Ngày 9-8, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu tuyên bố nước này không chấp nhận văn kiện 15 điểm về Gaza, đồng thời khẳng định quân đội Israel sẽ không rút khỏi vùng lãnh thổ này cho đến khi Hamas được giải giáp hoàn toàn.
Theo Reuters, lập trường của nhà lãnh đạo Israel bao gồm yêu cầu loại bỏ toàn bộ vũ khí của Hamas, từ vũ khí hạng nặng đến hạng nhẹ. Tuy nhiên, ông Netanyahu cũng cho biết Israel vẫn tiếp tục thảo luận với Mỹ về những nội dung trong kế hoạch mà hai bên còn khác biệt.
Tuyên bố này được đưa ra hơn 1 tuần, sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump thông báo có bước tiến mới trong tiến trình Gaza. Kế hoạch do Hội đồng Hòa bình thúc đẩy đặt ra một tiến trình theo giai đoạn, trong đó việc Hamas từ bỏ vũ khí được gắn với quá trình quân đội Israel rút khỏi Gaza.
Nút thắt nằm ở trình tự thực hiện
Kế hoạch 15 điểm không đơn thuần đặt ra 2 yêu cầu riêng biệt, đó là giải giáp Hamas và Israel rút quân. Cơ chế được xây dựng theo nguyên tắc có đi có lại, tức việc hoàn thành nghĩa vụ của một bên sẽ mở đường cho bước đi tương ứng của bên kia.
Lộ trình gồm 15 điểm, được chia thành các nhóm nội dung về nguyên tắc, an ninh, lực lượng quốc tế, việc quân đội Israel rút khỏi Gaza và tái thiết vùng lãnh thổ này.
Hội đồng Hòa bình công bố lộ trình vào ngày 31-7, trong đó các nội dung then chốt tiếp tục xoay quanh việc giải giáp Hamas và quá trình Israel rút quân khỏi lãnh thổ Palestine.
Trong khi kế hoạch đặt việc giải giáp và rút quân vào một quá trình từng bước, Thủ tướng Netanyahu lại yêu cầu Hamas phải được giải giáp thực chất trước khi quân đội Israel tiến hành bất kỳ bước rút quân nào.
Như vậy, bất đồng hiện nay tập trung trực tiếp vào câu hỏi bên nào phải thực hiện nghĩa vụ trước.
Ngày 9-8, ông Bassem Naim, quan chức cấp cao của Hamas, cho biết phong trào này vẫn tuân thủ khuôn khổ được thống nhất tại Cairo 10 ngày trước, đồng thời kêu gọi các bên trung gian cùng Mỹ thúc đẩy việc thực hiện kế hoạch.
Tuy nhiên, cách Hamas tiếp cận vấn đề vũ khí cũng có những điểm khác với yêu cầu của Israel.
Theo Reuters, Hamas tránh sử dụng khái niệm “giải giáp”, thay vào đó chấp nhận chuyển giao vũ khí để lưu giữ dưới sự quản lý của một chính quyền kỹ trị Palestine được Mỹ hậu thuẫn. Chính quyền này dự kiến điều hành Dải Gaza dưới sự giám sát của Hội đồng Hòa bình.
Hamas cho rằng, việc thực hiện cam kết của mình phải gắn với việc Israel thực hiện các nghĩa vụ tương ứng, trong đó có rút quân và ngừng các cuộc tấn công.
Điều này tiếp tục tạo ra thế giằng co: Israel yêu cầu giải giáp hoàn toàn trước khi rút quân, trong khi Hamas gắn quá trình xử lý vũ khí với việc Israel đồng thời thực hiện những cam kết của mình.
Sức ép từ nội bộ Israel
Sự khác biệt giữa Israel và kế hoạch do Mỹ thúc đẩy còn có thể bắt nguồn từ sự phản đối của các thành viên cánh hữu trong chính phủ Israel.
Trước khi ông Netanyahu đưa ra tuyên bố chính thức, những dấu hiệu phản đối kế hoạch đã xuất hiện.
Ngày 2-8, Bộ trưởng Năng lượng Israel Eli Cohen cho rằng Israel nên kiểm soát hoàn toàn Gaza, trong khi Bộ trưởng An ninh quốc gia Itamar Ben-Gvir cũng phản đối dự thảo thỏa thuận do Mỹ thúc đẩy.
Bộ trưởng Tài chính Bezalel Smotrich cũng ủng hộ lập trường của ông Netanyahu và phản đối việc quân đội Israel rút khỏi Gaza.
Tuyên bố của Thủ tướng Netanyahu đánh dấu sự phản đối công khai và rõ ràng nhất của Israel đối với kế hoạch 15 điểm này. Tuy nhiên, các cuộc trao đổi giữa Israel và Mỹ vẫn chưa chấm dứt.
AP cho hay, ông Netanyahu tuyên bố Israel bác văn kiện 15 điểm, nhưng vẫn xác nhận hai bên đang thảo luận về kế hoạch dành cho Gaza. Hamas cũng tái khẳng định cam kết với lộ trình.
Có thể thấy, trở ngại trọng tâm của lộ trình hiện nay nằm ở cơ chế thực thi: kế hoạch đặt giải giáp Hamas, rút quân Israel, trong khi chính phủ Israel yêu cầu Hamas phải giải giáp toàn diện trước khi bất kỳ cuộc rút quân nào diễn ra.
