Việc Nguyễn Ái Quốc đứng ra tổ chức Báo Thanh Niên-cơ quan ngôn luận của Việt Nam Thanh niên Cách mạng đồng chí hội (ngày 21-6-1925) và trực tiếp chỉ đạo, biên tập, trình bày, viết nhiều bài chính luận sắc bén trong 88 số đầu của tờ báo này không chỉ cho thấy tư tưởng của Bác về ý nghĩa, tầm quan trọng của báo chí trong tiến trình vận động cách mạng Việt Nam mà còn khẳng định tầm vóc của Người-nhà sáng lập và dẫn dắt nềnBáo chí cách mạng Việt Nam.
Trong thời kỳ đầu của tiến trình cách mạng, thông qua lăng kính tư duy và cách thức chuyển tải của Người, chủ nghĩa Mác-Lênin đã thâm nhập vào xã hội Việt Nam, vừa mang tính khoa học, cách mạng vừa mang tính nhân văn, bình dị, nhờ đó đã giác ngộ, thức tỉnh lớp lớp người dân Việt Nam tập hợp xung quanh Đảng, cùng lập nên những chiến công hiển hách trong thế kỷ XX. Các bài báo của Hồ Chí Minh rất phong phú, từ chính luận, bình luận, bút ký, phóng sự, ghi chép cho đến những tin vắn, thậm chí minh họa bằng báo-thơ… Sự định hướng, dẫn dắt của Người đã mang đến một lối làm báo hoàn toàn mới ở Việt Nam-lối làm báo theo phong cách, mục tiêu: “Báo chí là công cụ sắc bén để phò chính trừ tà. Tức là bảo vệ và phát triển cái chính nghĩa, cái trung thực, cái đúng đắn và đấu tranh với những hành vi ăn cướp, thực dân và bóc lột, đấu tranh với những suy thoái, thất đức, bất nhân”.
Khi trở thành Đảng cầm quyền, cùng với việc ưu tiên xây dựng chính quyền từ trung ương đến địa phương hiệu lực, hiệu quả để từng bước hiện thực hóa mục tiêu: “Ai cũng có cơm ăn, áo mặc, ai cũng được học hành tiến bộ...”, Người đã có nhiều bài viết, bài báo kịp thời cảnh tỉnh về những “căn bệnh” xuất hiện trong bộ máy quyền lực. Người nhắc nhở: Nếu không được trau dồi về đạo đức, không kịp thời sửa chữa những thói hư tật xấu thì sẽ gây ra tác hại khôn lường mà hứng chịu hậu quả đó chính là người dân. Để ngăn ngừa, khắc phục căn bệnh ấy, Bác yêu cầu: “Sửa đổi lối làm việc của Đảng”, “Nâng cao đạo đức cách mạng, quét sạch chủ nghĩa cá nhân”. “Mỗi cán bộ, đảng viên phải tự sửa đổi, tự sửa chữa khuyết điểm của mình, giữ gìn bản chất và kiên trì mục tiêu, lý tưởng của Đảng, rèn luyện phẩm chất đạo đức, ý thức, tác phong gần gũi, sâu sát Nhân dân”. Người xác định rõ: Đảng và Chính phủ phải tăng cường công tác cán bộ, chú trọng bồi dưỡng, rèn luyện phẩm chất và năng lực mọi mặt cho đội ngũ cán bộ, đảng viên.
Với tư cách là người khai sinh ra nền Báo chí cách mạng Việt Nam, Hồ Chí Minh luôn xem báo chí và những người làm báo là một bộ phận của sự nghiệp cách mạng của Đảng. Vì thế, đối với những người viết báo, “cái bút là vũ khí sắc bén, bài báo là tờ hịch cách mạng để động viên quần chúng đoàn kết đấu tranh, chống chủ nghĩa thực dân cũ và mới, chống chủ nghĩa đế quốc, đứng đầu là đế quốc Mỹ, vì độc lập dân tộc, tiến bộ xã hội và hòa bình thế giới”. Và, để có thể thu hút, tuyên truyền, giác ngộ đông đảo quần chúng, người làm báo cần thấu triệt và rèn giũa: Viết phải thiết thực, “nói có sách, mách có chứng”, tức là nói cái việc ấy ở đâu, thế nào, ngày nào, nó sinh ra thế nào, phát triển thế nào, kết quả thế nào, chớ viết lung tung… Làm được như thế, báo chí cách mạng thực sự là vũ khí sắc bén trong sự nghiệp đấu tranh giành độc lập, tự do cho dân tộc và phát hiện cổ vũ những nhân tố mới, giá trị nhân văn, phục vụ đắc lực cho công cuộc kháng chiến-kiến quốc; tạo dựng một đất nước Việt Nam “ngày càng đàng hoàng hơn, to đẹp hơn”.
