Cần quy định thống nhất trên phạm vi cả nước
Tham gia góp ý vào dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật, đại biểu (ĐB) Châu Ngọc Tuấn - Trưởng đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Gia Lai đề nghị nên bắt buộc thành lập Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật ở cấp xã nhằm nâng cao hiệu quả phối hợp trong công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật.
Theo đại biểu, ở cấp xã hiện có công chức tư pháp - hộ tịch phụ trách lĩnh vực này. Riêng tại tỉnh Gia Lai, đến nay mới có 20/135 xã, phường thành lập Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật.
Theo ĐB Châu Ngọc Tuấn, sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, quy mô địa bàn cấp xã được mở rộng, khối lượng công việc của chính quyền và hệ thống chính trị ở cơ sở cũng tăng lên. Trong bối cảnh đó, công tác phổ biến, giáo dục pháp luật càng cần có cơ chế phối hợp chặt chẽ, thống nhất.
Đại biểu bày tỏ đồng tình với phương án quy định nên thành lập Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật ở cấp xã thống nhất trên phạm vi cả nước để khắc phục tình trạng địa phương tự cân nhắc việc thành lập hay không, qua đó bảo đảm sự đồng bộ trong tổ chức thực hiện.
Đại biểu phân tích, việc thành lập Hội đồng sẽ tạo đầu mối phối hợp giữa các cơ quan, đơn vị và các tổ chức trong hệ thống chính trị; thống nhất phân công nhiệm vụ, xác định trọng tâm, trọng điểm trong từng giai đoạn của công tác phổ biến, giáo dục pháp luật. Nếu thiếu cơ chế điều phối, mỗi ngành, mỗi tổ chức sẽ triển khai theo cách riêng, khó tạo được sự thống nhất và hiệu quả trong thực hiện.
Nội dung phổ biến phải xuất phát từ nhu cầu thực tế của người dân
ĐB Siu Hương - Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Gia Lai, bày tỏ sự quan tâm về nội dung phổ biến, giáo dục pháp luật (khoản 4 Điều 10). Đại biểu đề nghị sửa quy định theo hướng bám sát quan điểm lấy người dân làm trung tâm, nội dung phổ biến phải xuất phát từ nhu cầu thực tế của người dân, không chỉ từ yêu cầu quản lý nhà nước.
Theo đó, khoản 4 Điều 10 nên được quy định theo hướng: “Các nội dung khác phù hợp với yêu cầu quản lý nhà nước, nhu cầu của từng nhóm đối tượng hoặc theo quy định của pháp luật có liên quan”.
Về hình thức phổ biến, giáo dục pháp luật (Điều 11), ĐB Siu Hương đề nghị bổ sung hình thức hướng dẫn, giải đáp pháp luật trực tuyến bên cạnh hình thức trực tiếp, phù hợp với chủ trương tăng cường ứng dụng công nghệ số trong công tác phổ biến, giáo dục pháp luật.
Đồng thời, ĐB Hương đề nghị bổ sung quy định phổ biến pháp luật thông qua hoạt động kiểm sát hoạt động tư pháp và tổ chức thi hành pháp luật của cơ quan nhà nước. Theo đại biểu, trên thực tế, hoạt động kiểm sát việc giải quyết các vụ việc dân sự, hành chính, thi hành án dân sự, tạm giữ, tạm giam, thi hành án hình sự và các hoạt động tư pháp là kênh quan trọng để giải thích, hướng dẫn, tuyên truyền pháp luật, góp phần phòng ngừa vi phạm và nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của cơ quan, tổ chức, cá nhân.
Về phổ biến, giáo dục pháp luật cho các đối tượng đặc thù (Điều 16), ĐB Hương đề nghị bổ sung nhóm đối tượng người chưa thành niên vào diện được ưu tiên trong công tác phổ biến, giáo dục pháp luật, nhằm tăng cường giáo dục ý thức chấp hành pháp luật ngay từ sớm và phù hợp với yêu cầu bảo vệ, chăm sóc, giáo dục trẻ em trong giai đoạn hiện nay.
Bổ sung nội dung truyền thông chính sách là rất cần thiết
Tham gia thảo luận, ĐB Bùi Quang Huy cho rằng việc bổ sung nội dung truyền thông chính sách vào dự thảo luật là rất cần thiết. Theo đại biểu, thực tế thời gian qua có nhiều dự án luật khi ban hành gặp phản ứng từ dư luận do công tác truyền thông chính sách chưa được thực hiện tốt. Việc bổ sung nội dung này sẽ góp phần nâng cao chất lượng xây dựng và ban hành pháp luật.
Tuy nhiên, đại biểu đề nghị Ban soạn thảo rà soát toàn bộ dự thảo để bảo đảm thống nhất. Mặc dù Điều 2 đã xác định phạm vi điều chỉnh gồm 3 nội dung là phổ biến pháp luật, giáo dục pháp luật và truyền thông chính sách, nhưng ở nhiều điều khoản sau đó chỉ quy định về phổ biến, giáo dục pháp luật mà chưa đề cập đầy đủ đến truyền thông chính sách.
