Giới phân tích cảnh báo nếu căng thẳng tại Bab el-Mandeb diễn ra đồng thời với bất ổn ở Eo biển Hormuz, chuỗi cung ứng toàn cầu, thị trường năng lượng và hoạt động vận tải biển sẽ chịu sức ép lớn hơn đáng kể.
Ngày 20-7, Houthi tuyên bố sẽ áp đặt phong tỏa hàng hải nhằm vào Ả-rập Xê-út để đáp trả các cuộc tấn công mà nhóm này cáo buộc Riyadh tiến hành nhằm vào hạ tầng do Houthi kiểm soát, trong đó có sân bay và cảng biển. Tuyên bố được đưa ra sau một loạt diễn biến leo thang, bao gồm các vụ phóng tên lửa nhằm vào sân bay quốc tế Abha của Ả-rập Xê-út sau khi sân bay tại thủ đô Sanaa do Houthi kiểm soát bị tấn công.
Tuyến hàng hải chiến lược của thế giới
Nằm ở cực Nam bán đảo Arab, nối Biển Đỏ với Vịnh Aden, Eo biển Bab el-Mandeb được xem là một trong những "điểm nghẽn" hàng hải quan trọng nhất thế giới.
Khoảng 12% thương mại toàn cầu cùng gần một phần tư lưu lượng vận tải container quốc tế đi qua tuyến đường này để kết nối với Kênh đào Suez. Đây đồng thời là tuyến vận chuyển năng lượng quan trọng của Ả-rập Xê-út thông qua cảng Yanbu trên bờ Biển Đỏ, giúp nước này xuất khẩu dầu mỏ mà không phải phụ thuộc hoàn toàn vào Eo biển Hormuz, nhất là trong bối cảnh khu vực này tiềm ẩn nhiều rủi ro an ninh.
Theo số liệu Reuters công bố ngày 21-7, lượng dầu xuất khẩu từ cảng Yanbu trong những tuần gần đây đạt trung bình khoảng 4 triệu thùng/ngày, tăng mạnh so với khoảng 973.000 thùng/ngày cùng kỳ năm trước.
Lo ngại "cú sốc kép" đối với nguồn cung dầu
Theo các chuyên gia, rủi ro sẽ nghiêm trọng hơn nhiều nếu Bab el-Mandeb và Eo biển Hormuz cùng bị gián đoạn.
Hormuz hiện là tuyến vận chuyển khoảng 20% lượng dầu thô và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) xuất khẩu bằng đường biển trên toàn cầu. Bà Vandana Hari, Giám đốc điều hành Vanda Insights, cho rằng việc đồng thời xảy ra gián đoạn tại hai tuyến hàng hải chiến lược có thể ảnh hưởng tới khoảng 7 triệu thùng dầu/ngày, tạo ra cú sốc lớn đối với nguồn cung năng lượng thế giới.
GS. Mark Goh (Khoa Phân tích và Quản trị vận hành, Trường Kinh doanh - Đại học Quốc gia Singapore), nhận định nguồn cung dầu thô tới châu Á và Australia có thể giảm tới 25%. Theo ông, điều này sẽ kéo theo sự gia tăng kéo dài của giá dầu, làm tăng chi phí đối với các ngành công nghiệp sử dụng nhiều năng lượng cũng như toàn bộ chuỗi cung ứng.
Trong khi đó, bà Sachdeva cho rằng, nếu cả hai tuyến vận tải cùng gặp sự cố, khả năng chuyển hướng tàu hàng sang các tuyến thay thế sẽ rất hạn chế, qua đó làm gia tăng nguy cơ lạm phát do chi phí năng lượng, vận tải và lương thực đồng loạt tăng.
Các phương án thay thế chưa phải giải pháp tối ưu
Ngay cả khi chưa xảy ra phong tỏa hoàn toàn, hoạt động vận tải biển đã bắt đầu có dấu hiệu điều chỉnh.
Reuters cho biết: Ngày 22-7, ba tàu chở dầu của Ả-rập Xê-út trên hành trình tới Trung Quốc và Ấn Độ đã quay đầu trên Biển Đỏ, thay đổi lộ trình thay vì tiếp tục đi qua Eo biển Bab el-Mandeb.
Ngoài kênh đào Suez, một số doanh nghiệp lọc dầu đang tính tới phương án sử dụng đường ống SUMED của Ai Cập hoặc đưa tàu đi vòng qua mũi Hảo Vọng ở cực Nam châu Phi.
Tuy nhiên, các phương án này đều làm tăng đáng kể chi phí vận tải. Việc đổi tuyến có thể kéo dài hành trình thêm nhiều tuần, đồng thời khiến chi phí nhiên liệu, bảo hiểm và cước vận chuyển tăng mạnh.
Theo bà Sachdeva, trong ngành vận tải biển không tồn tại khái niệm "đường vòng miễn phí", bởi mọi thay đổi về hành trình cuối cùng đều làm tăng chi phí vận chuyển năng lượng, trong bối cảnh giá dầu vốn đã ở mức cao.
Các hạn chế về năng lực vận tải cũng bắt đầu xuất hiện. Kênh đào Suez không thể tiếp nhận các tàu chở dầu siêu lớn (VLCC) khi đầy tải. Vì vậy, nhiều tàu phải giảm tải tại phía Biển Đỏ thông qua hệ thống đường ống SUMED trước khi đi qua kênh đào, sau đó mới nhận lại lượng dầu đã chuyển sang phía Địa Trung Hải.
Dư địa ứng phó ngày càng thu hẹp
Giới phân tích cho rằng, hệ thống thương mại toàn cầu vẫn còn các phương án thích ứng, song mức độ linh hoạt đang giảm dần khi nhiều "điểm nghẽn" hàng hải cùng đối mặt nguy cơ mất an toàn.
Theo bà Hari, thế giới gần như không còn nhiều lựa chọn để giảm thiểu tác động nếu Eo biển Hormuz bị đóng cửa trong thời gian dài, càng khó hơn nếu Bab el-Mandeb cũng bị phong tỏa.
Trong khi đó, bà Sachdeva cho rằng mũi Hảo Vọng vẫn là tuyến thay thế chủ yếu, nhưng chỉ có thể giảm bớt tác động chứ không thể bù đắp hoàn toàn. Càng nhiều tuyến hàng hải chiến lược cùng chịu sức ép, hệ thống thương mại toàn cầu càng mất đi tính linh hoạt vốn có.
Tuy nhiên, ảnh hưởng sẽ không chỉ dừng ở thị trường năng lượng. Biển Đỏ là tuyến vận tải quan trọng đối với nhiều mặt hàng từ hàng công nghiệp, nông sản đến phân bón. Nếu tình trạng gián đoạn kéo dài, chi phí vận tải và sản xuất có thể tăng trên diện rộng, qua đó làm gia tăng áp lực lạm phát toàn cầu.
