Người “phiên dịch văn hóa”
Chiều xuống ở một làng Jrai ven bờ hồ Mnông (xã Ia Ly), nhiều du khách nước ngoài chậm rãi dạo bước trên con đường làng, cảm nhận nhịp sống của người dân địa phương.
Đi cùng đoàn khách qua những vườn cà phê đang mùa hoa tỏa hương, những ngôi nhà sàn thấp thoáng ven đường, chị Rơ Châm Phyic - thành viên Ban Quản lý du lịch cộng đồng Ia Mơ Nông (xã Ia Ly) dừng lại giải thích với khách từng chi tiết nhỏ.
Khi nghe chị giới thiệu về cây lá jao - một loại cây dại mà đồng bào dân tộc thiểu số bản địa dùng thay thế bột ngọt trong chế biến món ăn, cả đoàn khách chăm chú lắng nghe rồi ồ lên thích thú.
Chị Phyic vui vẻ kể: “Du khách nước ngoài thường đặt rất nhiều câu hỏi về mọi thứ bắt gặp trên đường hay trong lúc tham quan, đôi khi có những câu hỏi rất bất ngờ. Như khi tham quan nhà mồ, một du khách chỉ vào cặp tượng phồn thực của đôi nam nữ và tò mò hỏi vì sao người đàn ông Jrai lại được “phóng đại”…”.
Để trả lời những câu hỏi như trên, cô gái Jrai không chỉ học tiếng Anh, mà còn không ngừng trau dồi tri thức văn hóa. Khi thuyết minh, chị chọn cách nói gần gũi, đời thường, để những điều tưởng như xa lạ trở nên dễ hiểu với du khách.
Chị Phyic không đơn thuần là một hướng dẫn viên, mà được xem là người lan tỏa các giá trị văn hóa, giúp đưa vẻ đẹp và chiều sâu văn hóa Jrai chạm vào trái tim của du khách quốc tế.
Khoảng trống giữa làng và khách quốc tế
Du khách đến cao nguyên Gia Lai ngày càng tăng. Nhưng những người dân bản địa có thể kể chuyện làng bằng tiếng Anh cho du khách như chị Phyic lại rất hiếm.
Trong khi đó, không ít “pho sử sống” của làng - những người hiểu văn hóa sâu sắc nhất lại bất lực trước rào cản ngoại ngữ.
Anh Đinh Y Nâu - hướng dẫn viên của làng du lịch cộng đồng Mơ Hra - Đáp - kể: “Có đoàn khách nước ngoài ở lại làng một ngày. Mình trực tiếp hướng dẫn, tổ chức hoạt động cho họ trải nghiệm, nhưng giao tiếp hoàn toàn qua Google dịch. Nhiều cái hay, cái đẹp của văn hóa Bana không thể chuyển tải hết bằng cách đó”.
Tại làng du lịch cộng đồng Plei Ơp - một “làng trong phố” với nhiều lợi thế khi nằm ngay trung tâm Pleiku cũng đang thiếu những người “phiên dịch văn hóa”.
Anh Rah Lan Thắng - hướng dẫn viên của làng - cho biết, bà con được tập huấn kỹ năng làm du lịch khá bài bản, có thể đón đoàn hàng trăm khách, nhưng hạn chế lớn nhất vẫn là không có hướng dẫn viên biết tiếng Anh.
“Nhà nước đã có rất nhiều chương trình hỗ trợ, đào tạo nhân lực làm du lịch cộng đồng. Nhưng chúng tôi mong ngành du lịch tổ chức các khóa tập huấn ứng dụng công nghệ trong giao tiếp tiếng Anh cho đội ngũ hướng dẫn viên bản địa, để ngay cả khi chưa có điều kiện học ngoại ngữ bài bản, họ vẫn có thể sử dụng công cụ hỗ trợ trong quá trình thuyết minh” - anh Thắng đề xuất.
Tuy nhiên, ngay cả khi có công nghệ hỗ trợ, việc “dịch” văn hóa vẫn không đơn giản là chuyển ngữ.
Đại diện một doanh nghiệp lữ hành đến từ Đà Nẵng, từng nhiều lần đưa khách châu Âu đến cao nguyên Gia Lai, thừa nhận: “Không ai kể về văn hóa Tây Nguyên hay và quyến rũ bằng chính người Tây Nguyên. Có những ký ức, những lớp nghĩa gắn với đời sống cộng đồng mà hướng dẫn viên chuyên nghiệp như chúng tôi cũng khó truyền tải trọn vẹn”.
Ông Vũ Hồng Trường - chuyên viên Phòng Văn hóa - Xã hội xã Ia Ly - cho rằng du lịch cộng đồng đang thu hút ngày càng nhiều khách quốc tế, đòi hỏi phải có những “hạt nhân” thông thạo ngoại ngữ.
“Hiện nay, hướng dẫn viên tiếng Anh tại các làng vẫn mang tính hỗ trợ phần nào, chưa có sự chuyên nghiệp. Nếu mỗi làng chọn được 1-2 người có tố chất để đào tạo bài bản, hiệu quả đón khách quốc tế sẽ khác” - ông Trường nói.
