Người đầu tiên đưa cây mắc ca về trồng tại Vĩnh Sơn là ông Đặng Văn Khánh (làng K8). Năm 2012, sau khi tham gia lớp tập huấn khuyến nông, ông mạnh dạn mua 700 cây giống về trồng trên 2 ha đất rẫy. Thời điểm ấy, nhiều người còn nghi ngại, nhưng ông tin khí hậu mát mẻ quanh năm của Vĩnh Sơn sẽ thích hợp cho loại cây này. Sau đó, ông đã chứng minh hiệu quả khi có được thu nhập ổn định. Đặc biệt, sau hơn 10 năm, ông đã tích lũy được nhiều kinh nghiệm về loại cây này.
Ông Khánh chia sẻ: “Ban đầu, gia đình tôi gặp không ít khó khăn vì chưa ai có kinh nghiệm, kỹ thuật chăm sóc cũng phải tự mày mò. Nhờ kiên trì, tôi dần rút ra được nhiều kinh nghiệm trong việc chọn giống, trồng và chăm sóc. Qua thực tế, tôi tin mắc ca vẫn có thể trở thành hướng đi mới cho bà con Vĩnh Sơn nếu được đầu tư và áp dụng đúng kỹ thuật”.
Từ mô hình ban đầu, nhiều hộ dân trong xã đã mạnh dạn trồng mắc ca, trong đó có ông Nguyễn Xuân Thọ ở làng K2. Sau nhiều năm tìm kiếm loại cây trồng phù hợp, năm 2019, ông Thọ quyết định trồng 150 cây mắc ca. Nhờ chăm sóc đúng kỹ thuật, vườn cây phát triển tốt, mang lại thu nhập khoảng 50 triệu đồng trong năm 2024.
So sánh với các loại cây khác, ông Thọ chia sẻ: “Tôi từng trồng cà phê, hồ tiêu nhưng những loại cây này tốn nhiều công chăm sóc, giá cả lại bấp bênh. Cây mắc ca ổn định hơn, nếu duy trì được năng suất, tôi tin đây sẽ là nguồn thu ổn định, giúp bà con Vĩnh Sơn cải thiện cuộc sống”.
Không chỉ gia đình ông Thọ, một số hộ khác cũng đang mở rộng diện tích trồng mắc ca. Chị Đinh Thị Hiền (cùng ở làng K2) cho biết: “Gia đình tôi trồng 400 cây mắc ca. Ban đầu cũng băn khoăn không biết cây có hợp thổ nhưỡng, khí hậu ở đây không nhưng sau 4 năm trồng thử, thấy cây phát triển tốt, ra trái đều, gia đình tôi mới yên tâm gắn bó lâu dài”.
Những kết quả bước đầu đã cho thấy tiềm năng của cây mắc ca, nhưng để phát triển lâu dài, loại cây này vẫn cần có sự định hướng và hỗ trợ kịp thời từ chính quyền địa phương.
Ông Đinh Cư-Phó Chủ tịch UBND xã Vĩnh Sơn-cho rằng: “Kết quả bước đầu của cây mắc ca ở Vĩnh Sơn rất đáng khích lệ, cho thấy hướng đi này có cơ sở. Tuy nhiên, để đạt hiệu quả lâu dài, người dân cần được tập huấn kỹ thuật bài bản hơn. Vấn đề quan trọng là phải giải quyết được đầu ra, xây dựng chuỗi liên kết để sản phẩm có chỗ đứng vững chắc trên thị trường”.
Trước những vấn đề đặt ra, chính quyền xã Vĩnh Sơn đã có định hướng cụ thể. Ông Đinh Cư cho biết: “Địa phương xác định mắc ca là cây trồng triển vọng, cần được quan tâm đúng mức để phát triển bền vững. Xã đang xây dựng sản phẩm OCOP từ mắc ca, định hướng đưa mắc ca trở thành cây chủ lực, góp phần giúp bà con thoát nghèo bền vững”.
Từ định hướng đó, xã cũng đã bắt đầu có những bước chuẩn bị lâu dài. Theo ông Lê Văn Thuận-Trưởng phòng Kinh tế xã Vĩnh Sơn, trong thời gian tới, địa phương sẽ khuyến khích bà con chuyển dần diện tích keo sang mắc ca. Bởi lẽ, hiệu quả từ keo chưa cao, chi phí vận chuyển lớn, trong khi mắc ca có giá ổn định, ít sâu bệnh và phù hợp với thổ nhưỡng.
Bên cạnh mắc ca, xã cũng đang rà soát quy hoạch chung, trong đó xác định mắc ca cùng một số cây ăn quả như sầu riêng, cam, chanh, bơ là hướng phát triển chính.
Về lâu dài, Vĩnh Sơn hướng đến phát triển mắc ca trên cơ sở gắn kết “4 nhà”: nhà nông, nhà khoa học, nhà quản lý và doanh nghiệp. Đây được xem là giải pháp căn cơ để cây mắc ca khẳng định vị thế, góp phần giúp người dân Vĩnh Sơn thoát nghèo, vươn lên phát triển bền vững.
Mắc ca là loại cây thân gỗ lâu năm, có tuổi thọ trên 100 năm. Sau 3-4 năm trồng bắt đầu cho quả, đến năm thứ 10 đạt năng suất ổn định khoảng 20-30 kg hạt/cây/năm. Mắc ca được ví như “nữ hoàng quả khô” nhờ giá trị dinh dưỡng và kinh tế cao. Cây phù hợp với khí hậu mát mẻ, ít sâu bệnh, chi phí chăm sóc không lớn.
