Nuôi đất khỏe để cây khỏe
Những ngày tháng 9, vườn cà phê hơn 3 ha của gia đình ông Nguyễn Trung Đoàn (thôn Ktu) xanh tốt hơn sau những đợt mưa. Toàn bộ diện tích được chăm sóc theo hướng hạn chế hóa chất, tăng sử dụng phân hữu cơ và chế phẩm sinh học.
Ông Đoàn cho biết, khoảng 10 năm nay, gia đình gần như không sử dụng phân bón hóa học. Thay vào đó, ông tận dụng phân chuồng, phụ phẩm nông nghiệp để ủ thành phân hữu cơ, đồng thời bổ sung vi sinh nhằm cải tạo đất. Cách làm này vừa giúp hạn chế tiếp xúc với hóa chất, vừa tăng độ tơi xốp, khả năng giữ ẩm của đất, tạo điều kiện để cây cà phê phát triển ổn định.
Cũng tại thôn Ktu, bà Trương Thị Màu thay đổi cách chăm sóc lớp cỏ trong vườn cà phê. Thay vì phát sạch hoặc dùng thuốc diệt cỏ, bà chỉ phát thấp rồi giữ lại trên mặt đất. Lớp cỏ sau khi phân hủy trở thành nguồn hữu cơ tự nhiên, đồng thời che phủ bề mặt, hạn chế bốc hơi nước trong mùa khô và chống xói mòn, rửa trôi đất khi mưa lớn.
Những thay đổi trong từng khu vườn cho thấy người trồng cà phê đã quan tâm nhiều hơn đến sức khỏe của đất và hệ sinh thái canh tác. Theo ông Phạm Văn Kha - Chủ tịch Hội đồng quản trị HTX Nông nghiệp và Dịch vụ Tam Điệp Xanh, sau nhiều lần được tập huấn, tham quan, học hỏi, nhận thức của các thành viên về sản xuất bền vững từng bước thay đổi.
“Muốn cây khỏe thì trước hết đất phải khỏe. Vì vậy, HTX hướng dẫn thành viên tăng sử dụng phân hữu cơ, phân vi sinh, hạn chế thuốc hóa học, trồng thêm cây che bóng và giữ thảm cỏ trong vườn. Đây là hướng chúng tôi xác định sẽ duy trì lâu dài” - ông Kha cho hay.
Thành lập cuối năm 2024, HTX Nông nghiệp và Dịch vụ Tam Điệp Xanh hiện có 14 thành viên chính thức cùng hàng chục hộ liên kết, với vùng nguyên liệu hơn 100 ha cà phê. Không chỉ hỗ trợ kỹ thuật và vật tư sinh học, HTX còn từng bước kết nối các khâu chăm sóc, thu hoạch, chế biến và tiêu thụ sản phẩm.
Một hướng đi khác đang được nhiều thành viên HTX áp dụng là tận dụng phụ phẩm ngay tại vườn. Vỏ cà phê sau thu hoạch, phân chuồng và các nguồn hữu cơ khác được xử lý bằng chế phẩm sinh học để tạo thành phân bón.
Cách làm này vừa giảm lượng phụ phẩm thải ra môi trường, vừa bổ sung chất hữu cơ trở lại cho đất, góp phần hình thành vòng tuần hoàn trong sản xuất.
Tạo giá trị bền vững
Không chỉ giúp bảo vệ đất, môi trường và sức khỏe người sản xuất, việc giảm hóa chất trong canh tác cà phê còn gắn với yêu cầu của thị trường. Khi tiêu chuẩn về dư lượng thuốc bảo vệ thực vật và truy xuất nguồn gốc ngày càng cao, cách chăm sóc cây ngay từ vườn trở thành yếu tố quan trọng, nhất là với những vùng nguyên liệu phục vụ xuất khẩu.
Theo bà Nguyễn Thị Huyền - Giám đốc Công ty CP Nông nghiệp sinh học Gia Lai, nhiều thị trường lớn ngày càng kiểm soát chặt dư lượng hóa chất trong nông sản. Vì vậy, sản xuất theo VietGAP, GlobalGAP hoặc hướng hữu cơ đang tạo thêm động lực để vùng nguyên liệu thay đổi phương thức canh tác.
“Thuốc sinh học không chỉ giúp sản phẩm đáp ứng yêu cầu thị trường mà còn mang lại lợi ích lâu dài đối với sức khỏe con người, vật nuôi và môi trường; góp phần duy trì đa dạng sinh học và hạn chế tình trạng kháng thuốc trong sản xuất nông nghiệp” - bà Huyền nhận định.
Chính quyền xã Kon Gang cũng đang đẩy mạnh tuyên truyền, khuyến khích người dân chuyển đổi phương thức sản xuất theo hướng an toàn, bền vững.
Ông Nguyễn Kim Anh - Trưởng phòng Kinh tế xã Kon Gang - cho biết, đối với cây cà phê và hồ tiêu, người dân ngày càng quan tâm đến tiết kiệm nước tưới, tăng sử dụng phân hữu cơ và giảm dần phân bón hóa học.
Qua thực tế, nhiều hộ nhận thấy việc bổ sung hữu cơ thường xuyên giúp cải thiện độ tơi xốp và khả năng giữ ẩm của đất, tạo điều kiện để cây sinh trưởng ổn định.
“Địa phương vận động người dân tận dụng vỏ cà phê và các phụ phẩm khác để sản xuất phân hữu cơ; đồng thời khuyến khích áp dụng các tiêu chuẩn sản xuất. Song song với đó là xây dựng mã số vùng trồng, từng bước minh bạch nguồn gốc, tạo điều kiện để nông sản đáp ứng yêu cầu thị trường” - ông Kim Anh thông tin.
Theo Trưởng phòng Kinh tế xã Kon Gang, để cách làm xanh lan tỏa rộng hơn, bên cạnh sự thay đổi của người nông dân còn cần sự đồng hành về kỹ thuật, tổ chức sản xuất và thị trường.
Trong đó, HTX giữ vai trò tập hợp nông hộ, hướng dẫn quy trình và kết nối đầu ra; doanh nghiệp cung cấp giải pháp, vật tư sinh học và thông tin thị trường; chính quyền hỗ trợ xây dựng vùng nguyên liệu, tiêu chuẩn chất lượng và mã số vùng trồng.
Khi các "mắt xích" cùng tham gia, sản xuất xanh sẽ không chỉ dừng ở những khu vườn riêng lẻ mà có điều kiện mở rộng thành vùng nguyên liệu. Với ngành hàng cà phê, lợi thế về diện tích và sản lượng sẽ khó tạo giá trị lâu dài nếu không đi cùng chất lượng và khả năng đáp ứng yêu cầu thị trường.