Chẳng hạn, Chương II của dự thảo hiện quy định rất chi tiết về nội dung, hình thức phổ biến, giáo dục pháp luật nhưng chưa có quy định tương xứng đối với truyền thông chính sách. Điều này có thể dẫn đến cách hiểu rằng truyền thông chính sách không được triển khai đầy đủ trong các lĩnh vực, đối tượng như phổ biến, giáo dục pháp luật.
Theo đại biểu, truyền thông chính sách cần được thực hiện trong hệ thống giáo dục quốc dân cũng như đối với các nhóm đối tượng đặc thù như công nhân, nông dân, đồng bào dân tộc thiểu số và các nhóm có điều kiện tiếp cận pháp luật còn hạn chế. Vì vậy, Ban soạn thảo cần nghiên cứu điều chỉnh cách thiết kế Chương II để bảo đảm nội dung truyền thông chính sách được quy định đầy đủ, đồng bộ với công tác phổ biến, giáo dục pháp luật.
Cũng về nội dung truyền thông chính sách, ĐB Đồng Ngọc Ba cho rằng đây là điểm mới rất quan trọng. Tuy nhiên, cần làm rõ mối quan hệ giữa quy định trong dự thảo luật với Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật nhằm tránh chồng chéo về trách nhiệm, trình tự, nguồn lực và cơ chế tiếp thu, giải trình ý kiến trong quá trình truyền thông chính sách.
Bên cạnh đó, ĐB Ba đề nghị hoàn thiện cơ chế đánh giá hiệu quả công tác phổ biến, giáo dục pháp luật. Theo đại biểu, việc đánh giá không nên chỉ dựa vào số lượng hội nghị, lớp tập huấn hay tài liệu tuyên truyền mà cần lấy chất lượng làm tiêu chí, như mức độ tiếp cận pháp luật, sự hài lòng của người dân và đặc biệt là ý thức chấp hành pháp luật.
Đây cũng là tinh thần đã được nêu trong Kết luận số 80 của Ban Bí thư, coi ý thức chấp hành pháp luật là thước đo hiệu quả của công tác phổ biến, giáo dục pháp luật.
Làm rõ cơ chế xã hội hóa công tác phổ biến, giáo dục pháp luật
Theo ĐB Huỳnh Thị Anh Thảo, dự thảo luật lần này đã hướng mạnh đến chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ thông tin trong công tác phổ biến, giáo dục pháp luật; đồng thời bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật và khắc phục những bất cập trong quá trình tổ chức thực hiện thời gian qua.
Đối với quy định về xã hội hóa công tác phổ biến, giáo dục pháp luật tại Điều 4, ĐB Thảo cho rằng đây là một giải pháp cần thiết nhằm huy động nguồn lực xã hội, đáp ứng yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa.
Đại biểu dẫn chứng, Nghị định số 28/2013/NĐ-CP của Chính phủ đã quy định nhiều nội dung về xã hội hóa trong lĩnh vực này. Tuy nhiên, việc triển khai trên thực tế vẫn chưa đạt hiệu quả như kỳ vọng.
Dự thảo luật đã tiếp thu nhiều ý kiến, bổ sung quy định khuyến khích tổ chức, doanh nghiệp và cá nhân tham gia hỗ trợ kinh phí, cơ sở vật chất, nguồn lực cho công tác phổ biến, giáo dục pháp luật. Tuy nhiên, theo đại biểu, vẫn cần làm rõ thế nào là “khuyến khích”, các tổ chức, cá nhân tham gia xã hội hóa sẽ được hưởng những chính sách hỗ trợ gì và địa phương được quy định cơ chế hỗ trợ đến đâu.
Đại biểu cho rằng cần xác định rõ phạm vi xã hội hóa, mức độ xã hội hóa cũng như những nội dung Nhà nước giao cho các tổ chức, doanh nghiệp, cá nhân thực hiện để vừa phát huy nguồn lực xã hội, vừa bảo đảm công tác quản lý nhà nước, tránh việc lợi dụng hoạt động này vì những mục đích không phù hợp.
Đối với khoản 3 Điều 4, dự thảo quy định HĐND cấp tỉnh căn cứ điều kiện phát triển kinh tế - xã hội để ban hành các biện pháp khuyến khích. Đại biểu đề nghị làm rõ khái niệm “ưu đãi chung theo quy định của pháp luật” là gì, đồng thời nghiên cứu bổ sung các chính sách đủ sức hấp dẫn để thu hút doanh nghiệp, tổ chức và cá nhân tham gia.
Theo ĐB Thảo, thực tế Nghị định số 28 mới chỉ quy định các chính sách mang tính định hướng như tổ chức doanh nghiệp, cá nhân được cung cấp tài liệu, hỗ trợ thông tin miễn phí, khen thưởng hoặc một số ưu đãi về thuế. Trong khi đó, phổ biến, giáo dục pháp luật là hoạt động vì lợi ích cộng đồng nên cần có các cơ chế ưu đãi mạnh hơn để thu hút nguồn lực xã hội.
