Làm gì để áo dài trở thành di sản của nhân loại?

Nhiều băn khoăn cần được giải đáp để có thể xây dựng hồ sơ trình Hội đồng Di sản văn hóa quốc gia đưa áo dài vào danh mục di sản phi vật thể quốc gia, trước khi trình lên UNESCO công nhận áo dài là di sản phi vật thể đại diện của nhân loại.

 

 Trình diễn áo dài tại Lễ hội áo dài ở TP.HCM, tháng 3-2019 - Ảnh: DUYÊN PHAN
Trình diễn áo dài tại Lễ hội áo dài ở TP.HCM, tháng 3-2019 - Ảnh: DUYÊN PHAN



Hội thảo khoa học quốc gia Áo dài Việt Nam: Nhận diện, tập quán, giá trị và bản sắc do Hội Liên hiệp phụ nữ Việt Nam phối hợp với Bộ VH-TT&DL tổ chức ngày 26-6 tại Hà Nội nhận được nhiều ý kiến đóng góp về lịch sử và giá trị văn hóa của áo dài.

Băn khoăn về tên gọi, chủ thể

TS Nguyễn Thị Thu Trang (Cục Di sản văn hóa) đặt vấn đề cần phải xác định cộng đồng chủ thể của di sản khi xây dựng hồ sơ về áo dài. "Cộng đồng chủ thể cũng cần xác định là người mặc áo dài, những nghệ nhân làm áo dài, thuộc Hà Nội hay Sài Gòn, Huế... bao gồm tất cả dân tộc khác hay chỉ dân tộc Kinh?", bà Trang đặt câu hỏi.

Về cộng đồng chủ thể, PGS.TS Đặng Văn Bài (Hội Di sản văn hóa Việt Nam) cho rằng cộng đồng không thể chỉ có cộng đồng trồng dâu nuôi tằm, cộng đồng dệt, cộng đồng may, thiết kế hay cộng đồng mặc áo dài mà phải là tất cả các cộng đồng này.

Ngoài ra, bà Trang cũng lưu ý trong việc xây dựng hồ sơ di sản cho áo dài là phải chọn tên gọi cho di sản văn hóa này thế nào, bởi không thể gọi là "áo dài", vì đó là di sản vật thể chứ không phải di sản văn hóa phi vật thể như chúng ta đang hướng tới xây dựng.

Trong khi đó, TS Trần Đoàn Lâm (tổng biên tập tạp chí Nghiên Cứu Việt Nam, NXB Thế Giới) đề xuất nên gọi tên Không gian văn hóa áo dài khi làm hồ sơ trình UNESCO, như cách gọi Không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên từng được ghi danh di sản văn hóa phi vật thể đại diện nhân loại.

Theo ông, tên gọi Không gian văn hóa áo dài bao trùm cả cộng đồng trồng dâu nuôi tằm, thiết kế, thợ may lẫn cộng đồng mặc áo dài cũng như bao trùm nhiều giá trị văn hóa lịch sử của áo dài.

Cả áo dài nam hay chỉ áo dài nữ?

Hội thảo cũng ghi nhận nhiều ý kiến nói về áo dài nam, "đòi" sự hiện diện nhiều hơn của áo dài nam trong cuộc sống. Bà Huỳnh Ngọc Vân (Bảo tàng Áo dài) nói lâu nay truyền thông giới thiệu, tuyên truyền quá nhiều về việc phụ nữ mặc áo dài trong khi bỏ quên việc tuyên truyền đàn ông cũng cần phải mặc áo dài, tôn vinh áo dài.

Bà Vân cũng góp ý thêm rằng lâu nay chúng ta quá mải mê tôn vinh vẻ đẹp hình thể phụ nữ trong tà áo dài mà xao nhãng việc tôn vinh vẻ đẹp về văn hóa, lịch sử của tà áo dài.

