Luật Báo chí sửa đổi 2025 sẽ thay thế Luật Báo chí 2016, có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, có nhiều điểm mới đáng chú ý.
Đây là lần sửa đổi toàn diện đầu tiên kể từ khi Luật Báo chí năm 2016 được ban hành, đánh dấu bước chuyển quan trọng trong việc hoàn thiện hành lang pháp lý cho hoạt động báo chí trong bối cảnh chuyển đổi số và yêu cầu xây dựng nền báo chí chuyên nghiệp, nhân văn, hiện đại.
Luật Báo chí sửa đổi 2025 với 4 chương, 51 điều, nội dung cốt lõi của luật xoay quanh việc cập nhật các loại hình báo chí, mở rộng không gian hoạt động trên không gian mạng và siết chặt các quy định quản lý.
Sau đây là một số điểm mới cơ bản, đáng chú ý:
1. Xác định rõ các loại hình báo chí trong bối cảnh mới, trong kỷ nguyên số
Luật Báo chí sửa đổi 2025 (tại khoản 1 Điều 2) quy định: Báo chí là sản phẩm thông tin về các sự kiện, vấn đề trong đời sống tự nhiên và xã hội, thể hiện bằng chữ viết, tiếng nói, âm thanh, hình ảnh, được sáng tạo, xuất bản, phát hành, truyền dẫn tới đông đảo công chúng thông qua các loại hình báo chí in, báo chí điện tử, phát thanh, truyền hình.
Trong khi đó, Luật Báo chí 2016 (khoản 1 Điều 2) quy định: Báo chí là sản phẩm thông tin về các sự kiện, vấn đề trong đời sống xã hội, thể hiện bằng chữ viết, hình ảnh, âm thanh, được sáng tạo, xuất bản định kỳ và phát hành, truyền dẫn tới đông đảo công chúng thông qua các loại hình báo in, báo nói, báo hình, báo điện tử.
Như vậy, Luật Báo chí sửa đổi 2025 xác định rõ các loại hình báo chí trong bối cảnh mới. Theo luật, báo chí nước ta có 4 loại hình, gồm báo chí in, báo chí điện tử, phát thanh và truyền hình, phù hợp với xu hướng quản lý quốc tế và thực tiễn phát triển công nghệ truyền dẫn hiện nay.
Đặc biệt, Luật mới thừa nhận việc phát thanh, truyền hình được truyền dẫn trên không gian mạng thay vì chỉ thông qua hạ tầng phát sóng truyền thống như trước đây. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng cho các mô hình truyền thông số, livestream, podcast, OTT và các nền tảng truyền dẫn nội dung báo chí trong tương lai.
2. Thay đổi điều kiện cấp phép hoạt động báo chí
Luật Báo chí năm 2025 (Điều 17) kế thừa các điều kiện cơ bản nhưng bổ sung nhiều yêu cầu nhằm đáp ứng bối cảnh chuyển đổi số, mở rộng chủ thể được thành lập tạp chí khoa học.
Ngoài các cơ quan như trước đây, luật mới cho phép: Cơ sở giáo dục đại học; tổ chức khoa học và công nghệ được đề nghị cấp phép hoạt động tạp chí khoa học khi đáp ứng điều kiện luật định. Đây là quy định phù hợp với xu hướng phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Bên cạnh đó, Luật cũng chuẩn hóa các điều kiện về: Tổ chức, nhân sự, tài chính, cơ sở vật chất, trách nhiệm của cơ quan chủ quản, qua đó nâng cao chất lượng hoạt động báo chí ngay từ khâu cấp phép.
Trong khi đó, Luật Báo chí 2016 quy định điều kiện cấp phép hoạt động báo chí chủ yếu tập trung vào việc cơ quan chủ quản phải là tổ chức đủ thẩm quyền; có tôn chỉ, mục đích phù hợp; có nhân sự lãnh đạo, đội ngũ làm báo, cơ sở vật chất và phương án tài chính bảo đảm hoạt động.
