Tiếp tục chương trình kỳ họp không thường lệ thứ nhất, Quốc hội khóa XVI, sáng 8-8, Quốc hội thảo luận tại hội trường đối với các dự án: Luật Phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 9 luật về quân sự, quốc phòng.
Sau khi nghiên cứu hồ sơ dự án luật, đại biểu (ĐB) Trần Minh Trọng bày tỏ thống nhất cao về sự cần thiết ban hành luật và cơ bản thống nhất với các nội dung của hồ sơ dự án Luật Phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt.
Tham gia ý kiến về sự hài hòa giữa yêu cầu bảo đảm quốc phòng, an ninh với bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân; giữa kiểm soát rủi ro với thúc đẩy khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, đầu tư và kinh doanh hợp pháp, ĐB Trọng cho rằng, trong bối cảnh khoa học và công nghệ phát triển nhanh, ngày càng nhiều hàng hóa, thiết bị, phần mềm, dữ liệu kỹ thuật và công nghệ có tính lưỡng dụng.
Các thành tựu trong công nghệ sinh học, hóa học, hạt nhân, vật liệu mới, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, tự động hóa và phương tiện không người lái có thể phục vụ hiệu quả phát triển kinh tế - xã hội, nhưng đồng thời cũng tiềm ẩn nguy cơ bị lợi dụng để thực hiện các hoạt động phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt.
Vì vậy, theo đại biểu, yêu cầu đặt ra không phải là kiểm soát dàn trải, cứng nhắc mà cần quản lý dựa trên rủi ro, có căn cứ, có khả năng kiểm chứng, đúng trọng tâm, đúng đối tượng và tương xứng với mức độ rủi ro.
Đại biểu đánh giá cao việc dự thảo luật xác định rõ hoạt động phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt không thay thế chức năng quản lý nhà nước theo pháp luật chuyên ngành; không đặt ra các thủ tục pháp lý về cấp phép, khai báo, báo cáo, kiểm tra, thanh tra, giám sát độc lập, trùng lặp.
Theo đại biểu, nguyên tắc này sẽ bảo đảm luật không hình thành hệ thống quản lý song song, không làm phát sinh giấy phép, điều kiện đầu tư, kinh doanh hoặc thủ tục không cần thiết. Đồng thời, các quy định mới có thể kế thừa quy trình, thông tin và kết quả quản lý chuyên ngành, chỉ bổ sung các biện pháp nhận diện, cảnh báo và xử lý khi có căn cứ rủi ro cụ thể.
Đây là cách tiếp cận phù hợp với yêu cầu cải cách thủ tục hành chính, cải thiện môi trường kinh doanh.
Cùng với kiểm soát rủi ro, ĐB Trần Minh Trọng cho rằng dự thảo luật đã chú trọng thiết lập cơ sở pháp lý nhằm bảo đảm quyền con người, quyền công dân, quyền sở hữu, quyền tự do kinh doanh và quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.
Theo đó, các biện pháp tạm dừng hoặc từ chối hoạt động, phong tỏa tiền, tài sản, trì hoãn giao dịch chỉ được áp dụng khi có căn cứ, đúng thẩm quyền, đúng đối tượng và trong phạm vi, thời hạn cần thiết, tương xứng với mức độ rủi ro.
Quyết định áp dụng các biện pháp này phải được thể hiện bằng văn bản, xác định rõ căn cứ, phạm vi, thời hạn và trách nhiệm thực hiện. Đồng thời, phải bảo đảm quyền giải trình, khiếu nại, khởi kiện; có cơ chế rà soát, chấm dứt biện pháp khi không còn căn cứ và bồi thường trong trường hợp áp dụng trái pháp luật.
Đại biểu cũng cho rằng quy định bảo vệ bên thứ ba ngay tình cũng góp phần hạn chế những ảnh hưởng không cần thiết đến các giao dịch dân sự, kinh doanh hợp pháp.
Bên cạnh đó, các quy định về thông tin, dữ liệu và cảnh báo sớm có ý nghĩa thiết thực đối với quá trình chuyển đổi số. Việc kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa Cơ sở dữ liệu quốc gia về phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt với các cơ sở dữ liệu chuyên ngành cần được thực hiện theo nguyên tắc kế thừa thông tin đã có, không yêu cầu tổ chức, cá nhân cung cấp lại những dữ liệu đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền tiếp nhận, quản lý.
