Vì nhiều lý do, cây xanh công cộng bị gãy cành, bật gốc, ngã đổ vô tình đè trúng người đi đường, ô tô đậu dưới lề đường hoặc đổ vào nhà ở, công trình kiến trúc gây hư hỏng, thiệt hại. Đơn cử như vào sáng 13-9, trên đường Tăng Bạt Hổ (phường Diên Hồng, tỉnh Gia Lai), một cây xanh bật gốc đã đè trúng xe ô tô màu đỏ đậu bên đường gây nứt kính chắn gió và nắp capo bị móp méo.
Trên thực tế, cây xanh bật gốc có thể do nhiều nguyên nhân chủ quan hoặc khách quan. Điều này cũng được các bộ luật và nghị định quy định chi tiết nhằm đảm bảo quyền lợi và nghĩa vụ cho các bên liên quan.
Theo Điều 604 Bộ luật Dân sự năm 2015, chủ sở hữu, người chiếm hữu, người được giao quản lý phải bồi thường thiệt hại do cây cối gây ra. Quy định này áp dụng đối với thiệt hại do cây cối gây ra nói chung, không chỉ giới hạn ở trường hợp cây bị gãy hoặc đổ.
Từ ngày 9-10-2025, Nghị định số 258/2025/NĐ-CP của Chính phủ về quản lý công viên, cây xanh, mặt nước có hiệu lực và quy định cụ thể hơn về trách nhiệm bồi thường khi cây xanh gãy, đổ gây thiệt hại.
Theo khoản 3 Điều 28 Nghị định 258/2025/NĐ-CP, nếu cây xanh gãy, đổ làm thiệt hại về người hoặc tài sản thì: Tổ chức, cá nhân làm gãy, đổ cây xanh phải bồi thường cho tổ chức, cá nhân, gia đình có người hoặc tài sản bị thiệt hại theo Bộ luật Dân sự và các quy định pháp luật liên quan.
Đơn vị thực hiện dịch vụ quản lý cây xanh phải bồi thường nếu không thực hiện đúng quy trình quản lý, duy trì cây xanh đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt.
Đơn vị quản lý cây xanh hoặc người gây thiệt hại không phải bồi thường nếu cây bị gãy, đổ do sự kiện bất khả kháng hoặc hoàn toàn do lỗi của bên bị thiệt hại.
Do đó, trước khi xác định việc bồi thường cần xác định cây thuộc phạm vi quản lý của ai, nguyên nhân cây gãy, đổ và việc quản lý, chăm sóc cây trước đó có đúng quy định hay không.
Nghị định 258/2025/NĐ-CP xác định cây có nguy cơ gây nguy hiểm là cây hoặc một phần của cây có nguy cơ gãy, đổ gây tai nạn cho người, làm hư hỏng phương tiện, công trình; trong đó có cây bị sâu, mục gốc hoặc thân.
Đối với cây xanh sử dụng công cộng có nguy cơ gây thiệt hại cho công trình xây dựng, đơn vị thực hiện dịch vụ quản lý cây xanh hoặc đơn vị được giao quản lý tài sản kết cấu hạ tầng cây xanh phải thực hiện các biện pháp cắt tỉa, chặt hạ hoặc dịch chuyển theo quy định.
Vì vậy, nếu cơ quan, đơn vị được giao quản lý đã biết hoặc phải phát hiện nguy cơ nhưng không thực hiện đúng quy trình quản lý, duy trì cây xanh, khi cây gãy, đổ gây thiệt hại thì trách nhiệm bồi thường có thể được đặt ra theo quy định tại Nghị định 258/2025/NĐ-CP.
Điều 584 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định người gây thiệt hại không phải chịu trách nhiệm bồi thường nếu thiệt hại phát sinh do sự kiện bất khả kháng hoặc hoàn toàn do lỗi của bên bị thiệt hại, trừ trường hợp có thỏa thuận khác hoặc luật có quy định khác.
Do đó, người hoặc tài sản bị cây đổ trúng trong mưa bão, gió lớn hoặc sự kiện bất thường, không thể chỉ dựa vào hiện trường để kết luận ngay trách nhiệm bồi thường. Cần xem xét nguyên nhân cây đổ, tình trạng của cây, trách nhiệm quản lý và các yếu tố liên quan để xác định có thuộc trường hợp bất khả kháng hay không.
Về nguyên tắc, thiệt hại thực tế được bồi thường toàn bộ và kịp thời. Người bị thiệt hại nên lưu giữ hình ảnh, video hiện trường, thông tin về cây và đơn vị quản lý, biên bản xác nhận của cơ quan chức năng nếu có, cùng hồ sơ điều trị hay sửa chữa tài sản để làm căn cứ xác định thiệt hại.