3. Chuẩn hóa mô hình cơ quan thường trú, tăng phân cấp quản lý địa phương
Luật Báo chí sửa đổi năm 2025 (Điều 21) có các điểm mới đáng chú ý trong quy định về cơ quan thường trú, văn phòng đại diện và phóng viên thường trú của cơ quan báo chí Việt Nam, theo hướng rõ hơn về mô hình tổ chức và tăng cường vai trò quản lý của địa phương.
Luật mới lần đầu tiên xác định tư cách pháp nhân của cơ quan thường trú, làm rõ cơ chế tổ chức, nhân sự và tài chính; quy định giới hạn số lượng phóng viên thường trú và rút ngắn thời hạn thông báo hoạt động xuống còn 10 ngày.
Ủy ban nhân dân cấp tỉnh có trách nhiệm kiểm tra điều kiện hoạt động và yêu cầu chấm dứt nếu không đủ điều kiện. Việc thành lập ở nước ngoài thực hiện theo quy định riêng của Luật.
Theo luật cũ, quy định chủ yếu tập trung vào điều kiện đặt văn phòng đại diện và cử phóng viên thường trú, nhấn mạnh yêu cầu về trụ sở, thẻ nhà báo, tiêu chuẩn nhân sự, hồ sơ thông báo và nghĩa vụ tuân thủ tôn chỉ, mục đích hoạt động.
Luật cũ chưa phân định rõ giữa cơ quan thường trú và văn phòng đại diện, cũng chưa giới hạn cụ thể số lượng phóng viên thường trú hoạt động độc lập tại địa phương.
4. Hoàn thiện khung pháp lý cho hoạt động báo chí trên không gian mạng
Luật Báo chí sửa đổi 2025 (Điều 29) đã dành riêng các quy định về hoạt động báo chí trên không gian mạng và trách nhiệm của cơ quan báo chí khi mở kênh nội dung trên môi trường số, tạo hành lang pháp lý rõ ràng, phù hợp với xu hướng chuyển đổi số hiện nay.
Luật Báo chí năm 2025 đã hoàn thiện khung pháp lý cho hoạt động báo chí trên không gian mạng bằng việc dành một mục riêng quy định về hoạt động báo chí số.
Luật yêu cầu mọi hoạt động báo chí trên không gian mạng phải tuân thủ pháp luật về báo chí, an ninh mạng và đúng tôn chỉ, mục đích của cơ quan báo chí.
Đồng thời, luật cho phép cơ quan báo chí tích hợp các dịch vụ trực tuyến theo quy định của Chính phủ; quy định trách nhiệm của cơ quan báo chí khi mở kênh nội dung trên nền tảng số, bao gồm chịu trách nhiệm về nội dung, bản quyền, thông báo với cơ quan quản lý và kết nối hệ thống lưu chiểu điện tử.
Bên cạnh đó, luật bổ sung quy định về nền tảng số báo chí quốc gia và công cụ giám sát hoạt động báo chí trên không gian mạng, tạo cơ sở pháp lý cho chuyển đổi số.
Trong khi đó, Luật Báo chí 2016 chưa có quy định riêng, toàn diện về hoạt động báo chí trên không gian mạng. Luật chủ yếu điều chỉnh báo điện tử như một loại hình báo chí, quy định về điều kiện hoạt động, mở chuyên trang, tên miền, máy chủ đặt tại Việt Nam và các yêu cầu về nội dung, bản quyền, cải chính, phản hồi thông tin.
5. Quy định cụ thể về thẻ nhà báo
Luật Báo chí sửa đổi 2025 đã quy định cụ thể và đầy đủ hơn tại Điều 28 về đối tượng được xét cấp thẻ nhà báo, bao gồm lãnh đạo cơ quan báo chí, phóng viên, biên tập viên, quay phim, đạo diễn chương trình và một số trường hợp điều chuyển công tác đặc thù.
Luật mới đồng thời chuẩn hóa điều kiện, tiêu chuẩn cấp thẻ như yêu cầu về trình độ đào tạo, thời gian công tác, bồi dưỡng nghiệp vụ và đạo đức nghề nghiệp, cũng như liệt kê rõ các trường hợp không được xét cấp thẻ.