Bên cạnh đó, dự thảo cũng cần quy định rõ trách nhiệm của từng cơ quan trong việc tổ chức thực hiện và quản lý hoạt động xã hội hóa công tác phổ biến, giáo dục pháp luật.
Trong khi đó, ĐB Nguyễn Văn Cảnh đề nghị nghiên cứu bổ sung các chuyên đề phổ biến, giáo dục pháp luật theo lĩnh vực, trước mắt ưu tiên lĩnh vực đất đai và giao thông.
Theo ĐB Cảnh, hơn 70% số vụ khiếu nại, tố cáo hiện nay liên quan đến đất đai. Đây là lĩnh vực phát sinh nhiều tranh chấp, ảnh hưởng không chỉ đến hoạt động quản lý nhà nước mà còn tác động tiêu cực đến tình làng nghĩa xóm, quan hệ gia đình. Vì vậy, cần tăng cường phổ biến pháp luật về đất đai để người dân hiểu đúng quy định, hạn chế khiếu kiện kéo dài.
Đối với lĩnh vực giao thông, đại biểu cho biết tai nạn giao thông vẫn ở mức rất nghiêm trọng, chỉ trong 7 tháng đầu năm đã có trên 5.000 người tử vong. Nếu đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến pháp luật giao thông theo các chuyên đề thiết thực, phù hợp với từng nhóm đối tượng thì sẽ góp phần giảm thiểu tai nạn, bảo vệ tính mạng người dân và đóng góp tích cực cho phát triển kinh tế - xã hội.
Liên quan đến quy định về đối tượng đặc thù trong phổ biến, giáo dục pháp luật, ĐB Cảnh đồng tình với ý kiến đề nghị bổ sung nhóm người chưa thành niên, đặc biệt là lứa tuổi từ 13 - 15 tuổi. Theo đại biểu, đây là giai đoạn hình thành nhân cách, có nhiều biến đổi về tâm sinh lý, trong khi các em tiếp cận rất nhanh với internet và trí tuệ nhân tạo, nhưng khả năng chọn lọc, đánh giá thông tin còn hạn chế.
Đại biểu đề nghị dự thảo luật bổ sung nhóm đối tượng này để làm cơ sở xây dựng các chương trình giáo dục pháp luật phù hợp, xác định rõ trách nhiệm của nhà trường, gia đình và tổ chức Đoàn trong việc trang bị kiến thức, định hướng hành vi cho thanh thiếu niên. Đồng thời, cần bảo đảm sự thống nhất về nội dung giáo dục giữa các chủ thể để tạo sức thuyết phục, giúp các em hình thành ý thức chấp hành pháp luật ngay từ sớm.
Cần có cơ chế bảo đảm nguồn lực cho công tác phổ biến, giáo dục pháp luật
Theo ĐB Đinh Ngọc Quý, tại nhiều địa phương, đặc biệt là cấp xã, kinh phí dành cho công tác phổ biến, giáo dục pháp luật hầu như chưa được bố trí hoặc bố trí rất hạn chế. Bên cạnh đó, việc huy động nguồn lực xã hội cho hoạt động này cũng chưa đạt hiệu quả như mong muốn.
Đại biểu nhấn mạnh, ngoài việc tăng cường phối hợp giữa các cơ quan, tổ chức và nâng cao trách nhiệm trong tổ chức thực hiện, điều quan trọng nhất là phải có cơ chế bảo đảm nguồn lực.
Theo đại biểu, luật không nhất thiết phải quy định quá chi tiết về mức chi, nhưng cần có những nguyên tắc đủ rõ để tạo cơ sở pháp lý cho việc bố trí ngân sách. Nếu chỉ dừng ở các quy định mang tính khuyến khích hoặc ưu tiên chung thì trên thực tế rất khó được bố trí nguồn lực.
Cùng chung mối quan tâm, ĐB Trường Trung Tuyến đề nghị luật quy định rõ mức chi, danh mục kinh phí cũng như cơ chế bảo đảm nguồn lực cho hoạt động phổ biến, giáo dục pháp luật, đặc biệt là kinh phí đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ tuyên truyền viên pháp luật.
Đây là lực lượng rất quan trọng ở cơ sở, nhất là tại các địa bàn miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, nơi người có uy tín thường trực tiếp tham gia tuyên truyền pháp luật cho người dân.
ĐB Tuyến cũng đề nghị bổ sung quy định về đào tạo kỹ năng số cho đội ngũ cán bộ cấp xã.
Theo đại biểu, nếu đội ngũ cán bộ cấp xã không được đào tạo bài bản về kỹ năng số thì việc ứng dụng công nghệ trong công tác phổ biến, giáo dục pháp luật sẽ gặp nhiều hạn chế.