Về chuyện áo dài nam, TS Trần Đoàn Lâm cũng đồng ý rằng áo dài nữ rất đặc sắc, nhưng áo dài nam cũng rất cần phải được phổ biến nhiều hơn như là quốc phục của đàn ông Việt.

Không phủ nhận vai trò của áo dài nam trong việc làm hồ sơ di sản cũng như trong việc phát triển áo dài trong đời sống, nhưng PGS.TS Đặng Văn Bài lại cho rằng nếu chỉ là chuyện quốc phục thì ta cần công nhận cả áo dài nam và áo dài nữ, nhưng nếu đưa thành di sản phi vật thể đại diện của nhân loại thì theo quan điểm chủ quan của ông, chỉ áo dài nữ mới đủ điều kiện để trình UNESCO đưa vào danh mục di sản.

Riêng về câu chuyện cách tân áo dài, TS Trần Đoàn Lâm cho rằng không thể cấm cản việc cách tân, đó là quyền sáng tạo của nhà thiết kế. Nhưng ông cho rằng cần rành mạch gọi đó là áo dài trình diễn, còn áo dài đưa vào hồ sơ trình UNESCO thì phải có chuẩn.


Giao thoa văn hóa nhưng vẫn là sáng tạo của người Việt

Nhà nghiên cứu văn hóa Trịnh Bách có một tham luận công phu, khảo cứu một cách chi tiết về nguồn gốc áo dài Việt. Ông khảo cứu các tài liệu lịch sử trang phục Trung Hoa, trang phục truyền thống của Ấn Độ và các nước tách ra từ Ấn Độ trước đây. Trong đó, tác giả đặc biệt chú ý dạng áo dài kurta với quần paijama, được Pakistan nhận làm quốc phục ngay sau khi lập quốc năm 1947 hay trang phục salwar kameez của người Ấn - Hồi.

Từ đó, tác giả khẳng định trang phục áo dài Việt Nam có sự giao thoa, ảnh hưởng bởi hai nền văn hóa lớn của thế giới là Trung Hoa và Ấn Độ. Nhưng người Việt đã sáng tạo ra những nét độc đáo riêng để ngày nay áo dài có một chỗ đứng đặc biệt trong thế giới thời trang quốc tế.




Theo THIÊN ĐIỂU (TTO)

Các tin khác

Uống nước nhớ nguồn

Uống nước nhớ nguồn

(GLO)- Mỗi độ tháng ba âm lịch, khi dòng người hành hương về Đền Hùng (tỉnh Phú Thọ) dâng hương tưởng niệm các Vua Hùng, một mạch nguồn thiêng liêng lại được đánh thức trong tâm thức người Việt.

Củng cố tinh thần đại đoàn kết, tạo nền tảng phát triển bền vững

Củng cố tinh thần đại đoàn kết, tạo nền tảng phát triển bền vững

(GLO)- Ở tỉnh Gia Lai hiện nay - vùng đất hội tụ nhiều tộc người và sắc thái văn hóa - việc phát huy giá trị tín ngưỡng thờ Quốc Tổ Hùng Vương trở thành sợi dây vô hình gắn kết cộng đồng, góp phần củng cố tinh thần đại đoàn kết, tạo nền tảng cho phát triển bền vững.

Gìn giữ giá trị văn hóa truyền thống từ trái bầu khô

Gìn giữ giá trị văn hóa truyền thống từ trái bầu khô

(GLO)- Chỉ là một vật dụng quen thuộc trong đời sống thường ngày, nhưng theo thời gian, những trái bầu khô đã trở thành một phần ký ức văn hóa, gắn với nếp sống, tập quán và tâm hồn của cộng đồng người Jrai, Bahnar.

Gìn giữ âm vang cồng chiêng, hơmon nơi đại ngàn

Những nghệ nhân nặng lòng với văn hóa truyền thống

(GLO)- Giữa nhịp sống hiện đại, không ít nghệ nhân ở Gia Lai vẫn lặng thầm gắn bó với công việc chỉnh chiêng, chế tác nhạc cụ truyền thống đến hát kể sử thi (hơmon). Họ không chỉ lưu giữ thanh âm và ký ức đại ngàn mà còn truyền dạy cho thế hệ trẻ bằng tất cả tâm huyết.

