Chủ động nhận diện nguy cơ
Theo ngành nông nghiệp và môi trường, dù chưa xuất hiện tình trạng sa mạc hóa theo nghĩa điển hình như ở các vùng khô hạn cực đoan, song những dấu hiệu suy thoái đất như giảm độ phì nhiêu, suy giảm thảm thực vật, xói mòn và suy giảm khả năng giữ nước đã xuất hiện tại một số khu vực.
Trước thực tế đó, tỉnh đang triển khai Chương trình hành động quốc gia chống sa mạc hóa đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050. Một trong những nhiệm vụ trọng tâm là điều tra, đánh giá và khoanh vùng các khu vực đất có nguy cơ suy thoái để xây dựng giải pháp quản lý, phục hồi phù hợp với từng điều kiện sinh thái.
Ông Nguyễn Văn Hoan - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường - cho biết: Việc nhận diện sớm các nguy cơ không chỉ nhằm bảo vệ tài nguyên đất mà còn góp phần đảm bảo sinh kế lâu dài cho người dân, nâng cao khả năng chống chịu trước những tác động ngày càng khắc nghiệt của biến đổi khí hậu.
Trên cơ sở kết quả đánh giá hiện trạng đất đai, Gia Lai đặt mục tiêu từng bước tái cơ cấu ngành nông nghiệp theo hướng thích ứng và phát triển bền vững. Giai đoạn 2026 - 2030, tỉnh dự kiến chuyển đổi hơn 26.700 ha cây trồng kém hiệu quả sang các loại cây phù hợp hơn với điều kiện thổ nhưỡng, nguồn nước và nhu cầu thị trường.
Cùng với đó, ngành nông nghiệp đẩy mạnh ứng dụng các giống cây chịu hạn, hệ thống tưới tiết kiệm nước, mô hình nông nghiệp thông minh và tăng cường sử dụng phân bón hữu cơ, chế phẩm sinh học. Nhiều biện pháp canh tác bền vững như luân canh, xen canh, quản lý dịch hại tổng hợp và quản lý sức khỏe cây trồng tổng hợp đang được khuyến khích áp dụng nhằm cải tạo đất, nâng cao khả năng giữ nước và phục hồi độ màu mỡ tự nhiên.
Rừng giữ đất, giữ màu xanh
Nếu đất là nền tảng của sản xuất thì rừng chính là tấm lá chắn tự nhiên giúp bảo vệ đất trước nguy cơ xói mòn, thoái hóa và sa mạc hóa. Bởi vậy, cùng với tái cơ cấu nông nghiệp, bảo vệ và phát triển rừng được Gia Lai xác định là giải pháp căn cơ, lâu dài trong chiến lược bảo vệ tài nguyên thiên nhiên.
Ông Trương Thanh Hà - Quyền Chi cục trưởng Chi cục Kiểm lâm (Sở Nông nghiệp và Môi trường) cho biết, Gia Lai phấn đấu duy trì tỷ lệ che phủ rừng đạt 46,51% vào năm 2030.
Trong giai đoạn 2026 - 2030, địa phương dự kiến trồng mới và trồng rừng luân canh khoảng 125 nghìn héc ta, đồng thời sản xuất hơn 1,15 tỷ cây giống lâm nghiệp phục vụ công tác trồng rừng và phục hồi hệ sinh thái.
Bên cạnh việc mở rộng diện tích rừng, tỉnh còn định hướng phát triển rừng gỗ lớn gắn với chứng chỉ quản lý rừng bền vững, từng bước đáp ứng nhu cầu nguyên liệu cho ngành chế biến gỗ, mở rộng cơ hội tham gia thị trường lâm sản và thị trường carbon rừng.
Đáng chú ý, công nghệ số đang được đưa vào quản lý tài nguyên rừng thông qua hệ thống ảnh viễn thám, thiết bị bay không người lái (drone) và cơ sở dữ liệu chuyên ngành. Các công cụ này giúp theo dõi diễn biến rừng, giám sát nguy cơ suy thoái đất, phát hiện sớm các hành vi xâm hại rừng và nguy cơ cháy rừng.
Cùng với nhiệm vụ bảo vệ rừng, tỉnh cũng khuyến khích phát triển các mô hình kinh tế dưới tán rừng như trồng dược liệu, du lịch sinh thái và du lịch trải nghiệm. Đây được xem là hướng đi vừa tạo sinh kế cho người dân, vừa nâng cao trách nhiệm cộng đồng trong bảo vệ tài nguyên rừng.
Theo ông Trương Thanh Hà, khi các cơ chế về tín chỉ carbon rừng được triển khai hiệu quả, người dân sống gần rừng sẽ có thêm nguồn thu từ hoạt động bảo vệ và phát triển rừng. Điều này không chỉ góp phần nâng cao đời sống mà còn tạo động lực để gắn kết lợi ích kinh tế với mục tiêu bảo tồn tài nguyên thiên nhiên.
Cùng với các giải pháp về nông nghiệp và lâm nghiệp, Gia Lai sẽ tăng cường tuyên truyền, phổ biến các nội dung về phòng, chống, khắc phục sa mạc hóa, bảo vệ môi trường, bảo tồn đa dạng sinh học nhằm nâng cao nhận thức cộng đồng.
Tỉnh cũng xây dựng cơ chế phối hợp với các tỉnh giáp ranh (Đắk Lắk, Quảng Ngãi) trong việc quản lý nguồn nước liên tỉnh và bảo vệ các dải rừng phòng hộ giáp ranh nhằm ngăn chặn hiệu quả tác động của sa mạc hóa diện rộng.
“Những giải pháp đồng bộ này đang từng bước hình thành một “lá chắn xanh” vững chắc, góp phần bảo vệ đất đai, giữ gìn hệ sinh thái và tạo nền tảng cho phát triển kinh tế xanh, bền vững trong tương lai” - ông Nguyễn Văn Hoan kỳ vọng.
