Việc ứng dụng hệ thống bơm tưới bằng năng lượng mặt trời không chỉ giúp tiết kiệm chi phí mà còn mở ra hướng sản xuất bền vững, phù hợp với điều kiện tự nhiên của vùng đất Tây Nguyên, nơi có số giờ nắng cao trong năm.
Chủ động nguồn điện từ "nắng"
Trước đây, vào những ngày cao điểm tưới cà phê, rẫy của anh Nguyễn Văn Đức (thôn Đồng Tâm, xã Bờ Ngoong) gần như không lúc nào vắng tiếng máy nổ.
Với 3 ha cà phê đang trong giai đoạn kinh doanh, nhu cầu nước tưới luôn ở mức cao, đặc biệt vào mùa khô. Tuy nhiên, dù đã có điện 3 pha, nhưng do rẫy nằm xa khu dân cư nên điện áp thường xuyên yếu và chập chờn, khiến việc bơm nước kéo dài, tốn kém cả chi phí lẫn công sức.
“Có những đợt cao điểm, tôi phải túc trực cả ngày lẫn đêm để canh máy bơm. Điện yếu thì nước lên chậm, có khi phải tưới kéo dài thêm nhiều giờ. Mỗi lần tưới tốn từ 2 - 3 triệu đồng tiền điện, chưa kể hao hụt do máy hoạt động không ổn định. Làm nông mà cứ như chạy đua với điện, rất mệt mỏi” - anh Đức chia sẻ.
Trăn trở trước bài toán chi phí và sự phụ thuộc vào điện lưới, năm 2023, anh Đức quyết định đầu tư hệ thống điện mặt trời công suất 20 kW với tổng kinh phí khoảng 120 triệu đồng. Song song với đó, anh lắp đặt hệ thống tưới nhỏ giọt tại gốc, vừa tiết kiệm nước vừa giúp đưa phân bón trực tiếp đến từng cây.
Ban đầu, quyết định này khiến nhiều người thân trong gia đình e ngại vì chi phí đầu tư lớn. Tuy nhiên, chỉ sau một thời gian vận hành, hiệu quả đã rõ rệt.
“Thay đổi lớn nhất là mình thêm phần chủ động. Có nắng là có điện, không còn phụ thuộc vào điện lưới. Công việc nhẹ nhàng hơn rất nhiều, không còn cảnh thức đêm canh tưới. Cây cà phê cũng phát triển tốt hơn, năng suất tăng rõ rệt. Trước đây 1 ha chỉ đạt khoảng 4,5 tấn nhân, nay tăng lên khoảng 5 tấn. Chỉ sau 2 năm là tôi thu hồi được vốn đầu tư” - anh Đức phấn khởi nói.
Câu chuyện của anh Đức cũng là thực tế chung của nhiều hộ nông dân tại địa phương. Tại làng Dnâu, anh Lê Sỹ Thao từng gặp khó khăn tương tự khi rẫy cà phê nằm xa khu dân cư. Việc kéo điện 3 pha không chỉ tốn kém mà còn thiếu ổn định vào mùa cao điểm.
Cuối năm 2025, anh Thao mạnh dạn đầu tư 65 triệu đồng để lắp đặt hệ thống điện mặt trời gồm 16 tấm pin, công suất 10 kW, phục vụ tưới cho 1 ha cà phê và 8 sào chanh dây. Đồng thời, anh đào ao chứa khoảng 300 m³ nước để chủ động nguồn tưới.
“Trước đây, mỗi lần tưới là một lần vất vả. Điện yếu thì phải kéo dài thời gian, nhiều hôm phải thức đêm nên sinh ra mất ngủ kéo dài. Từ khi sử dụng điện mặt trời, mọi thứ thay đổi hẳn. Chỉ cần có nắng là hệ thống vận hành ổn định, tôi làm việc từ sáng đến chiều là xong. Không còn áp lực như trước, sức khỏe cũng tốt hơn” - anh Thao cho biết.
Thời gian tới, anh Thao sẽ tiếp tục đầu tư trồng mới 1,5 ha cà phê, đồng thời nâng công suất hệ thống năng lượng lên thêm 10 kW để đáp ứng nhu cầu tưới.
