Báu vật khởi dựng vương triều Lê

Hệ thống thành bậc Điện Kính Thiên (thường gọi là thành bậc rồng Điện Kính Thiên) đã được Thủ tướng Chính phủ công nhận là Bảo vật quốc gia tại quyết định số 2283/QĐ-TTg ngày 31.12.2020. Đây là một tuyệt tác, tiêu biểu cho nghệ thuật điêu khắc dân tộc.

Điện Kính Thiên năm 1884-1885. Ảnh tư liệu: Hocquard
Điện Kính Thiên năm 1884-1885. Ảnh tư liệu: Hocquard


Điện Kính Thiên - Núi Long Đỗ: Nơi hội tụ linh khí dân tộc

Mỗi triều đại phong kiến Việt Nam đều xây dựng cho mình điện thiết triều, nơi đây là trung tâm quyền lực của hoàng gia, biểu tượng cho sự chính danh của vương triều. Sau khi chiến thắng quân Minh, vua Lê Thái Tổ đã cho khởi dựng Điện Kính Thiên làm nơi thiết triều.

Chính điện Kính Thiên được cho là điểm trung tâm của kinh thành, điểm kết nối của trục tâm linh Thiên - Địa - Nhân, trong đó đại diện cho Nhân (người) chính là các vị Hoàng đế của các vương triều thường ngự trên ngai vàng đặt ở nơi đây. Dưới các triều đại phong kiến, dù cho mang nhiều tên gọi khác nhau thì điện Kính Thiên luôn được xây dựng trên núi Long Đỗ (Rốn Rồng), hay còn gọi là Núi Nùng. Theo thuyết phong thủy cho rằng trong ruột núi có cái lỗ nên núi được gọi là Long Đỗ, thông xuống lòng đất là nơi phát tiết ra linh khí non sông. Massan, một học giả người Pháp thế kỷ trước cho biết “núi Nùng trong nhiều thế kỷ được coi như núi hộ mệnh của thành phố”.

Khuôn viên khu di tích Hoàng thành Thăng Long (Hà Nội) hiện tại còn lưu giữ đôi rồng đá xanh nguyên khối chầu hai bên lối lên thềm Điện Kính Thiên xưa. Hai bộ thành bậc đá chạm rồng ở điện Kính Thiên hiện tồn đến ngày nay có một vị trí đặc biệt trang trọng trong lịch sử nghệ thuật điêu khắc của dân tộc, phản ánh đỉnh cao của kỹ - mỹ thuật cung đình Việt Nam.

Điện Kính Thiên được xây dựng lần đầu từ năm 1428 bởi vua Lê Thái Tổ và được vua Lê Thánh Tông xây dựng lại từ tháng 3 năm 1465 và đến tháng 11 năm đó mới hoàn thành. Đại Việt sử ký toàn thư cho biết, ngày 15 tháng Tám năm Đinh Hợi, niên hiệu Quang Thuận thứ 8 (1467) vua Lê Thánh Tông cho “dựng lan can bằng đá ở điện Kính Thiên và xây điện nhỏ ở sân Giảng Võ”.


 

Thành bậc rồng Điện Kính Thiên, báu vật ngàn năm. Ảnh: Hữu Mạnh
Thành bậc rồng Điện Kính Thiên, báu vật ngàn năm. Ảnh: Hữu Mạnh


Thành bậc rồng Điện Kính Thiên, tuyệt tác nghệ thuật điêu khắc dân tộc

Thành bậc rồng Điện Kính Thiên có kích thước, cấu trúc và hoa văn rất đặc biệt, không bắt gặp hay lặp lại ở các di tích, di vật cùng loại khác. Về tổng thể, hệ thống thành bậc rồng Điện Kính Thiên nằm theo hướng chính Nam, được chế tác bằng đá xanh nguyên khối với kích thước: chiều ngang 13.7m, chiều dọc 4.45m, cao 2.1m. Thành bậc bao gồm có 02 rồng đá và 02 lan can cách điệu mây hóa rồng chia thành 3 lối lên đều nhau đi vào điện, lối giữa dành cho vua, hai lối hai bên là của các quan. Hai dãy thành giữa chạm hình rồng bò từ trên nền điện xuống, hai thành hai bên chạm rồng, giống cách điệu rồng cuồn cuộn. Mặt ngoài chạm khắc hoa, mây, lửa.

