Nền tảng ổn định làm trụ cột
Trong phát triển kinh tế biên giới, sự ổn định luôn là điều kiện tiên quyết. Với Cửa khẩu Quốc tế (CKQT) Lệ Thanh (xã Ia Dom), yếu tố “nền” này được xác lập tương đối vững chắc những năm gần đây.
Theo ông Nguyễn Như Trình - Phó Trưởng ban Quản lý Khu kinh tế tỉnh, an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội khu vực biên giới Gia Lai và tỉnh Ratanakiri (Vương quốc Campuchia) luôn được giữ vững; quan hệ phối hợp giữa các lực lượng chức năng hai bên CKQT Lệ Thanh và CKQT Oyadav ngày càng chặt chẽ, hiệu quả.
Năm 2025, các lực lượng chức năng tại cửa khẩu đã chủ động bố trí trực ca, kéo dài thời gian làm việc linh hoạt, bảo đảm thông quan 24/7; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, thực hiện thủ tục điện tử kết nối cơ chế một cửa quốc gia nhằm hỗ trợ người dân và doanh nghiệp. Nhờ đó, trong năm 2025, CKQT Lệ Thanh không xảy ra tình trạng ùn ứ phương tiện hay ách tắc hàng hóa.
Tính đến ngày 30-11-2025, tổng số phương tiện xuất nhập cảnh qua cửa khẩu đạt 23.052 lượt, tăng 34,1% so với cùng kỳ năm 2024; số hành khách đạt 133.089 lượt, tăng 8%.
Đặc biệt, việc lực lượng Bộ đội Biên phòng triển khai lắp đặt hệ thống cổng kiểm soát xuất nhập cảnh tự động đã rút ngắn thời gian làm thủ tục còn khoảng 30 giây và mục tiêu thời gian tới là giảm chỉ còn 7 - 12 giây, tạo bước tiến rõ rệt về cải cách hành chính và trải nghiệm thông quan.
Cùng với đó, công tác phối hợp với Văn phòng Ban Quản lý CKQT Oyadav (tỉnh Ratanakiri) được duy trì thường xuyên. Hằng quý, lực lượng chức năng hai bên cửa khẩu tổ chức trao đổi thông tin nhằm tháo gỡ vướng mắc, tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động xuất nhập khẩu, xuất nhập cảnh và thương mại biên giới.
Đại diện CKQT Lệ Thanh cũng chủ động làm việc với phía bạn, đề nghị tham mưu cấp có thẩm quyền phê duyệt khung giờ làm việc linh hoạt, tiến tới mục tiêu đồng bộ hóa thông quan 24/24 giờ giữa hai bên.
Một bước ngoặt quan trọng là Quy hoạch chung xây dựng Khu kinh tế CKQT Lệ Thanh đến năm 2045 đã được phê duyệt vào giữa năm 2025.
Với tổng diện tích 41.515 ha, quy hoạch này mở ra không gian phát triển dài hạn cho khu vực biên giới phía Tây tỉnh, được xem là “trục xương sống” cho chiến lược phát triển dài hạn của cửa khẩu.
Đáng chú ý, quy hoạch mới đã điều chỉnh vị trí khu công nghiệp sang phía Đông QL 14C. Theo đó, quy mô khu công nghiệp dự kiến đạt 155 ha vào năm 2030 và mở rộng lên 217 ha vào năm 2045, qua đó khắc phục những hạn chế của quy hoạch cũ liên quan đến địa hình phức tạp, chi phí san lấp lớn và hành lang bảo vệ công trình quốc phòng.
Dưới góc nhìn chuyên môn, kiến trúc sư Võ Hồng Nhân - Chủ tịch Hội Kiến trúc sư tỉnh Gia Lai - đánh giá: Quy hoạch chung xây dựng Khu kinh tế CKQT Lệ Thanh đến năm 2045 rất cụ thể, đồng bộ, giúp phân bổ hợp lý không gian phát triển KT-XH gắn với bảo đảm quốc phòng - an ninh, sử dụng tài nguyên hiệu quả và bảo vệ môi trường, hướng tới mục tiêu phát triển bền vững.
Thúc đẩy thương mại, thu hút đầu tư
Trên nền tảng ổn định và quy hoạch dài hạn, hoạt động xuất nhập khẩu qua CKQT Lệ Thanh năm 2025 ghi nhận những chuyển biến tích cực. Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt 218 triệu USD, tăng 4,2% so với năm 2024; trong đó, kim ngạch xuất khẩu đạt 90 triệu USD, tăng 30%.
