Những ngày này, trên nhiều cánh đồng mía ở các xã Uar và Ia Rsai không còn cảnh thu hoạch nhộn nhịp như mọi năm. Thay vào đó là những ruộng mía úa vàng, khô quắt vì phải “đứng đồng” suốt nhiều tháng giữa nắng nóng gay gắt.
Theo ghi nhận, riêng xã Uar hiện có khoảng 400 ha mía, nhưng đến nay mới chỉ một phần nhỏ được thu hoạch. Phần lớn diện tích còn lại đã quá lứa, nguy cơ cháy và giảm chất lượng ngày càng lớn.
Trong khi đó, tại xã Ia Rsai vẫn còn hơn 320 ha mía chưa được doanh nghiệp tổ chức thu mua. Hầu hết diện tích mía này liên kết sản xuất, tiêu thụ với Công ty cổ phần mía đường Tuy Hòa (tỉnh Đắk Lắk), người dân càng thêm lo lắng trước nguy cơ thiệt hại ngày một tăng.
Gia đình chị Nguyễn Thị Hương (buôn Chư Yut, xã Ia Rsai) thuê 3 ha đất tại xã Uar để trồng mía. Suốt nhiều tháng qua, ngày nào chị cũng liên hệ với nhà máy để hỏi lịch thu hoạch nhưng chỉ nhận được những lời hứa hẹn. Trong lúc chờ thu mua, hơn 1,6 ha mía của gia đình bất ngờ bị lửa thiêu rụi ngay trước ngày thu hoạch.
“Bao nhiêu công sức, chi phí đầu tư cả năm trời đều dồn vào vụ mía này. Gia đình tôi còn trông chờ tiền bán mía để trả bớt nợ và trang trải cuộc sống. Giờ mía cháy hết rồi, không biết lấy gì để trả nợ nữa” - chị Hương nghẹn ngào nói.
Không riêng gia đình chị Hương, nhiều hộ dân khác trên địa bàn cũng rơi vào cảnh thấp thỏm. Mía phải “đứng đồng” nhiều tháng trong điều kiện thời tiết nắng nóng kéo dài, lá khô dày đặc nên chỉ cần một sơ suất nhỏ cũng có thể xảy ra nguy cơ cháy lớn.
Ông Ngô Hải Nguyên (buôn Thành Công, xã Uar) cho biết đã ký hợp đồng trồng 2 ha mía với Công ty cổ phần mía đường Tuy Hòa từ đầu năm 2025, đến nay vẫn chưa được thu hoạch.
Theo ông Nguyên, mía đã quá vụ nhiều tháng, chữ đường giảm mạnh, trong khi nguy cơ cháy ngày càng cao nhưng nhà máy vẫn chưa đưa vào kế hoạch thu mua.
“Người dân rất sốt ruột và bức xúc. Chúng tôi mong chính quyền tiếp tục làm việc với doanh nghiệp để sớm thu mua, tránh thiệt hại xảy ra do mía cháy hoặc giảm năng suất” - ông Nguyên nói.
Theo phản ánh của người dân, trên địa bàn hiện có hai đơn vị liên kết vùng nguyên liệu là Công ty cổ phần mía đường Tuy Hòa và Công ty mía đường Ayun Pa. Tuy nhiên, tiến độ thu mua năm nay còn chậm, đặc biệt nhiều diện tích liên kết với Công ty cổ phần mía đường Tuy Hòa vẫn chưa được đưa vào kế hoạch thu hoạch.
Không chỉ đối mặt nguy cơ cháy và giảm năng suất, người trồng mía còn lo ngại nếu việc thu mua tiếp tục kéo dài, những cơn mưa đầu mùa sẽ khiến việc vận chuyển mía ra khỏi rẫy sẽ gặp nhiều khó khăn do đường đất lầy lội, xe cơ giới khó tiếp cận.
“Khi ký kết liên kết trồng mía, doanh nghiệp cam kết thu mua đúng thời điểm và đảm bảo mọi quyền lợi cho bà con. Tôi ký lệnh chặt với Công ty từ tháng 12-2025, đến nay mía đã quá khô mà vẫn chưa biết ngày nào được thu hoạch. Nếu tiếp tục chậm trễ, người dân sẽ thiệt hại nặng” - anh Ksor Yer (buôn Chư Krih, xã Uar) bức xúc nói.
Trước tình trạng trên, chính quyền địa phương đã nhiều lần làm việc và có văn bản kiến nghị doanh nghiệp đẩy nhanh tiến độ thu mua.
Ông Nguyễn Thanh Vân - Phó Chủ tịch UBND xã Uar - khẳng định: Địa phương đã đề nghị doanh nghiệp ưu tiên thu hoạch những vùng mía khô héo, có nguy cơ cháy cao; đồng thời bố trí phương tiện, nhân lực để đảm bảo tiến độ thu hoạch theo đúng cam kết với người dân.
Tương tự, UBND xã Ia Rsai cũng nhiều lần gửi văn bản đề nghị Công ty cổ phần mía đường Tuy Hòa tập trung nguồn lực, đẩy nhanh tiến độ thu mua mía vụ ép 2025-2026.
Ông Võ Ngọc Châu - Chủ tịch UBND xã Ia Rsai - cho biết: Thời tiết nắng nóng, khô hạn thời gian qua khiến nhiều diện tích mía bị khô héo, giảm năng suất, chất lượng và tăng nguy cơ cháy.
Trong khi đó, những cơn mưa đầu mùa đã xuất hiện, gây khó khăn cho việc thu hoạch, vận chuyển.
Ông Châu nhấn mạnh: “Nếu không xử lý kịp thời, thiệt hại sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến thu nhập của người dân, hiệu quả liên kết sản xuất và khả năng tái sinh của diện tích mía lưu gốc cho vụ sau”.
Theo kết quả rà soát, hiện trên địa bàn xã Ia Rsai còn hơn 320 ha mía chưa được thu hoạch, trong đó nhiều diện tích đã quá thời hạn nhưng chưa được doanh nghiệp tổ chức thu mua.
UBND xã đề nghị doanh nghiệp báo cáo nguyên nhân chậm thu hoạch, cập nhật kết quả hằng ngày và phối hợp xử lý kịp thời các vướng mắc phát sinh.
“Trường hợp chậm thu mua gây thiệt hại, doanh nghiệp phải có trách nhiệm bồi thường cho người dân theo quy định” - Chủ tịch UBND xã Ia Rsai khẳng định.
Trong khi chờ giải pháp cụ thể, hàng trăm hecta mía vẫn đang “phơi mình” dưới nắng nóng. Những cánh đồng mía khô xen lẫn các khoảng cháy đen tiếp tục phủ bóng nỗi lo về một vụ mùa thất bát và sinh kế bấp bênh của người dân.
