Bảo tồn giá trị văn hóa truyền thống
Tại làng Mrông Yố 1, không gian văn hóa truyền thống vẫn được gìn giữ với những nếp nhà sàn, tiếng cồng chiêng và các nghề thủ công như dệt thổ cẩm, đan lát, tạc tượng gỗ…
Những yếu tố này là hồn cốt buôn làng, tạo nền tảng hình thành sản phẩm du lịch mang bản sắc riêng.
Nghề dệt thổ cẩm vẫn được duy trì khá tốt ở làng Mrông Yố 1. Những lúc nông nhàn, phụ nữ Jrai cần mẫn bên khung cửi, dệt nên các hoa văn gắn với thiên nhiên và đời sống cộng đồng.
Bà Rơ Châm H’Ken - Chủ nhiệm CLB dệt thổ cẩm làng Mrông Yố 1 - chia sẻ: “Thổ cẩm thể hiện tín ngưỡng, đời sống tinh thần của người Jrai. Mỗi họa tiết đều gắn với thiên nhiên và con người, giữ gìn nghề dệt và sử dụng trong đời sống là cách chúng tôi lưu giữ văn hóa và phát triển du lịch”.
Tương tự, các nghề đan lát, tạc tượng gỗ cũng được duy trì và truyền dạy cho thế hệ trẻ. Nghệ nhân Ksor Êk cho biết: “Đây là di sản của cha ông. Khi lớp trẻ còn học, còn làm thì văn hóa Jrai còn được giữ gìn và phát triển”.
Một nét đặc trưng khác là các lễ cúng giọt nước - nơi cung cấp nguồn nước sinh hoạt cho người dân. Người Jrai tại Ia Phí tổ chức lễ cúng giọt nước với mục đích cầu mong thần nước phù hộ cho dân làng mạnh khỏe, mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu và cầu cho dân làng có sức khỏe, cuộc sống ấm no.
Bên cạnh đó, ẩm thực địa phương cũng tạo sức hút riêng với các món như cơm lam, gà nướng, cá suối, rau rừng, muối lá é… cùng rượu cần truyền thống.
Đặc biệt, không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên vẫn được bảo tồn nguyên vẹn, thu hút du khách khi đến với Ia Phí.
Phát triển du lịch cộng đồng
Gắn sản xuất nông nghiệp với du lịch, HTX Nông nghiệp - Dịch vụ và Du lịch cộng đồng Tây Gia Lai (làng Mrông Yố 1) đang từng bước hình thành mô hình du lịch trải nghiệm. Theo định hướng, du lịch cộng đồng tập trung vào hai trục chính là trải nghiệm sản xuất và khám phá văn hóa bản địa.
Du khách có thể trực tiếp tham gia các công đoạn sản xuất cà phê như thu hái, sơ chế, rang xay và thưởng thức tại chỗ trong mùa thu hoạch. Nhiều người thích thú khi được tự tay trải nghiệm quy trình “từ vườn đến ly”.
Cùng với đó, các yếu tố văn hóa được lồng ghép hài hòa thông qua hoạt động trải nghiệm cồng chiêng, dệt thổ cẩm, đan đát, ẩm thực và đời sống thường nhật của người dân. Nếu lưu trú qua đêm, du khách còn được tham gia các hoạt động giao lưu cộng đồng.
Anh Siu Sắt - Giám đốc HTX Nông nghiệp - Dịch vụ và Du lịch cộng đồng Tây Gia Lai - cho biết: “HTX thành lập vào tháng 9-2025. Chúng tôi xây dựng các tour để du khách hòa mình vào không gian bản địa.
Ngoài trải nghiệm sản xuất cà phê, du khách còn được thưởng thức ẩm thực, tìm hiểu tập quán và nhịp sống của người dân. Từ khi thành lập đến nay, HTX đã tổ chức các tour cho hơn 300 lượt du khách trong và ngoài nước, tạo việc làm thời vụ cho hàng chục hộ dân”.
Già làng Rơ Châm Nha (làng Mrông Yố 1) khẳng định: “Du lịch cộng đồng làm đúng cách thì không mất văn hóa. Bà con vẫn ở lại buôn làng, vừa làm rẫy, vừa đón khách và kể cho họ nghe về phong tục, cồng chiêng, giọt nước. Từ hoạt động du lịch, người dân có thêm nguồn thu nhập, cải thiện cuộc sống”.
Theo anh Rơ Châm Thuân - chuyên viên Phòng Văn hóa - Xã hội xã Ia Phí, lợi thế lớn nhất của làng Mrông Yố 1 là các giá trị văn hóa vẫn được duy trì và phát triển. Đây là nền tảng quan trọng để hình thành sản phẩm du lịch cộng đồng.
Tuy nhiên, để phát triển bền vững, Ia Phí cần từng bước hoàn thiện cơ sở hạ tầng, nhất là bảo tồn, khôi phục nhà sàn truyền thống. Hiện số lượng nhà sàn còn ít do nhiều hộ đã chuyển sang nhà xây, trong khi du khách có nhu cầu trải nghiệm lưu trú trong không gian truyền thống.
Ông Nguyễn Công Sơn, Chủ tịch UBND xã Ia Phí, cho biết: “Địa phương xác định du lịch cộng đồng là hướng phát triển lâu dài. Thời gian tới sẽ đẩy mạnh các mô hình du lịch nông nghiệp, homestay, farmstay gắn với trải nghiệm sản xuất; đồng thời tổ chức các hoạt động văn hóa, lễ hội, khôi phục nhà sàn truyền thống để tạo thêm sản phẩm du lịch đặc trưng”.
