Trước thực trạng số cơ sở ngày càng nhiều, địa phương đang triển khai nhiều giải pháp quyết liệt nhằm xử lý dứt điểm, ngăn chặn tái diễn.
Ô nhiễm từ hoạt động sơ chế mực xà
Để ngăn chặn tình trạng sơ chế mực xà gây ô nhiễm môi trường, trước đây UBND xã Cát Khánh (huyện Phù Cát cũ, nay là xã Đề Gi) đã nhiều lần tổ chức kiểm tra, xử lý các cá nhân, cơ sở thu mua, vận chuyển, sơ chế mực xà vi phạm tại thôn An Quang Đông và An Quang Tây. Tuy nhiên, hiệu quả chưa như mong muốn khi số lượng cơ sở không giảm mà ngày càng gia tăng, kéo theo ô nhiễm nghiêm trọng hơn.
Ông Nguyễn Văn Kế (thôn An Quang Tây) bức xúc: “Chừng 10 năm trước, xã Cát Khánh (cũ) chỉ có hơn 20 hộ làm nghề sơ chế mực xà. Chuyện gây ô nhiễm thì dân kêu ca liên tục, xã cũng nói sẽ xử lý nhưng rồi cứ tăng dần lên, nay có gần 60 hộ. Không biết xử lý kiểu gì mà ô nhiễm còn nặng hơn”.
Những ngày nắng nóng, mùi hôi tanh từ hoạt động sơ chế mực xà bao trùm khắp thôn An Quang Đông và An Quang Tây, ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống, sức khỏe của hơn 600 hộ dân.
Đáng lo ngại hơn, nguồn nước mặt và mạch nước ngầm tại khu vực này đang bị ô nhiễm. Tuyến kênh dọc con đường dẫn vào nghĩa địa An Quang Tây nước đen đặc, nổi bọt trắng và bốc mùi tanh nồng nặc.
Ông N.H.D. (thôn An Quang Tây) lo lắng: “Mùi hôi từ ruột, da thải và thịt mực xà phơi khô ngày càng nghiêm trọng. Người dân ở đây thường xuyên bị khó thở, tức ngực, đau đầu, nên ai cũng bất an”.
Theo UBND xã Đề Gi, hiện An Quang Đông và An Quang Tây có 53 cơ sở sơ chế mực xà, thu hút gần 900 lao động, với sản lượng sơ chế trung bình hơn 66 tấn/ngày.
Ông Trịnh Minh Bình - Phó Chủ tịch UBND xã Đề Gi - cho biết, hoạt động sơ chế mực xà gây ra nhiều hệ lụy nghiêm trọng như ô nhiễm nguồn nước, phát tán mùi hôi, lấn chiếm đất công, sử dụng đất sai mục đích và không phù hợp quy hoạch.
Quyết xử lý dứt điểm vi phạm
Tình trạng ô nhiễm kéo dài nhiều năm khiến người dân bức xúc. Điều đáng nói, dù chính quyền trước đây đã nhiều lần ra quân xử lý nhưng hoạt động này vẫn tiếp diễn, thậm chí mở rộng quy mô.
Ông Phạm Dũng Luận - Bí thư Đảng ủy xã Đề Gi - nhìn nhận: “Việc xử lý chưa mang tính bền vững khi số hộ và quy mô sản xuất tiếp tục gia tăng. Nguyên nhân chủ yếu do công tác kiểm tra, xử lý chưa đủ quyết liệt, thiếu đồng bộ”.
Đầu tháng 5-2026, UBND xã Đề Gi thành lập Ban Chỉ đạo xử lý hoạt động vận chuyển, sơ chế mực xà gây ô nhiễm môi trường; đồng thời thành lập 3 tổ công tác gồm: tổ tuyên truyền, vận động; tổ tuần tra, kiểm soát và tổ xử lý hoạt động vận chuyển, sơ chế mực xà.
Theo ông Trịnh Minh Bình, các lực lượng đang triển khai nhiều giải pháp đồng bộ theo phương châm “ngăn chặn từ gốc - xử lý nghiêm - phòng ngừa tái phát”.
Trong đó, tập trung kiểm tra toàn diện hoạt động vận chuyển, thu mua, tập kết và sơ chế mực xà tại An Quang Đông, An Quang Tây; tổ chức tuần tra, chốt chặn xử lý phương tiện vi phạm về trật tự an toàn giao thông.
Đồng thời, địa phương rà soát các trường hợp lấn chiếm đất nghĩa địa, đất công, đất quy hoạch để hoạt động sơ chế mực xà; kiên quyết tháo dỡ công trình vi phạm, ngăn chặn tái lấn chiếm.
Xã cũng đẩy mạnh tuyên truyền, vận động 100% hộ dân ký cam kết không tham gia các hoạt động sơ chế, thu mua, vận chuyển mực xà trái quy định gây ô nhiễm môi trường.
Ngoài ra, UBND xã phối hợp với Điện lực Phù Cát kiểm tra hệ thống điện tại các cơ sở sơ chế; xử lý nghiêm các trường hợp câu móc điện trái phép, không đảm bảo an toàn.
“Xã đặt mục tiêu trong quý II/2026 giảm tối thiểu 70% số cơ sở sơ chế mực xà đang hoạt động; đến quý III/2026 cơ bản chấm dứt hoạt động sơ chế mực xà trái phép. Từ quý IV/2026 trở đi sẽ duy trì kiểm tra thường xuyên, không để tái diễn hoặc phát sinh mới” - ông Bình khẳng định.