Đôi rồng chầu được tạo tác với tư thế lượn từ trên xuống, được chạm khắc rất tinh xảo đầu rồng ngẩng cao, miệng ngậm ngọc. Thân rồng tròn, uốn 7 khúc mềm mại nhỏ dần về phía nền điện, trên lưng có đường vây dài nhấp nhô . Rồng có 4 chân, mỗi chân có 5 móng nhọn và sắc và được diễn tả ở một tư thế khác nhau. Đây chính là biểu tượng của đế vương, thể hiện cho quyền lực của nhà vua.

Ở hệ thống thành bậc rồng này còn hai lan can trang trí hoa văn chủ đề mây hóa rồng. Đây là đồ án nghệ thuật trang trí phổ biến trên các bia đá và trên đồ gốm men trắng vẽ lam thời Lê Sơ. Mặt trong và ngoài của lan can còn được khắc chìm đồ án hoa sen dây - đồn án trang trí rất phổ biến thời Lý - Trần

Tuy nhiên, về chi tiết, hoa sen trong mảng chạm ở thành bậc Kính Thiên có khác so với thời Trần. Nếu sen Lý - Trần thường đơn giản, ít lớp cánh, đường nét rõ ràng kiểu tả thực thì sen Kính Thiên phức tạp hơn với nhiều lớp cánh, chi tiết cánh vừa có yếu tố sen vừa có yếu tố mẫu đơn. Chính vì thế, có người còn gọi đây là hoa bảo tiên. Lá sen ở thềm điện Kính Thiên cũng hiếm gặp, đã trở thành mảng chạm chính chứ không đơn điệu như lá sen Lý - Trần.

Ngoài gây ấn tượng về mặt thị giác, đồ án sen dây trên mặt ngoài của thành bậc còn phản ánh ảnh hưởng tư tưởng Phật giáo đồng thời thể hiện sự biến chuyển từ hình tượng tả thực hoa sen thời Lý - Trần sang mô típ pha trộn các loại hoa sen-hoa cúc-hoa mẫu đơn. Những họa tiết này được đánh giá rất cao về giá trị nghệ thuật cũng như độc đáo trong phong cách thể hiện văn hóa người Việt.

Điện Kính Thiên với hai thành bậc đá là một di sản có chiều dài lịch sử hàng ngàn năm, đóng vai trò liên tục của một trung tâm quyền lực, với sự hiện hữu dày đặc các tầng di tích khảo cổ bao gồm cả các dấu tích kiến trúc hiện còn trên mặt đất, khối lượng đồ sộ của các di vật khảo cổ học... Nắm giữ vị trí quan trọng như vậy trong Hoàng thành Thăng Long bởi vị trí tọa lạc của điện Kính Thiên trên núi Long Đỗ, vị trí phong thủy quan trọng, là nơi có khả năng kết nối giữa các vị thần và vua chúa; tạo nên một nền văn hóa phong phú, độc đáo mang đậm bản sắc văn hóa Việt Nam, tạo nên các dấu ấn văn hóa vật chất mang tầm vóc Di sản Thế giới của khu di tích Trung tâm Hoàng thành Thăng Long.


https://laodong.vn/lao-dong-cuoi-tuan/bau-vat-khoi-dung-vuong-trieu-le-1135788.ldo

Theo Hữu Mạnh - Văn Thương  (LĐO)

Các tin khác

Uống nước nhớ nguồn

Uống nước nhớ nguồn

(GLO)- Mỗi độ tháng ba âm lịch, khi dòng người hành hương về Đền Hùng (tỉnh Phú Thọ) dâng hương tưởng niệm các Vua Hùng, một mạch nguồn thiêng liêng lại được đánh thức trong tâm thức người Việt.

Củng cố tinh thần đại đoàn kết, tạo nền tảng phát triển bền vững

Củng cố tinh thần đại đoàn kết, tạo nền tảng phát triển bền vững

(GLO)- Ở tỉnh Gia Lai hiện nay - vùng đất hội tụ nhiều tộc người và sắc thái văn hóa - việc phát huy giá trị tín ngưỡng thờ Quốc Tổ Hùng Vương trở thành sợi dây vô hình gắn kết cộng đồng, góp phần củng cố tinh thần đại đoàn kết, tạo nền tảng cho phát triển bền vững.

