tổ đình An Khê

(GLO)- Sáng 28-3 (tức mùng 10 tháng 2 âm lịch), tại đình An Khê (phường An Khê, tỉnh Gia Lai), Ban Nghi lễ đình tổ chức lễ cúng Quý Xuân trong không gian linh thiêng, rộn ràng tiếng chiêng, trống giữa tiết trời đẹp nhất của mùa xuân.

Di tích Plei Ơi chào đón du khách

Di tích Plei Ơi chào đón du khách

(GLO)- Khu di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia Plei Ơi - điểm đến mang giá trị tâm linh, lịch sử gắn với truyền thuyết Vua Lửa của đồng bào Jrai ở xã Chư A Thai - vừa được đầu tư đồng bộ, khang trang, sẵn sàng chào đón du khách trong Năm Du lịch quốc gia - Gia Lai 2026.

Đoàn xã Ia Dreh ra mắt Câu lạc bộ cồng chiêng thanh thiếu nhi

Đoàn xã Ia Dreh ra mắt Câu lạc bộ cồng chiêng thanh thiếu nhi

(GLO)- Ngày 26-3, Đoàn xã Ia Dreh (tỉnh Gia Lai) phối hợp với Trường THCS Ngô Quyền tổ chức ra mắt Câu lạc bộ (CLB) cồng chiêng thanh thiếu nhi, nhằm góp phần bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc, đồng thời tạo sân chơi lành mạnh cho học sinh.

Lặng lẽ tìm về ký ức nghề xưa

Lặng lẽ tìm về ký ức nghề xưa

(GLO)- Cuối năm 2025, cuốn sách Nghề dệt truyền thống tỉnh Bình Định (từ thế kỷ XIX đến nay) của ThS. Hoàng Bình ra mắt bạn đọc như một công trình biên khảo công phu về một nghề thủ công từng gắn bó mật thiết với đời sống người dân đất Võ.

Bộ chiêng của các thủ lĩnh Jrai trở thành bảo vật quốc gia

Bộ chiêng Kơ Đơ trở thành bảo vật quốc gia

(GLO)- Bộ cồng chiêng Kơ Đơ (niên đại đầu thế kỷ XX) vừa được công nhận là bảo vật quốc gia. Không chỉ là nhạc cụ cổ, chiêng Kơ Đơ còn là hiện vật gắn với những thủ lĩnh Jrai xưa, phản ánh cấu trúc xã hội, đời sống tín ngưỡng và nghệ thuật âm nhạc độc đáo của cư dân Tây Nguyên.

Những mùa xuân huy hoàng trên kinh thành

Những mùa xuân huy hoàng trên kinh thành Hoàng Đế

(GLO)- Thành Hoàng Đế thuộc huyện An Nhơn, tỉnh Bình Định (cũ) là di tích duy nhất còn lại của vương triều Tây Sơn. Đây là một công trình kiến trúc thành cổ khá đặc biệt, sau 6 lần khai quật khảo cổ phục vụ nghiên cứu và trùng tu, đến nay vẫn còn nhiều bí ẩn...

Tiếng vó ngựa trong từng thớ đá

Tiếng vó ngựa trong từng thớ đá

(GLO)- Xin được nói ngay - Tiếng vó ngựa trong từng thớ đá - là cách tôi nói văn vẻ về một góc trong nghệ thuật điêu khắc Chăm.

Giai thoại về ba con ngựa nổi tiếng trong lịch sử

Giai thoại về ba con ngựa nổi tiếng trong lịch sử

(GLO)- Trong dòng chảy lịch sử, không chỉ có những bậc anh hùng làm nên huyền thoại, mà còn có những chiến mã góp phần tạo nên kỳ tích. Trong những thời khắc sinh tử, có 3 con ngựa nổi tiếng đã đi vào sử sách như biểu tượng của lòng trung nghĩa và sức mạnh phi thường.

Chất thuần khiết nâng tầm thổ cẩm

Chất thuần khiết nâng tầm thổ cẩm

(GLO)- Với việc hợp chuẩn OCOP, nhiều sản phẩm thổ cẩm Bahnar, Jrai ở Gia Lai bắt đầu định vị được thương hiệu. Quá trình này có công rất lớn của nhiều phụ nữ, nghệ nhân đã dồn tâm huyết từng bước đưa thổ cẩm truyền thống ra thị trường.

Tiến sĩ Lê Quang Lâm cùng câu chuyện tù và Jrai

Tiến sĩ Lê Quang Lâm cùng câu chuyện tù và Jrai

(GLO)- Hiểu về văn hóa Tây Nguyên bắt đầu từ những hiện vật dân tộc học, đó cũng là một trong những cách tiếp cận của TS. Lê Quang Lâm (phường Diên Hồng, tỉnh Gia Lai) khi nghiên cứu về văn hóa của người Jrai. Trong hàng nghìn hiện vật mà ông dày công sưu tầm, có bộ sưu tập tù và Jrai độc đáo.

Gia Lai: Chung tay gìn giữ nghề dệt thổ cẩm

Gia Lai: Chung tay gìn giữ nghề dệt thổ cẩm

(GLO)- Trong những mái nhà sàn nơi buôn làng, tiếng khung cửi vẫn lặng lẽ vang lên như nhịp thở của ký ức. Nghề dệt thổ cẩm không chỉ làm ra những sản phẩm thủ công mà còn gìn giữ giá trị văn hóa của đồng bào qua bao thế hệ.

Suy nghĩ từ những lò gốm cổ

Suy nghĩ từ những lò gốm cổ dọc sông Côn

(GLO)- Dọc theo dòng sông Côn huyền thoại, tuyến giao thương quan trọng từng nối vùng cao nguyên với cửa biển Thị Nại, nếu không để ý kỹ, người ta rất dễ đi ngang qua những gò đất tưởng như bình thường. Nhưng dưới lớp đất trầm mặc ấy là dấu tích của một thời Champa rực rỡ.