Không chỉ giúp giảm chi phí điện, hệ thống tưới bằng năng lượng mặt trời còn góp phần giảm áp lực lao động, giúp người nông dân có thêm thời gian chăm sóc cây trồng và nghỉ ngơi. Đây là yếu tố quan trọng giúp nâng cao hiệu quả sản xuất trong dài hạn.
Hướng đi phù hợp cho nông nghiệp bền vững
Xã Bờ Ngoong hiện có trên 3.600 ha cà phê, trong đó khoảng 3.000 ha đang ở giai đoạn kinh doanh. Bên cạnh đó là hàng trăm héc ta hồ tiêu, chanh dây, sầu riêng và nhiều loại cây ăn quả khác. Với đặc thù mùa khô kéo dài, nhu cầu tưới nước luôn ở mức cao, tạo áp lực lớn về nguồn điện cũng như chi phí sản xuất.
Theo ông Nguyễn Văn Thương - Phó Chủ tịch UBND xã Bờ Ngoong, đến nay khoảng 2.500 ha cà phê trên địa bàn đã được tưới bằng điện lưới quốc gia, gần 1.000 ha áp dụng hệ thống điện mặt trời. Một phần diện tích còn lại vẫn sử dụng máy bơm chạy dầu diesel nhưng đang dần được thay thế.
“Điện mặt trời đang trở thành xu hướng tất yếu. Không chỉ giúp người dân chủ động nguồn điện mà còn giảm chi phí lâu dài, phù hợp với điều kiện sản xuất của địa phương. Những mô hình hiệu quả ban đầu đang tạo sức lan tỏa rất lớn trong cộng đồng” - ông Thương nhận định.
Thực tế cho thấy, mô hình này đặc biệt phù hợp với những khu vực rẫy xa khu dân cư, nơi điện lưới chưa ổn định hoặc chưa được đầu tư. Với chi phí khoảng 60-70 triệu đồng cho hệ thống phục vụ 1,5 ha cây trồng, thời gian bảo hành tấm pin lên đến 15 năm, nhiều hộ nông dân đánh giá đây là khoản đầu tư hợp lý, có thể thu hồi vốn sau vài năm.
Không chỉ dừng lại ở hiệu quả kinh tế, việc sử dụng năng lượng mặt trời còn mang lại lợi ích rõ rệt về môi trường. So với máy bơm chạy dầu diesel, hệ thống này không phát thải khí độc hại, không gây ô nhiễm tiếng ồn, góp phần bảo vệ môi trường sản xuất và sức khỏe người lao động.
Anh Lý Phi Hoàng (làng Thoong Nha, xã Bờ Ngoong) - người chuyên cung cấp và lắp đặt hệ thống bơm tưới bằng năng lượng mặt trời - cho biết: “Gia Lai có lợi thế rất lớn về số giờ nắng trong năm, đây là điều kiện lý tưởng để phát triển năng lượng tái tạo. Nông dân sử dụng hệ thống này không chỉ tiết kiệm chi phí mà còn góp phần xây dựng nền nông nghiệp xanh, bền vững”.
Theo anh Hoàng, để người dân dễ tiếp cận, các đơn vị cung ứng hiện nay đều có chính sách hỗ trợ lắp đặt, bảo trì và bảo hành dài hạn. Nhờ đó, người dân yên tâm hơn khi đầu tư, không còn tâm lý e ngại như trước.
Từ những mô hình bước đầu tại Bờ Ngoong, có thể thấy việc ứng dụng năng lượng mặt trời trong tưới tiêu không còn là giải pháp mang tính thử nghiệm mà đang dần trở thành hướng đi lâu dài. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng rõ nét, chi phí đầu vào tăng cao, việc chủ động nguồn năng lượng sạch sẽ là “chìa khóa” giúp nông nghiệp Gia Lai nâng cao sức cạnh tranh.
Từ những rẫy cà phê nắng gió, câu chuyện “bắt nắng” để tưới cây đang lan tỏa mạnh mẽ. Đó không chỉ là sự thay đổi trong cách làm, mà còn là minh chứng cho tư duy sản xuất mới của người nông dân. Khi biết tận dụng lợi thế tự nhiên, mạnh dạn ứng dụng khoa học kỹ thuật, người nông dân hoàn toàn có thể làm chủ sản xuất, nâng cao thu nhập và hướng đến phát triển bền vững trên chính mảnh đất của mình.