Các mặt hàng xuất khẩu chủ lực gồm kết cấu thép, sắt thép, phân bón, thức ăn gia súc, vật tư nông nghiệp, điện năng, bò giống… phản ánh vai trò ngày càng rõ nét của cửa khẩu trong chuỗi cung ứng khu vực.
Từ góc nhìn doanh nghiệp, ông Bùi Trần Nhân Trí - Phó Tổng Giám đốc Công ty Giao nhận vận chuyển quốc tế Trường Hải (THILOGI) - đơn vị trực thuộc Công ty CP Tập đoàn Trường Hải (THACO) chia sẻ: Trong quá trình xuất nhập khẩu, THILOGI nhận được sự hỗ trợ tích cực từ các đơn vị chức năng tại CKQT Lệ Thanh, góp phần bảo đảm tiến độ và hiệu quả sản xuất kinh doanh.
Năm 2025, tổng thu ngân sách nhà nước qua cửa khẩu đạt 15,15 tỷ đồng. Đáng chú ý, hoạt động quá cảnh tăng mạnh với 1.297 tờ khai, tăng 66,9% và 3.035 container, tăng 85% so với năm trước, chủ yếu là mặt hàng chuối tươi.
Những con số này cho thấy tiềm năng phát triển CKQT Lệ Thanh thành điểm trung chuyển logistics nông sản trong khu vực, đặc biệt trên tuyến Việt Nam - Campuchia - Lào, nếu được đầu tư đồng bộ về kho bãi và hạ tầng hậu cần.
Tuy nhiên, thực tế cũng bộc lộ những “điểm nghẽn” cần sớm tháo gỡ. Theo đó. hạ tầng logistics, kho bãi, khu phi thuế quan, hệ thống xử lý nước thải và trang thiết bị kiểm tra hiện đại vẫn còn thiếu và chưa đồng bộ.
Ông Nguyễn Trọng Điểm - Giám đốc Công ty TNHH một thành viên Quang Sáng Đức Cơ - cho hay: Tỉnh Ratanakiri có nguồn nông sản rất phong phú như đậu tương, mì lát, hạt điều... Tuy vậy, phần lớn hàng hóa được đưa qua các cửa khẩu khác do Khu kinh tế CKQT Lệ Thanh chưa có nhà máy sơ chế, kho chứa, sân phơi.
Đến nay, Khu kinh tế CKQT Lệ Thanh mới thu hút được 37 dự án đầu tư với tổng vốn đăng ký 643,9 tỷ đồng - con số còn rất khiêm tốn so với tiềm năng.
Trong bối cảnh đó, việc đề xuất đưa Khu kinh tế CKQT Lệ Thanh vào nhóm ưu tiên đầu tư hạ tầng khung giai đoạn 2026-2030, đồng thời xây dựng cơ chế, chính sách đặc thù đủ sức cạnh tranh được xem là yêu cầu mang tính chiến lược và cấp thiết.
Theo ông Nguyễn Như Trình, năm 2026, Ban Quản lý Khu kinh tế tỉnh sẽ tiếp tục phối hợp với các đơn vị chức năng tăng cường quản lý nhà nước, tranh thủ các nguồn lực để nâng cấp hạ tầng thiết yếu, đầu tư trang thiết bị phục vụ công tác quản lý cửa khẩu; đồng thời, triển khai nền tảng cửa khẩu số tại CKQT Lệ Thanh nhằm cụ thể hóa mục tiêu chuyển đổi số trong lĩnh vực xuất nhập khẩu.
Bên cạnh đó, hoạt động chợ trong Khu kinh tế CKQT Lệ Thanh sẽ được thúc đẩy theo hướng trở thành điểm trao đổi hàng hóa có quy mô, thu hút thương nhân các tỉnh biên giới.
Nâng tầm CKQT Lệ Thanh không chỉ là mở rộng không gian hay gia tăng kim ngạch xuất nhập khẩu mà là quá trình tái định vị vai trò của một khu kinh tế biên giới trong tổng thể phát triển vùng Tây Nguyên và hành lang kinh tế Việt Nam - Campuchia.
Khi quy hoạch được hiện thực hóa bằng hạ tầng đồng bộ, thể chế thông thoáng và quản trị hiện đại, Khu kinh tế CKQT Lệ Thanh có cơ sở để chuyển mình từ điểm trung chuyển biên mậu truyền thống thành một cực tăng trưởng liên vùng - nơi hội tụ thương mại, công nghiệp, logistics và giao lưu kinh tế quốc tế.
