Hình thành vùng nguyên liệu tập trung
Những năm gần đây, tỉnh Gia Lai từng bước hình thành các vùng nguyên liệu đối với một số cây trồng chủ lực như cà phê, chanh dây, sầu riêng. Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường, đến cuối năm 2025, toàn tỉnh có hơn 108 nghìn ha cà phê, sản lượng đạt trên 340 nghìn tấn/năm. Trong đó, hơn 56.000 ha được sản xuất theo các tiêu chuẩn như 4C, Rainforest Alliance và hữu cơ.
Đối với cây chanh dây, toàn tỉnh có khoảng 5.650 ha, sản lượng đạt hơn 213 nghìn tấn/năm. Ngành nông nghiệp đã cấp 48 mã số vùng trồng chanh dây và 6 mã số cơ sở đóng gói phục vụ xuất khẩu.
Sản phẩm chanh dây đã có mặt tại nhiều thị trường như Trung Quốc, EU, Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc… dưới các dạng quả tươi, dịch cấp đông, nước ép cô đặc.
Trong khi đó, diện tích sầu riêng hơn 9.200 ha, sản lượng đạt gần 57.700 tấn/năm. Toàn tỉnh đã được cấp 67 mã số vùng trồng sầu riêng với diện tích hơn 1.500 ha và 6 mã số cơ sở đóng gói phục vụ xuất khẩu, chủ yếu sang thị trường Trung Quốc.
Từ những nền tảng này, các vùng nguyên liệu đang dần hình thành theo hướng tập trung. Chuỗi liên kết giữa doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân từng bước được xây dựng, góp phần ổn định nguồn cung cho chế biến và tiêu thụ.
Tuy nhiên, trong thực tế, phần lớn các loại nông sản của tỉnh vẫn xuất khẩu dưới dạng thô, tỷ lệ chế biến sâu còn thấp. Một số vùng sản xuất còn manh mún, chưa đồng bộ về tiêu chuẩn canh tác.
Công tác quản lý mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc và số hóa dữ liệu sản xuất vẫn đang trong quá trình hoàn thiện, chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu của các thị trường khó tính...
Hướng tới chuỗi liên kết bền vững
Trước yêu cầu ngày càng cao của thị trường, ngành nông nghiệp tỉnh Gia Lai đang định hướng phát triển vùng nguyên liệu theo hướng bền vững, gắn sản xuất với chế biến sâu và xuất khẩu.
Tại Hội thảo “Phát triển vùng nguyên liệu bền vững theo chuỗi liên kết cây chanh dây, cà phê, sầu riêng phục vụ chế biến sâu, xuất khẩu” do Sở Nông nghiệp và Môi trường tổ chức ngày 12-3 vừa qua, bà Nguyễn Thị Tố Trân - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường - nhấn mạnh: Để nông sản đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế, các địa phương cần tập trung xây dựng vùng sản xuất đạt chuẩn, được cấp mã số vùng trồng; đồng thời, đẩy mạnh số hóa dữ liệu trong quản lý nhằm nâng cao khả năng truy xuất nguồn gốc và kiểm soát chất lượng.
Theo định hướng, tỉnh sẽ tiếp tục tổ chức lại sản xuất, phát triển các vùng nguyên liệu tập trung quy mô lớn gắn với chế biến và thị trường tiêu thụ. Các vùng sản xuất được định hướng chuyên canh, ứng dụng công nghệ cao, tuân thủ các tiêu chuẩn như VietGAP, GlobalGAP, 4C, Rainforest Alliance và hữu cơ, đồng thời kiểm soát chặt chẽ chất lượng.
Từ thực tế địa phương, ông Nguyễn Văn Thương - Phó Chủ tịch UBND xã Bờ Ngoong - cho biết: Nhiều hộ nông dân có nhu cầu được cấp mã số vùng trồng để thuận lợi liên kết với doanh nghiệp, hợp tác xã nhằm ổn định đầu ra.
Vì vậy, địa phương mong muốn ngành chức năng tiếp tục hỗ trợ cấp thêm mã số vùng trồng và mã số cơ sở đóng gói, tạo điều kiện để nông sản tham gia ổn định vào thị trường xuất khẩu.
Cùng với đó, sự tham gia của doanh nghiệp được xem là yếu tố quan trọng trong việc hình thành chuỗi giá trị bền vững. Những năm gần đây, Công ty CP Nafoods Tây Nguyên (phường An Phú) đã liên kết với nông dân và hợp tác xã để phát triển vùng nguyên liệu chanh dây. Năm 2025, Công ty liên kết với 37 hợp tác xã và các đơn vị sản xuất, hình thành vùng trồng hơn 2.000 ha với trên 1.400 hộ nông dân tham gia.
Theo ông Nguyễn Mạnh Hùng - Tổng Giám đốc Công ty CP Nafoods Group, sản phẩm của doanh nghiệp hiện đã xuất khẩu tới khoảng 70 quốc gia và vùng lãnh thổ.
Do đó, việc xây dựng vùng nguyên liệu đạt chuẩn, kiểm soát dư lượng thuốc bảo vệ thực vật và quản lý chặt mã số vùng trồng là điều kiện quan trọng để duy trì, mở rộng thị trường.
Theo định hướng đến năm 2030, toàn tỉnh sẽ duy trì khoảng 109-110 nghìn ha cà phê, 10.000 ha chanh dây và 10.000 ha sầu riêng; đồng thời mở rộng diện tích sản xuất theo các tiêu chuẩn chất lượng và tăng cường liên kết chuỗi.
