Vụ việc kéo dài, vượt quá thời điểm thu hoạch, khiến cả hai bên đều rơi vào thế khó.
Vụ dưa tiền tỉ “đổ sông đổ biển”
Theo ước tính ban đầu của chủ vườn, với năng suất khoảng 2,5 tấn/sào, quy mô khoảng 500 sào (tương đương 25 ha), sản lượng dự kiến lên tới 1.250 tấn dưa hấu. Nếu tiêu thụ thuận lợi, đây được xem là một trong những ruộng dưa có quy mô lớn phục vụ thị trường Tết tại địa bàn.
Tuy nhiên, nhiều ruộng dưa đã quá lứa thu hoạch. Dưa chín rục, nứt vỏ, ruột mềm nhũn, nằm rải rác khắp nơi. Trung bình mỗi quả nặng 4-6 kg, song do thu hoạch chậm, phần lớn đã hư hỏng. Nhiều diện tích trở thành bãi thức ăn cho trâu bò, chim chuột.
Ông Lâm Văn Sáu (chủ ruộng dưa, trú tại xã Tây Sơn) cho biết: Từ tháng 11-2025, ông cùng nhóm người thân lên xã Ia Mơ thuê đất trồng dưa hấu với giá 21 triệu đồng/ha. Sau hơn 3 tháng đầu tư cây giống, phân bón, hệ thống tưới và nhân công chăm sóc, tổng chi phí bỏ ra khoảng 4 tỉ đồng.
“Chúng tôi dồn hết vốn liếng cho vụ dưa Tết. Từ lúc xuống giống đến khi dưa ra hoa, kết trái đều chăm sóc kỹ lưỡng. Khi xảy ra tranh chấp, dưa đã gần đến kỳ thu hoạch nên rất sốt ruột” - ông Sáu chia sẻ.
Trong quá trình canh tác, ngày 13-12-2025, bà Trần Thị Nhung - đại diện nhóm thương lái đến làm việc với chủ ruộng dưa, hai bên ký giấy viết tay với nội dung: “17 triệu đồng/sào (500 m²), giá 0 xin 0 bớt”. Tổng giá trị 8,5 tỉ đồng, phía thương lái đã chuyển khoản 7,5 tỉ đồng tiền đặt cọc.
Theo ông Sáu, hợp đồng ghi rõ hình thức “bao lô”, tức mua trọn diện tích, không cân đếm theo trọng lượng. “Chúng tôi ký kết rõ ràng, đã nhận tiền đặt cọc. Nếu bên mua thay đổi điều kiện thì chúng tôi không thể chấp nhận”- ông Sáu nói.
Tranh cãi về năng suất, đôi bên khởi kiện
Khoảng một tháng sau khi ký kết thỏa thuận, phía thương lái cho rằng năng suất thực tế không đạt như kỳ vọng. Theo bà Nhung, năng suất chỉ khoảng 500 kg/sào, thấp hơn nhiều so với mức 2,5 tấn/sào mà nhà vườn đưa ra ban đầu.
“Thời điểm ký kết, dưa mới ra nụ, chưa có trái. Chúng tôi tin tưởng vào cam kết năng suất nên mới đặt cọc số tiền lớn như vậy. Khi kiểm tra thực tế thấy năng suất thấp, chúng tôi đề nghị điều chỉnh sang mua theo kg với giá 5.000 đồng/kg để hạn chế rủi ro, nhưng không được chấp thuận” - bà Nhung cho hay.
Theo đại diện bên mua, do dưa vẫn thuộc quyền quản lý của chủ vườn nên họ không thể tự ý thu hoạch khi chưa đạt được thỏa thuận mới. Phía thương lái đã lập vi bằng làm chứng cứ và nộp đơn khởi kiện ra tòa.
Về phía mình, ông Sáu khẳng định đã thực hiện đúng thỏa thuận và cho rằng việc thay đổi phương thức giao dịch là không phù hợp với nội dung đã ký kết. “Nếu phải ra tòa, chúng tôi sẽ theo kiện để bảo vệ quyền lợi” - ông nói.
Trao đổi về vụ việc, ông Nguyễn Tuấn Anh - Phó Chủ tịch UBND xã Ia Mơ - cho biết: Ruộng dưa do nhóm hộ từ xã khác đến thuê đất sản xuất thời vụ. Chính quyền địa phương đã nhiều lần mời các bên lên làm việc từ cuối tháng 1-2026 để hòa giải, song chưa đạt kết quả.
“Thấy hàng trăm tấn dưa bị bỏ hư ngoài đồng, chính quyền địa phương rất tiếc. Tuy nhiên, đây là tranh chấp hợp đồng dân sự với số tiền lớn nên xã chỉ có thể hướng dẫn các bên khởi kiện ra tòa theo quy định pháp luật” - ông Tuấn Anh thông tin.
Sự việc kéo dài qua thời điểm thu hoạch khiến toàn bộ ruộng dưa hư hỏng. Cuối cùng, cả bên mua lẫn bên bán đều không thu hoạch được một kg dưa nào. Vụ dưa tiền tỉ “nằm đồng” không chỉ là thiệt hại kinh tế mà còn gióng lên hồi chuông cảnh báo về rủi ro trong giao dịch nông sản theo hình thức “bao lô”, khi các điều khoản cam kết về năng suất, chất lượng chưa được ràng buộc chặt chẽ bằng hợp đồng pháp lý đầy đủ.