Gìn giữ giá trị văn hóa truyền thống từ trái bầu khô

Gìn giữ giá trị văn hóa truyền thống từ trái bầu khô

(GLO)- Chỉ là một vật dụng quen thuộc trong đời sống thường ngày, nhưng theo thời gian, những trái bầu khô đã trở thành một phần ký ức văn hóa, gắn với nếp sống, tập quán và tâm hồn của cộng đồng người Jrai, Bahnar.

Gìn giữ âm vang cồng chiêng, hơmon nơi đại ngàn

Những nghệ nhân nặng lòng với văn hóa truyền thống

(GLO)- Giữa nhịp sống hiện đại, không ít nghệ nhân ở Gia Lai vẫn lặng thầm gắn bó với công việc chỉnh chiêng, chế tác nhạc cụ truyền thống đến hát kể sử thi (hơmon). Họ không chỉ lưu giữ thanh âm và ký ức đại ngàn mà còn truyền dạy cho thế hệ trẻ bằng tất cả tâm huyết.

Nét đẹp cúng Quý xuân ở đình An Mỹ

Nét đẹp cúng Quý xuân ở đình An Mỹ

(GLO)- Cứ đến ngày 10 tháng 2 hàng năm, người dân phường An Phú (tỉnh Gia Lai) lại tổ chức Lễ cúng Đình làng An Mỹ. Đây là nét đẹp trong đời sống tín ngưỡng của người dân, thể hiện lòng biết ơn các bậc tiền hiền, hậu hiền khai hoang lập đất và cầu cho quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa.

Các thung lũng ở Quy Nhơn xưa

Các thung lũng ở Quy Nhơn xưa

(GLO)- Trong cuốn "Du ký Trung kỳ theo đường cái quan", Camille Paris - nhà khảo cổ người Pháp từng tham gia xây dựng đường điện báo tại Trung Kỳ giai đoạn 1885-1889 đã nhắc đến 2 thung lũng nổi tiếng của Quy Nhơn xưa: thung lũng Công và thung lũng Gà.

Nhơn Hải và nét văn hóa biển đặc sắc

Nhơn Hải và nét văn hóa biển đặc sắc

(GLO)- Từ ngày 29-3 đến 1-4 (tức ngày 11 đến 14-2 âm lịch), làng biển Nhơn Hải (phường Quy Nhơn Đông, tỉnh Gia Lai) rộn ràng bước vào mùa vui Lễ hội cầu ngư - sự kiện văn hóa truyền thống lớn nhất trong năm ở địa phương. 

Lễ cúng Quý Xuân tại tổ đình An Khê

Lễ cúng Quý Xuân tại tổ đình An Khê

(GLO)- Sáng 28-3 (tức mùng 10 tháng 2 âm lịch), tại đình An Khê (phường An Khê, tỉnh Gia Lai), Ban Nghi lễ đình tổ chức lễ cúng Quý Xuân trong không gian linh thiêng, rộn ràng tiếng chiêng, trống giữa tiết trời đẹp nhất của mùa xuân.

Di tích Plei Ơi chào đón du khách

Di tích Plei Ơi chào đón du khách

(GLO)- Khu di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia Plei Ơi - điểm đến mang giá trị tâm linh, lịch sử gắn với truyền thuyết Vua Lửa của đồng bào Jrai ở xã Chư A Thai - vừa được đầu tư đồng bộ, khang trang, sẵn sàng chào đón du khách trong Năm Du lịch quốc gia - Gia Lai 2026.

Đoàn xã Ia Dreh ra mắt Câu lạc bộ cồng chiêng thanh thiếu nhi

Đoàn xã Ia Dreh ra mắt Câu lạc bộ cồng chiêng thanh thiếu nhi

(GLO)- Ngày 26-3, Đoàn xã Ia Dreh (tỉnh Gia Lai) phối hợp với Trường THCS Ngô Quyền tổ chức ra mắt Câu lạc bộ (CLB) cồng chiêng thanh thiếu nhi, nhằm góp phần bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc, đồng thời tạo sân chơi lành mạnh cho học sinh.