Nét đẹp cúng Quý xuân ở đình An Mỹ

Nét đẹp cúng Quý xuân ở đình An Mỹ

(GLO)- Cứ đến ngày 10 tháng 2 hàng năm, người dân phường An Phú (tỉnh Gia Lai) lại tổ chức Lễ cúng Đình làng An Mỹ. Đây là nét đẹp trong đời sống tín ngưỡng của người dân, thể hiện lòng biết ơn các bậc tiền hiền, hậu hiền khai hoang lập đất và cầu cho quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa.

Các thung lũng ở Quy Nhơn xưa

Các thung lũng ở Quy Nhơn xưa

(GLO)- Trong cuốn "Du ký Trung kỳ theo đường cái quan", Camille Paris - nhà khảo cổ người Pháp từng tham gia xây dựng đường điện báo tại Trung Kỳ giai đoạn 1885-1889 đã nhắc đến 2 thung lũng nổi tiếng của Quy Nhơn xưa: thung lũng Công và thung lũng Gà.

Nhơn Hải và nét văn hóa biển đặc sắc

Nhơn Hải và nét văn hóa biển đặc sắc

(GLO)- Từ ngày 29-3 đến 1-4 (tức ngày 11 đến 14-2 âm lịch), làng biển Nhơn Hải (phường Quy Nhơn Đông, tỉnh Gia Lai) rộn ràng bước vào mùa vui Lễ hội cầu ngư - sự kiện văn hóa truyền thống lớn nhất trong năm ở địa phương. 

Lễ cúng Quý Xuân tại tổ đình An Khê

Lễ cúng Quý Xuân tại tổ đình An Khê

(GLO)- Sáng 28-3 (tức mùng 10 tháng 2 âm lịch), tại đình An Khê (phường An Khê, tỉnh Gia Lai), Ban Nghi lễ đình tổ chức lễ cúng Quý Xuân trong không gian linh thiêng, rộn ràng tiếng chiêng, trống giữa tiết trời đẹp nhất của mùa xuân.

Di tích Plei Ơi chào đón du khách

Di tích Plei Ơi chào đón du khách

(GLO)- Khu di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia Plei Ơi - điểm đến mang giá trị tâm linh, lịch sử gắn với truyền thuyết Vua Lửa của đồng bào Jrai ở xã Chư A Thai - vừa được đầu tư đồng bộ, khang trang, sẵn sàng chào đón du khách trong Năm Du lịch quốc gia - Gia Lai 2026.

Đoàn xã Ia Dreh ra mắt Câu lạc bộ cồng chiêng thanh thiếu nhi

Đoàn xã Ia Dreh ra mắt Câu lạc bộ cồng chiêng thanh thiếu nhi

(GLO)- Ngày 26-3, Đoàn xã Ia Dreh (tỉnh Gia Lai) phối hợp với Trường THCS Ngô Quyền tổ chức ra mắt Câu lạc bộ (CLB) cồng chiêng thanh thiếu nhi, nhằm góp phần bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc, đồng thời tạo sân chơi lành mạnh cho học sinh.

Lặng lẽ tìm về ký ức nghề xưa

Lặng lẽ tìm về ký ức nghề xưa

(GLO)- Cuối năm 2025, cuốn sách Nghề dệt truyền thống tỉnh Bình Định (từ thế kỷ XIX đến nay) của ThS. Hoàng Bình ra mắt bạn đọc như một công trình biên khảo công phu về một nghề thủ công từng gắn bó mật thiết với đời sống người dân đất Võ.

