Trong khi Nhà Trắng cho rằng sức ép quân sự sẽ buộc Tehran nhượng bộ, nhiều chuyên gia nhận định chiến lược này khó đạt mục tiêu, thậm chí có thể khiến Iran phản ứng quyết liệt hơn và đẩy thị trường năng lượng toàn cầu vào bất ổn.
Chiến lược gây sức ép của Mỹ chưa mang lại kết quả
Tổng thống Donald Trump đã tăng cường các cuộc không kích nhằm vào Iran và đe dọa leo thang diện rộng, mở rộng mục tiêu sang cơ sở hạ tầng năng lượng, cầu đường, thậm chí xem xét các phương án quân sự mạnh hơn nhằm buộc Tehran từ bỏ lập trường về chương trình hạt nhân và quyền kiểm soát eo biển Hormuz.
Tuy nhiên, sau nhiều tháng giao tranh, giới phân tích cho rằng chiến dịch quân sự của Washington vẫn chưa đạt được mục tiêu chiến lược. Thỏa thuận ngừng bắn tạm thời đạt được cách đây một tháng đã sụp đổ, trong khi triển vọng nối lại đàm phán ngày càng mờ nhạt.
Mặc dù hai bên cho đến nay đã tránh được việc quay trở lại xung đột toàn diện, nhưng hy vọng tìm ra lối thoát trong thời gian ngắn sắp tới đã tan biến trong cuộc khủng hoảng khiến giá dầu toàn cầu một lần nữa tăng cao và gây biến động thị trường tài chính.
Làn sóng tấn công "ăn miếng trả miếng" tiếp tục kéo dài khi Iran phát tín hiệu có thể thúc đẩy đồng minh Houthi ở Yemen đóng cửa một eo biển vận chuyển dầu quan trọng khác - eo biển Bab al-Mandeb ở Biển Đỏ - nếu Washington tấn công cơ sở hạ tầng của Iran.
Theo Reuters, một số phương án được Tổng thống Trump thảo luận gồm tấn công các nhà máy điện, phá hủy hệ thống cầu đường, đánh vào cơ sở hạt nhân ngầm tại khu vực núi Pickaxe, thậm chí cân nhắc kiểm soát đảo Kharg - trung tâm xuất khẩu dầu quan trọng của Iran.
Tuy nhiên, nhiều nhà phân tích nhận định các lựa chọn này tiềm ẩn rủi ro quân sự và chính trị rất lớn.
Jonathan Panikoff, cựu quan chức tình báo Mỹ về Trung Đông, hiện làm việc tại Atlantic Council cho rằng, không có cơ sở để tin rằng các đợt không kích mới sẽ khiến Iran thay đổi lập trường. Ông nhận định áp lực quân sự nhiều khả năng chỉ khiến Tehran cứng rắn hơn thay vì nhượng bộ.
Trong khi đó, một quan chức cấp cao của chính quyền Tổng thống Trump khẳng định Washington vẫn ưu tiên giải pháp ngoại giao, nhưng cho rằng "ngôn ngữ duy nhất Iran hiểu là sức mạnh quân sự".
Thoả thuận tạm thời bị huỷ bỏ
Các cuộc đàm phán nhằm biến thỏa thuận tạm thời thành một thỏa thuận hòa bình lâu dài đã bị đình trệ, mặc dù đã có những dấu hiệu về tiến triển ngoại giao.
Tổng thống Trump cho rằng áp lực quân sự có thể buộc Iran quay lại bàn đàm phán về chương trình hạt nhân, mục tiêu chính mà ông đặt ra trong cuộc chiến. Nhưng cốt lõi của những xung đột gần đây là những cách hiểu khác nhau về ý nghĩa của thỏa thuận sơ bộ đối với việc kiểm soát eo biển.
Iran cho rằng họ có quyền quản lý tuyến hàng hải chiến lược này, bao gồm khả năng áp dụng các loại phí đối với hoạt động vận tải. Trong khi đó, Mỹ và các đồng minh vùng Vịnh yêu cầu bảo đảm quyền tự do hàng hải.
Sau khi Tehran nối lại các cuộc tấn công nhằm vào tàu thuyền, Washington đã tái áp đặt phong tỏa các cảng biển của Iran và thu hồi giấy miễn trừ cho phép nước này xuất khẩu dầu.
Ba quan chức Mỹ nói với Reuters rằng các đợt không kích hiện nay được xem là những "hoạt động định hình", nhằm làm suy yếu năng lực quân sự của Iran trước khi Washington cân nhắc các bước đi tiếp theo.
Iran đã đáp trả bằng cách phát tín hiệu sẵn sàng mở rộng cuộc chiến, cảnh báo có thể mở rộng phạm vi đáp trả nếu Mỹ tiếp tục leo thang.
Tuyến hàng hải Biển Đỏ đang bị đe dọa
Ba nguồn tin nói với Reuters rằng Tehran cũng đã yêu cầu lực lượng Houthi ở Yemen chuẩn bị đóng cửa eo biển Bab al-Mandeb nếu Mỹ tấn công cơ sở hạ tầng điện của Iran, tạo ra một mối đe dọa mới mạnh mẽ đối với nguồn cung năng lượng toàn cầu, đặc biệt là khi một số lô hàng đã được chuyển hướng đến Biển Đỏ.
Nếu kịch bản này xảy ra, chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu có thể chịu thêm sức ép, bởi Bab al-Mandeb là tuyến hàng hải quan trọng nối Biển Đỏ với Ấn Độ Dương.
Một số chuyên gia cho rằng Tổng thống Trump đang đứng trước nguy cơ lặp lại những tính toán sai lầm khi phát động chiến dịch quân sự hồi cuối tháng 2, trong bối cảnh chưa có một chiến lược rút lui rõ ràng.
Tuy nhiên, quan chức cấp cao của chính quyền Mỹ phản bác, khẳng định chính áp lực quân sự và kinh tế của Mỹ đã buộc Iran phải ngồi vào bàn đàm phán bản ghi nhớ.
Theo Quỳnh Như (TPO)