Lặng lẽ tìm về ký ức nghề xưa

Lặng lẽ tìm về ký ức nghề xưa

(GLO)- Cuối năm 2025, cuốn sách Nghề dệt truyền thống tỉnh Bình Định (từ thế kỷ XIX đến nay) của ThS. Hoàng Bình ra mắt bạn đọc như một công trình biên khảo công phu về một nghề thủ công từng gắn bó mật thiết với đời sống người dân đất Võ.

Bộ chiêng của các thủ lĩnh Jrai trở thành bảo vật quốc gia

Bộ chiêng Kơ Đơ trở thành bảo vật quốc gia

(GLO)- Bộ cồng chiêng Kơ Đơ (niên đại đầu thế kỷ XX) vừa được công nhận là bảo vật quốc gia. Không chỉ là nhạc cụ cổ, chiêng Kơ Đơ còn là hiện vật gắn với những thủ lĩnh Jrai xưa, phản ánh cấu trúc xã hội, đời sống tín ngưỡng và nghệ thuật âm nhạc độc đáo của cư dân Tây Nguyên.

Những mùa xuân huy hoàng trên kinh thành

Những mùa xuân huy hoàng trên kinh thành Hoàng Đế

(GLO)- Thành Hoàng Đế thuộc huyện An Nhơn, tỉnh Bình Định (cũ) là di tích duy nhất còn lại của vương triều Tây Sơn. Đây là một công trình kiến trúc thành cổ khá đặc biệt, sau 6 lần khai quật khảo cổ phục vụ nghiên cứu và trùng tu, đến nay vẫn còn nhiều bí ẩn...

Tiếng vó ngựa trong từng thớ đá

Tiếng vó ngựa trong từng thớ đá

(GLO)- Xin được nói ngay - Tiếng vó ngựa trong từng thớ đá - là cách tôi nói văn vẻ về một góc trong nghệ thuật điêu khắc Chăm.

Giai thoại về ba con ngựa nổi tiếng trong lịch sử

Giai thoại về ba con ngựa nổi tiếng trong lịch sử

(GLO)- Trong dòng chảy lịch sử, không chỉ có những bậc anh hùng làm nên huyền thoại, mà còn có những chiến mã góp phần tạo nên kỳ tích. Trong những thời khắc sinh tử, có 3 con ngựa nổi tiếng đã đi vào sử sách như biểu tượng của lòng trung nghĩa và sức mạnh phi thường.

Chất thuần khiết nâng tầm thổ cẩm

Chất thuần khiết nâng tầm thổ cẩm

(GLO)- Với việc hợp chuẩn OCOP, nhiều sản phẩm thổ cẩm Bahnar, Jrai ở Gia Lai bắt đầu định vị được thương hiệu. Quá trình này có công rất lớn của nhiều phụ nữ, nghệ nhân đã dồn tâm huyết từng bước đưa thổ cẩm truyền thống ra thị trường.

Tiến sĩ Lê Quang Lâm cùng câu chuyện tù và Jrai

Tiến sĩ Lê Quang Lâm cùng câu chuyện tù và Jrai

(GLO)- Hiểu về văn hóa Tây Nguyên bắt đầu từ những hiện vật dân tộc học, đó cũng là một trong những cách tiếp cận của TS. Lê Quang Lâm (phường Diên Hồng, tỉnh Gia Lai) khi nghiên cứu về văn hóa của người Jrai. Trong hàng nghìn hiện vật mà ông dày công sưu tầm, có bộ sưu tập tù và Jrai độc đáo.

Gia Lai: Chung tay gìn giữ nghề dệt thổ cẩm

Gia Lai: Chung tay gìn giữ nghề dệt thổ cẩm

(GLO)- Trong những mái nhà sàn nơi buôn làng, tiếng khung cửi vẫn lặng lẽ vang lên như nhịp thở của ký ức. Nghề dệt thổ cẩm không chỉ làm ra những sản phẩm thủ công mà còn gìn giữ giá trị văn hóa của đồng bào qua bao thế hệ.

Suy nghĩ từ những lò gốm cổ

Suy nghĩ từ những lò gốm cổ dọc sông Côn

(GLO)- Dọc theo dòng sông Côn huyền thoại, tuyến giao thương quan trọng từng nối vùng cao nguyên với cửa biển Thị Nại, nếu không để ý kỹ, người ta rất dễ đi ngang qua những gò đất tưởng như bình thường. Nhưng dưới lớp đất trầm mặc ấy là dấu tích của một thời Champa rực rỡ.