Với thế và lực được tạo lập trong gần 40 năm đổi mới, đất nước ta đang bước vào kỷ nguyên mới, kỷ nguyên vươn mình, tạo đột phá, tăng tốc trong phát triển để hiện thực hóa mục tiêu, khát vọng “Dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh”. Để đạt được mục tiêu đó, yếu tố quyết định vẫn là phát huy nội lực: từ người dân đến các cấp lãnh đạo, quản lý; huy động, sử dụng hợp lý các phương tiện, công cụ, nguồn lực có thể. Trong đó, báo chí là một công cụ, phương tiện có vai trò quan trọng trong thông tin, tuyên truyền về định hướng bứt tốc, phát triển.
Để tiếp tục phát huy vai trò, trách nhiệm của báo chí cách mạng Việt Nam trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc cần tiếp nối và phát huy truyền thống các thế hệ đi trước, nêu cao tinh thần yêu nước, báo chí góp phần củng cố, khơi dậy niềm tự tôn, tự hào dân tộc; niềm tin của Nhân dân vào chính mình, vào sự lãnh đạo của Đảng, Nhà nước… Cần có nhiều bài viết sắc bén, kịp thời phản ánh những thành tựu về lý luận và thực tiễn công cuộc đổi mới, phát triển bền vững; đủ năng lực phát hiện và có dũng khí, trách nhiệm chỉ ra những bất cập, thậm chí có thể là sai lầm trong nhận thức và hoạt động quản trị quốc gia ở mọi cấp độ. Cần có nhiều bài viết, phóng sự thông tin, tuyên truyền về đại hội Đảng các cấp, tiến tới Đại hội XIV của Đảng. Tích cực tuyên truyền đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, tạo nên sự thống nhất trong nhận thức và hành động của toàn xã hội; tạo lập môi trường, điều kiện cần thiết cho sự bứt phá trong phát triển.
Thứ hai, góp phần tạo đột phá trong xây dựng mô hình và phương thức quản trị quốc gia, quản trị địa phương, đáp ứng yêu cầu đổi thay, phát triển nhanh và sâu rộng, báo chí một mặt cần có những bài viết chuyên sâu phản ánh tính tất yếu và nội dung, yêu cầu đặt ra trong việc hoàn thiện thể chế phát triển, sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy; mặt khác, tự nêu gương trong xây dựng tổ chức bộ máy tinh gọn, hiệu quả gắn liền với việc nâng cao năng lực, phẩm chất của đội ngũ những người làm báo.
Từng cơ quan báo chí và người làm báo cần học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh: “Dân chủ, sáng kiến, hăng hái, 3 điều đó rất quan hệ với nhau. Có dân chủ mới làm cho cán bộ và quần chúng đề ra sáng kiến. Những sáng kiến đó được khen ngợi, thì những người đó càng thêm hăng hái và người khác cũng học theo”. Qua và trong môi trường đó để hình thành đội ngũ người làm báo, đặc biệt là người đứng đầu có bản lĩnh vững vàng, đạo đức trong sáng, năng lực nổi bật: “dám nghĩ, dám nói, dám làm, dám chịu trách nhiệm, dám đổi mới sáng tạo, dám đương đầu với khó khăn, thử thách, dám hành động vì lợi ích chung”. Bằng cách đó, báo chí không chỉ cung cấp thông tin mà còn cung cấp tri thức để truyền cảm hứng, dẫn dắt xã hội. Từ trong môi trường đó để thực hành biện pháp hữu hiệu ngăn chặn, đẩy lùi sự suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, những biểu hiện “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong nội bộ; tham gia tích cực, có hiệu lực, hiệu quả công cuộc đấu tranh phòng-chống tham nhũng, lãng phí, quan liêu.
Thứ ba, báo chí có nhiều hình thức để góp phần khuyến khích các cấp độ chủ thể xã hội thực hiện đầu tư vào các lĩnh vực chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và các ngành, lĩnh vực mới, công nghệ cao để tạo nên những cú hích, sự bứt phá trong những lĩnh vực có ưu thế của quốc gia, của từng địa phương, ngành, đơn vị. Phát triển mạnh mẽ trên các nền tảng số, tận dụng mạng xã hội như một kênh truyền thông hiệu quả để tiếp cận nhanh chóng, kịp thời với mọi đối tượng độc giả, nhất là giới trẻ. Các cơ quan báo chí cần phát triển các ấn phẩm, kênh thông tin bằng nhiều ngôn ngữ để truyền thông điệp và tiếp cận với bạn bè quốc tế; tăng cường hợp tác với các cơ quan truyền thông quốc tế để lan tỏa thông tin chính thống, đấu tranh phản bác các thông tin sai lệch, xuyên tạc về Việt Nam.
Làm tốt các việc trên là góp phần “xây dựng nền báo chí, truyền thông chuyên nghiệp, nhân văn và hiện đại, góp phần đấu tranh, loại bỏ các sản phẩm, thông tin độc hại, xuyên tạc, phản động, ảnh hưởng xấu đến ổn định chính trị-xã hội, thuần phong mỹ tục”, tạo lập môi trường, điều kiện để mỗi cá nhân, từng cộng đồng và cả dân tộc vươn mình, tiến vững chắc đến tương lai.