Theo ĐB Trọng, cách tiếp cận này vừa nâng cao năng lực phân tích, cảnh báo và quản lý rủi ro, vừa giảm hồ sơ, giấy tờ, hạn chế trùng lặp, tiết kiệm thời gian và chi phí tuân thủ. Đồng thời, việc này phải bảo đảm an ninh, an toàn dữ liệu, bí mật nhà nước, bí mật kinh doanh và dữ liệu cá nhân.
ĐB Trần Minh Trọng cũng đồng tình với định hướng hỗ trợ các tổ chức, doanh nghiệp, cơ sở nghiên cứu, cơ sở đào tạo, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa trong tiếp cận thông tin, cảnh báo rủi ro, đào tạo, hướng dẫn tuân thủ và xây dựng chương trình tuân thủ nội bộ.
Theo đại biểu, rủi ro trong thực tiễn có thể phát sinh do thiếu thông tin về hàng hóa lưỡng dụng, người sử dụng cuối cùng, mục đích sử dụng cuối cùng, tuyến vận chuyển hoặc tổ chức, cá nhân bị đình chỉ.
Do đó, việc kết hợp quản lý với hướng dẫn, hỗ trợ tuân thủ và hậu kiểm sẽ góp phần nâng cao hiệu quả phòng ngừa. Đồng thời, những tổ chức, doanh nghiệp có hệ thống kiểm soát nội bộ và lịch sử tuân thủ tốt cần được áp dụng cơ chế quản lý phù hợp.
Qua đó, nguồn lực của Nhà nước có thể tập trung vào các giao dịch và chủ thể có rủi ro cao, đồng thời khuyến khích doanh nghiệp nâng cao năng lực quản trị và uy tín trong chuỗi cung ứng quốc tế.
Từ những phân tích trên, ĐB Trần Minh Trọng đề nghị Quốc hội xem xét biểu quyết thông qua dự án luật tại kỳ họp lần này.
Đồng thời, đại biểu đề nghị Chính phủ trong quá trình quy định chi tiết và tổ chức thi hành tiếp tục quán triệt nguyên tắc không làm thay đổi chính sách, không mở rộng phạm vi hạn chế quyền, không tạo rào cản hoặc làm phát sinh thủ tục hành chính độc lập, trùng lặp.
Cùng với đó là đẩy mạnh số hóa, kết nối và kế thừa dữ liệu; công khai, minh bạch những thông tin cần thiết; hướng dẫn, hỗ trợ doanh nghiệp tuân thủ và bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân và bên ngay tình thứ ba.
Với cách tiếp cận này, theo ĐB Trần Minh Trọng, luật sẽ vừa là công cụ quan trọng bảo vệ an ninh quốc gia, vừa tạo nền tảng pháp lý cho phát triển an toàn, bền vững và có trách nhiệm.
Thay mặt Chính phủ và cơ quan chủ trì soạn thảo, Phó Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng, Đại tướng Phan Văn Giang trân trọng cảm ơn các đại biểu Quốc hội đã nghiên cứu kỹ hồ sơ, thảo luận và đóng góp nhiều ý kiến tâm huyết, trách nhiệm đối với dự án luật.
Qua thảo luận tại tổ và hội trường, các đại biểu Quốc hội cơ bản thống nhất với sự cần thiết ban hành Luật, đồng thời đề nghị tiếp tục làm rõ một số nội dung cốt lõi như: giải thích từ ngữ, khái niệm và phạm vi điều chỉnh; các biện pháp quản lý, kiểm soát; bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân; trách nhiệm của cơ quan đầu mối quốc gia và các bộ, ngành liên quan.
Trên cơ sở ý kiến của đại biểu Quốc hội tại phiên thảo luận tổ, Bộ Quốc phòng đã phối hợp với các cơ quan liên quan nghiên cứu, xây dựng Báo cáo dự kiến tiếp thu, giải trình và rà soát, đề xuất chỉnh lý dự thảo Luật. Các ý kiến tại hội trường tiếp tục là cơ sở quan trọng để cơ quan chủ trì soạn thảo hoàn thiện dự án Luật theo hướng chặt chẽ, khả thi, đáp ứng yêu cầu thực tiễn.