Bộ chiêng của các thủ lĩnh Jrai trở thành bảo vật quốc gia

Bộ chiêng Kơ Đơ trở thành bảo vật quốc gia

(GLO)- Bộ cồng chiêng Kơ Đơ (niên đại đầu thế kỷ XX) vừa được công nhận là bảo vật quốc gia. Không chỉ là nhạc cụ cổ, chiêng Kơ Đơ còn là hiện vật gắn với những thủ lĩnh Jrai xưa, phản ánh cấu trúc xã hội, đời sống tín ngưỡng và nghệ thuật âm nhạc độc đáo của cư dân Tây Nguyên.

Những mùa xuân huy hoàng trên kinh thành

Những mùa xuân huy hoàng trên kinh thành Hoàng Đế

(GLO)- Thành Hoàng Đế thuộc huyện An Nhơn, tỉnh Bình Định (cũ) là di tích duy nhất còn lại của vương triều Tây Sơn. Đây là một công trình kiến trúc thành cổ khá đặc biệt, sau 6 lần khai quật khảo cổ phục vụ nghiên cứu và trùng tu, đến nay vẫn còn nhiều bí ẩn...

Tiếng vó ngựa trong từng thớ đá

Tiếng vó ngựa trong từng thớ đá

(GLO)- Xin được nói ngay - Tiếng vó ngựa trong từng thớ đá - là cách tôi nói văn vẻ về một góc trong nghệ thuật điêu khắc Chăm.

Giai thoại về ba con ngựa nổi tiếng trong lịch sử

Giai thoại về ba con ngựa nổi tiếng trong lịch sử

(GLO)- Trong dòng chảy lịch sử, không chỉ có những bậc anh hùng làm nên huyền thoại, mà còn có những chiến mã góp phần tạo nên kỳ tích. Trong những thời khắc sinh tử, có 3 con ngựa nổi tiếng đã đi vào sử sách như biểu tượng của lòng trung nghĩa và sức mạnh phi thường.

Chất thuần khiết nâng tầm thổ cẩm

Chất thuần khiết nâng tầm thổ cẩm

(GLO)- Với việc hợp chuẩn OCOP, nhiều sản phẩm thổ cẩm Bahnar, Jrai ở Gia Lai bắt đầu định vị được thương hiệu. Quá trình này có công rất lớn của nhiều phụ nữ, nghệ nhân đã dồn tâm huyết từng bước đưa thổ cẩm truyền thống ra thị trường.

Tiến sĩ Lê Quang Lâm cùng câu chuyện tù và Jrai

Tiến sĩ Lê Quang Lâm cùng câu chuyện tù và Jrai

(GLO)- Hiểu về văn hóa Tây Nguyên bắt đầu từ những hiện vật dân tộc học, đó cũng là một trong những cách tiếp cận của TS. Lê Quang Lâm (phường Diên Hồng, tỉnh Gia Lai) khi nghiên cứu về văn hóa của người Jrai. Trong hàng nghìn hiện vật mà ông dày công sưu tầm, có bộ sưu tập tù và Jrai độc đáo.

Gia Lai: Chung tay gìn giữ nghề dệt thổ cẩm

Gia Lai: Chung tay gìn giữ nghề dệt thổ cẩm

(GLO)- Trong những mái nhà sàn nơi buôn làng, tiếng khung cửi vẫn lặng lẽ vang lên như nhịp thở của ký ức. Nghề dệt thổ cẩm không chỉ làm ra những sản phẩm thủ công mà còn gìn giữ giá trị văn hóa của đồng bào qua bao thế hệ.

Suy nghĩ từ những lò gốm cổ

Suy nghĩ từ những lò gốm cổ dọc sông Côn

(GLO)- Dọc theo dòng sông Côn huyền thoại, tuyến giao thương quan trọng từng nối vùng cao nguyên với cửa biển Thị Nại, nếu không để ý kỹ, người ta rất dễ đi ngang qua những gò đất tưởng như bình thường. Nhưng dưới lớp đất trầm mặc ấy là dấu tích của một thời Champa rực rỡ.