Bỏ cấp huyện là cần thiết
Theo ông Hải, Việt Nam chuyển mình sang một thời kỳ phát triển đột phá với chủ trương tinh gọn bộ máy hành chính đang đặt ra những thay đổi lớn, từ sáp nhập tỉnh/thành phố trực thuộc trung ương, xóa bỏ cấp huyện - cấp hành chính trung gian, chỉ thành lập bộ máy chính quyền địa phương 2 cấp; đảm bảo bộ máy tinh - gọn - mạnh - hiệu năng - hiệu lực - hiệu quả đúng theo tinh thần của Kết luận 127-KL/TW của Ban Bí thư.
Hiện nay, Việt Nam duy trì mô hình chính quyền 4 cấp gồm: Trung ương, tỉnh, huyện và xã, trong đó cấp huyện đóng vai trò trung gian giữa tỉnh và xã. Chủ trương bỏ cấp huyện là vô cùng cần thiết và cần làm ngay bởi sẽ giảm các tầng nấc trung gian, làm cho chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước xuống thẳng cơ sở, không cần qua cấp huyện.
Bỏ cấp huyện, nhưng ngang cấp huyện còn có thành phố (thuộc tỉnh), thành phố/quận thuộc thành phố (trực thuộc Trung ương), các thị xã liệu có còn không và còn với hình thức nào?
“Cần nhìn nhận việc không tổ chức cấp huyện, mở rộng cấp xã không chỉ đơn thuần là bãi bỏ một cấp hành chính; cần nhìn rộng hơn, thực chất là quá trình cân nhắc để tái cấu trúc tổng thể hệ thống hành chính của Việt Nam từ Trung ương đến địa phương, đặc biệt là địa phương chỉ còn 2 cấp: Tỉnh/thành phố trực thuộc Trung ương và cấp cơ sở”, ông Hải nói.
Mô hình chính quyền trên thế giới
Theo ông Hải, quá trình đô thị hóa trên thế giới là tất yếu và ở Việt Nam cũng như vậy. Thế kỷ 21 đã trở thành kỷ nguyên đô thị.
Ở Việt Nam, sau 80 năm thành lập, đất nước tiến dần lên một quốc gia có thu nhập trung bình và người dân sống ở đô thị ngày càng tăng gần 50%. Khu vực đô thị đóng góp hơn 70% GDP và phấn đấu lên 80-85% thu nhập cả nước vào năm 2025 (theo Nghị quyết 06-NQ/TW ngày 24/01/2022).
Tại nhiều nước trên thế giới, dù là mô hình chính quyền các cấp khác nhau, tên gọi đơn vị hành chính đô thị là thành phố, thị xã, thị trấn được dùng để gọi ranh giới hành chính cho những khu vực có tính chất đô thị, mô hình định cư tập trung đông dân cư và kinh tế - xã hội chủ yếu là phi nông nghiệp. Tuy nhiên, trên cơ sở quy mô của đô thị mà mỗi đơn vị hành chính của các nước đều có những cấp, loại khác nhau.
Ông Hải dẫn chứng tại Trung Quốc, với hàng tỷ dân, 33 tỉnh nhưng thành phố rất nhiều. Theo đó, Trung Quốc chia thành phố trực thuộc Trung ương như: Bắc Kinh, Thượng Hải… Thành phố thuộc tỉnh lên tới 300 thành phố, thành phố cấp huyện lên tới 400 thành phố.
Tại Pháp, nước này duy trì rất nhiều thành phố, đặc biệt là Pháp có chính quyền vùng. Ví dụ, vùng Ile de France bao gồm thành phố Paris cũng như đô thị vệ tinh xung quanh. Ở Canada có cấp liên bang, tỉnh và các thành phố và cũng theo mô hình đó xu hướng thành lập chính quyền đô thị được phân quyền tăng tính tự chủ với nhiều chính sách pháp luật riêng.