Bên cạnh đó, luật sửa đổi, bổ sung, làm rõ các căn cứ thu hồi thẻ nhà báo, gắn chặt hơn với vi phạm đạo đức nghề nghiệp, kỷ luật và trách nhiệm pháp lý; đồng thời thống nhất thẩm quyền quản lý thẻ nhà báo về Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch.
Theo luật cũ, quy định về thẻ nhà báo còn mang tính khái quát, chủ yếu xác định kỳ hạn thẻ, thủ tục cấp đổi, cấp lại và các trường hợp phải nộp lại hoặc bị thu hồi thẻ.
Đối tượng được cấp thẻ chủ yếu được dẫn chiếu chung theo luật, chưa liệt kê cụ thể từng vị trí, chức danh; điều kiện, tiêu chuẩn xét cấp thẻ chưa được quy định rõ ràng, chi tiết trong cùng một điều luật.
6. Quyền tác giả trong lĩnh vực báo chí
Luật Báo chí sửa đổi 2025 (Điều 39) đã hoàn thiện quy định về bảo hộ bản quyền báo chí trong môi trường số nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan báo chí.
Luật quy định rõ việc sử dụng, trích dẫn, sao chép hoặc khai thác tác phẩm báo chí trên Internet và các nền tảng số phải tuân thủ pháp luật về sở hữu trí tuệ; các tổ chức, cá nhân khi khai thác nội dung báo chí phải được sự đồng ý của chủ sở hữu quyền tác giả, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác.
Đồng thời, luật bổ sung trách nhiệm của cơ quan báo chí và các nền tảng số trong việc bảo vệ bản quyền, ngăn chặn hành vi sao chép, phát tán trái phép, góp phần tăng hiệu quả thực thi quyền tác giả và tạo môi trường báo chí số minh bạch, lành mạnh. Chính phủ quy định chi tiết về trách nhiệm của cơ quan báo chí trong việc sử dụng hệ thống trí tuệ nhân tạo.
Trong khi đó, Luật Báo chí 2016, vấn đề quyền tác giả trong lĩnh vực báo chí được quy định (tại Điều 45) với nội dung khá ngắn gọn: Cơ quan báo chí phải thực hiện các quy định của pháp luật về quyền tác giả và quyền liên quan khi đăng, phát tác phẩm báo chí; việc sử dụng tác phẩm báo chí phải tuân thủ pháp luật về sở hữu trí tuệ.
Có thể thấy, Điều 45 Luật Báo chí 2016 chỉ mang tính nguyên tắc, trong khi Điều 39 Luật Báo chí 2025 quy định cụ thể hơn, phù hợp với bối cảnh chuyển đổi số và sự phát triển của AI.
Còn có rất nhiều nội dung của Luật Báo chí sửa đổi 2025 thay thế Luật Báo chí 2016, có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, bổ sung, điều chỉnh nhiều điểm mới. Điều đáng quan tâm là riêng nội dung “Trả lời phỏng vấn trên báo chí” có các quy định không thay đổi đáng kể giữa Luật Báo chí 2016 (Điều 40) và Luật Báo chí 2025 (Điều 33). Nội dung này chủ yếu chỉ được sắp xếp lại vị trí điều luật, còn nội dung cơ bản được kế thừa.
Luật Báo chí sửa đổi 2025 đánh dấu bước phát triển quan trọng trong quá trình hoàn thiện pháp luật về báo chí, đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số và sự thay đổi nhanh chóng của môi trường truyền thông hiện đại.
Những quy định mới không chỉ mở rộng không gian hoạt động, tăng cường quản lý mà còn nâng cao trách nhiệm, bảo vệ quyền lợi của cơ quan báo chí và thúc đẩy nền báo chí chuyên nghiệp, minh bạch, nhân văn, phù hợp với xu thế phát triển trong tương lai./.
(Theo TTXVN/Vietnam+)
