Chính vì vậy, Nghị quyết số 27/2025 của HÐND tỉnh về chính sách hỗ trợ chuyển đổi nghề, giải bản tàu cá không đủ điều kiện hoạt động được xem là bước đi cần thiết nhằm giúp ngư dân từng bước thích ứng với điều kiện sản xuất mới, đồng thời hướng tới phát triển thủy sản bền vững.
Áp lực kép từ nguồn lợi và quản lý nghề cá
Theo Chi cục Thủy sản (Sở Nông nghiệp và Môi trường), những năm gần đây, hoạt động khai thác thủy sản đối mặt với nhiều khó khăn khi nguồn lợi thủy sản giảm, chi phí nhiên liệu, vật tư đầu vào liên tục tăng cao. Thêm vào đó, thời tiết trên biển diễn biến ngày càng bất thường, gia tăng rủi ro đối với tàu cá và lao động nghề cá.
Yêu cầu quản lý nghề cá ngày càng chặt chẽ và việc triển khai thực hiện nghiêm các quy định về chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU) là điều bắt buộc phải làm.
Các quy định về giám sát hành trình, ghi nhật ký khai thác, truy xuất nguồn gốc thủy sản được triển khai quyết liệt khiến nhiều tàu cá công suất nhỏ, làm nghề khai thác truyền thống bộc lộ rõ những hạn chế. Những tàu cá không đáp ứng đủ điều kiện pháp lý buộc phải nằm bờ.
Ở phường Quy Nhơn Đông, những tàu cá đã sử dụng lâu năm đều đăng ký xả bản, bởi chi phí đầu tư thêm thiết bị để đáp ứng quy định khá lớn trong khi cá tôm ngày càng ít, nhiều chuyến biển chỉ hòa vốn, thậm chí lỗ.
Ở xã Phù Mỹ Đông, thời gian qua, một số chủ tàu cá đã thay máy bộ thành máy thủy và hoàn thành việc đăng ký, xin cấp phép theo đúng quy định. Số không thay máy đã đăng ký xả bản.
Theo ông Hồ Tấn Nhanh - Bí thư Chi bộ thôn 9 (xã Phù Mỹ Đông), trên thực tế, nếu không có chính sách hỗ trợ, một số chủ tàu sẽ không tự nguyện xả bản dù tàu không đủ điều kiện hoạt động.
“Nhiều tàu không đủ điều kiện hoạt động nhưng vẫn còn sử dụng được. Vì vậy, nếu không có chính sách phù hợp, số tàu này rất dễ lén lút ra khơi, trở thành gánh nặng cho chính chủ tàu và xã hội. Siết chặt quản lý là cần thiết, nhưng phải đi kèm các giải pháp sinh kế phù hợp để ngư dân yên tâm chuyển đổi, ổn định cuộc sống” - ông Nhanh cho hay.
Nghị quyết số 27/2025 được xây dựng với mục tiêu kép: Vừa góp phần bảo vệ nguồn lợi thủy sản, vừa chăm lo sinh kế, an sinh xã hội cho cộng đồng ngư dân.
Điểm đáng chú ý của chính sách này là không chỉ dừng lại ở hỗ trợ kinh phí giải bản tàu cá, mà hướng tới chuyển đổi sinh kế một cách căn cơ, lâu dài.
Đối tượng thụ hưởng gồm chủ tàu cá, thuyền viên, lao động trực tiếp trong khai thác thủy sản và các thành viên hộ gia đình sống phụ thuộc vào nghề cá, đáp ứng điều kiện theo quy định.
Ngư dân thuộc diện thụ hưởng được hỗ trợ học nghề, đào tạo chuyển đổi việc làm, tư vấn và giới thiệu việc làm; đồng thời được tiếp cận các nguồn vốn ưu đãi để phát triển sinh kế mới phù hợp với điều kiện từng địa phương.
Thêm lựa chọn cho tương lai bền vững
Theo ông Cao Thanh Thương - Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, chuyển đổi nghề không có nghĩa là buộc ngư dân rời bỏ biển, mà là giải pháp tái cơ cấu đội tàu khai thác theo hướng tinh gọn, hiệu quả hơn.
Việc sắp xếp lại các tàu cá không đủ điều kiện hoạt động sẽ giúp quản lý nghề cá thuận lợi, đồng thời mở ra hướng sinh kế phù hợp, ổn định cuộc sống cho ngư dân.
Sau chuyển đổi, lao động có thể tham gia nuôi trồng thủy sản, dịch vụ hậu cần, chế biến thủy sản, du lịch cộng đồng ven biển hoặc các ngành nghề phi nông nghiệp tại địa phương.
Việc ban hành Nghị quyết số 27/2025 là bước đi phù hợp trong bối cảnh tỉnh đang triển khai quyết liệt các giải pháp chống khai thác IUU theo chỉ đạo của Chính phủ.
Theo Quyết định về “Kế hoạch hành động tháng cao điểm chống khai thác IUU và phát triển bền vững ngành thủy sản Việt Nam”, Thủ tướng Chính phủ giao các địa phương ban hành chính sách chuyển đổi nghề, xả bản đối với tàu cá không có nhu cầu hoạt động hoặc không đủ điều kiện khai thác, phù hợp với thực tiễn từng địa phương.
Để chuyển đổi đạt hiệu quả, yếu tố then chốt là sự phối hợp đồng bộ và trách nhiệm của các cấp, các ngành, chính quyền địa phương và từng ngư dân.
Ngành Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với các sở, ngành và địa phương tổ chức triển khai, bảo đảm hỗ trợ đúng đối tượng, công khai, minh bạch, không trùng lặp hoặc bỏ sót.
“Chính quyền cơ sở giữ vai trò trực tiếp trong tuyên truyền, vận động, rà soát tàu cá không đủ điều kiện hoạt động và hướng dẫn ngư dân tiếp cận đầy đủ chính sách hỗ trợ.
Sự đồng thuận, chấp hành pháp luật và chủ động tham gia chuyển đổi nghề của ngư dân là yếu tố then chốt để chính sách phát huy hiệu quả” - ông Thương nhấn mạnh.
