Song, việc mở rộng phải gắn với tính toán phù hợp về thủy văn, vận hành và bảo đảm an toàn công trình, hồ chứa, khu vực hạ du.
Đẩy nhanh tiến độ dự án
So với xây dựng 1 công trình mới, mở rộng nhà máy thủy điện có lợi thế về tận dụng một phần hệ thống công trình, hạ tầng và nguồn nước hiện hữu. Tại Gia Lai, nhiều dự án đang được triển khai theo hướng này.
Thủy điện Ialy mở rộng, công suất 360 MW, nằm trên địa bàn xã Ia Ly (tỉnh Gia Lai) và xã Ya Ly (tỉnh Quảng Ngãi) đã đưa vào vận hành. Dự án Thủy điện Sê San 4A mở rộng tại xã Ia O, công suất 29 MW, dự kiến khởi công trong tháng 10-2026.
Các dự án Thủy điện Sê San 3 mở rộng, công suất 130 MW tại xã Ia Ly (tỉnh Gia Lai) và xã Ya Ly (tỉnh Quảng Ngãi); Sê San 4 mở rộng, công suất 120 MW tại xã Ia O (tỉnh Gia Lai) và xã Ia Tơi (tỉnh Quảng Ngãi) và Ry Ninh II mở rộng, công suất 10 MW tại xã Ia Ly, dự kiến khởi công trong năm 2027.
Ông Nguyễn An - Tổng Giám đốc Công ty CP Thủy điện Ia O - cho biết, đơn vị đang hoàn tất các phần việc để khởi công dự án Thủy điện Sê San 4A mở rộng, có công suất lắp máy 29 MW, gồm 2 tổ máy, sản lượng điện trung bình khoảng 65,24 triệu kWh/năm.
Công trình sử dụng chung đập, hồ chứa với Nhà máy Thủy điện Sê San 4A hiện hữu, đấu nối vào Trạm biến áp 220 kV qua tuyến dài khoảng 0,46 km; dự kiến phát điện tháng 6-2028.
Theo kết quả thực hiện Điều chỉnh Quy hoạch phát triển điện lực quốc gia thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050, Gia Lai đã và đang triển khai 25/34 dự án thủy điện với tổng công suất 440/457 MW. Riêng các dự án thủy điện mở rộng có quy mô công suất khoảng 289 MW.
Hiệu quả của hướng đầu tư này đã được thể hiện tại dự án Thủy điện Ialy mở rộng. Dự án xây dựng mới tuyến năng lượng gồm kênh dẫn vào, cửa lấy nước, đường hầm dẫn nước, tháp điều áp, đường ống áp lực, nhà máy, kênh xả và hệ thống đấu nối; đồng thời sử dụng chung đập dâng, hồ chứa của Nhà máy Thủy điện Ialy hiện hữu, công suất 720 MW.
Công trình khi đi vào vận hành bổ sung trung bình 233 triệu kWh/năm, nâng cao hiệu quả khai thác nguồn nước và vận hành toàn bộ cụm thủy điện trên bậc thang sông Sê San.
Khai thác hiệu quả, bảo đảm an toàn
Ông Trần Thúc Kham - Phó Giám đốc Sở Công Thương - đánh giá, các dự án thủy điện mở rộng có thể tận dụng hệ thống hồ chứa, đập và một phần hạ tầng hiện hữu; đồng thời khai thác nguồn nước xả thừa hằng năm vào mùa lũ của các nhà máy hiện hữu để phát điện.
Khi được tính toán phù hợp với điều kiện thủy văn và phương thức vận hành, các dự án sẽ góp phần nâng cao khả năng cung ứng điện, nhất là thời điểm phụ tải cao.
Tận dụng hạ tầng hiện hữu là lợi thế, nhưng để trở thành công suất phát điện thực tế, các dự án mở rộng vẫn cần được tháo gỡ vướng mắc về thủ tục và cơ chế.
Ở góc độ hệ thống điện, công suất bổ sung phải được đặt trong tổng thể quy hoạch nguồn, khả năng truyền tải và nhu cầu phụ tải. Các dự án cần cơ chế đầu tư và giá điện đủ rõ để tính toán hiệu quả.
Hiện khung giá phát điện năm 2026 áp dụng cho các loại hình nhà máy điện năng lượng tái tạo, gồm các dự án tích hợp hệ thống lưu trữ năng lượng BESS và thủy điện mở rộng, chưa được Bộ Công Thương phê duyệt, ban hành chính thức.
Đây là một trong những vướng mắc đối với chủ đầu tư trong quá trình đàm phán, thỏa thuận và ký kết hợp đồng mua bán điện (PPA), ảnh hưởng đến tiến độ triển khai dự án.
Cùng với tháo gỡ thủ tục, cơ chế, yêu cầu về đất đai, môi trường và an toàn công trình cũng được đặt ra chặt chẽ. Tại buổi kiểm tra tiến độ dự án Thủy điện Sê San 4A mở rộng cuối tháng 8-2026, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Hữu Quế yêu cầu chủ đầu tư phối hợp chặt chẽ với các sở, ngành, chính quyền địa phương, bảo đảm tiến độ nhưng phải tuân thủ đầy đủ quy định pháp luật. Do dự án nằm tại khu vực biên giới, yêu cầu về quốc phòng - an ninh, trật tự an toàn xã hội cũng được lưu ý.
UBND tỉnh yêu cầu chủ đầu tư phối hợp với cơ quan chức năng của tỉnh Gia Lai và tỉnh Quảng Ngãi rà soát, xác định chính xác phạm vi, ranh giới, diện tích đất thực hiện dự án; thực hiện đầy đủ thủ tục về đất đai, lâm nghiệp, môi trường, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư theo quy định.
Đặc biệt, các nhà đầu tư phải cam kết lắp đặt đầy đủ hệ thống quan trắc, cảnh báo và vận hành xả lũ theo quy trình được phê duyệt, bảo đảm an toàn công trình, hồ chứa và hạn chế tối đa ảnh hưởng đến khu vực hạ du. Đây là yêu cầu xuyên suốt, nhất là các dự án tận dụng chung đập, hồ chứa với công trình thủy điện hiện hữu.
Từ Thủy điện Ialy mở rộng đã vận hành đến các dự án đang chuẩn bị triển khai, Gia Lai đang tiếp tục khai thác tiềm năng từ hệ thống công trình thủy điện đã đầu tư.
Các dự án mở rộng dự kiến bổ sung khoảng 250 triệu kWh/năm, góp phần đáp ứng nhu cầu điện phục vụ sản xuất và phát triển KT-XH của tỉnh trong giai đoạn tới.