Như vậy, trên thế giới không bỏ cấp thành phố/thị xã thuộc tỉnh, thành phố thuộc thành phố.
Nên coi thành phố và thị xã là cấp cơ sở?
Hiện nay, Việt Nam chia thành 57 tỉnh và 6 thành phố trực thuộc Trung ương. Trong đó, đô thị trực thuộc gồm thành phố, thị xã và thị trấn. Thành phố được phân thành 3 loại đô thị (I, II, III), thị xã được phân thành 2 loại đô thị (III, IV), thị trấn được phân thành 2 loại đô thị (IV, V).
Đối với huyện, xã cũng có những nông thôn khác nhau như nông thôn mới, nông thôn chất lượng cao và nông thôn kiểu mẫu. Các thành phố, thị xã được phân thành khu vực nội thị (khu tập trung dân cư đông có đơn vị hành chính là phường) và khu vực ngoại thị (khu vực có đơn vị hành chính là xã), thị trấn không có ngoại thành. Đến nay, Việt Nam có tỷ lệ đô thị hóa 44,5%; số lượng đô thị là 900 đô thị. Việt Nam có nhiều thành phố thuộc tỉnh.
Theo ông Hải, chủ trương tinh gọn bộ máy hành chính hết sức kịp thời và đúng thời điểm khi đất nước cần có một mô hình thể chế hành chính mới, theo hướng bỏ cấp trung gian tổ chức bộ máy chính quyền 2 cấp tại địa phương: Cấp tỉnh/thành phố trực thuộc Trung ương và cấp cơ sở.
Ông Hải khẳng định, cần duy trì mô hình coi thành phố và thị xã là cấp cơ sở còn phường, xã với xu thế sử dụng mô hình chính phủ điện tử/chính quyền đô thị các đơn vị hành chính tại phường xã sẽ tinh gọn. Chúng ta chỉ cần văn phòng đại diện của thành phố/thị xã đóng tại đây bám sát địa bàn giải quyết những công việc cụ thể và chi tiết phục vụ người dân tại địa bàn, có thể ví như "cánh tay vươn dài của thành phố" tại địa bàn.
Sau khi sáp nhập một cách hợp lý các tỉnh/thành phố trực thuộc Trung ương, với khối lượng công việc rất lớn, chắc chắn cấp cơ sở sẽ gánh vác một cách có hiệu quả hơn trước. Với đơn vị xã/cụm xã thuộc huyện (sau khi bỏ mô hình này) nên nghiên cứu tiếp tục sáp nhập lại để lớn hơn, gọn lại và cần có mô hình hợp lý để quản lý.
Các thành phố/thị xã, kể cả mô hình thành phố trong thành phố, hay quận (thuộc thành phố trực thuộc Trung ương) cũng có thể giữ lại và cải tiến để kết nối với các phường hiện hữu. Nếu thực hiện theo mô hình cấp cơ sở như vậy sẽ thực sự tinh gọn, giữ lại được lịch sử hình thành hàng trăm năm của các thành phố hiện nay phù hợp với quy luật tất yếu: Đô thị hoá và sớm thực hiện được chủ trương tinh gọn và hiệu quả, tránh lãng phí giá trị tài sản đô thị đã được xây dựng và đang phát huy rất tốt hiện nay...
Vị chuyên gia cũng cho rằng cần nghiên cứu để các chính quyền đô thị có một hành lang pháp lý đủ lớn để độc lập, sáng tạo trong phát triển; phát huy tối đa lợi thế, tiềm năng để nhanh chóng trở thành một khu vực phát triển mạnh không chỉ của thành phố trực thuộc trung ương mà còn của cả vùng và liên vùng.
"Để tổ chức bộ máy chính quyền tinh gọn và hiệu quả tại khu vực đô thị cần phân cấp, phân quyền cho chính quyền đô thị để tạo được thuận lợi trong công tác quản lý và phát triển đô thị", ông Hải cho hay.
Theo Ngọc Mai (TPO)
