Trong không khí trang nghiêm, hơn 70 đại biểu, cựu chiến binh và người dân đến từ nhiều tỉnh, thành trong nước đã thành kính dâng hương tưởng nhớ các Anh hùng liệt sĩ thuộc các đơn vị D50, D52, D53, D73, D8, D406, Đ10, Đ20… đã chiến đấu, hy sinh trên chiến trường Gia Lai.
Cựu chiến binh Phạm Thế Hùng - nguyên cán bộ Tiểu đoàn 50, vượt quãng đường từ tỉnh Hưng Yên vào dự lễ. Sức khỏe yếu, mắc bệnh tiểu đường nặng, dọc đường ông phải liên tục tiêm thuốc. Nhưng khi nhắc đến đồng đội và những năm tháng chiến đấu ở Gia Lai, ký ức trong ông như sống lại.
Ông kể, có lần tổ chiến đấu đi thuyền qua khu vực gần bãi biển Quy Nhơn thì bị phục kích. Nhiều đồng đội hy sinh. Ông may mắn lặn sâu xuống nước để thoát khỏi vòng vây, nhưng sau đó bị thương ở chân. Từ đó, ông mang biệt danh “Hùng Thọt”.
Cựu chiến binh Nguyễn Hữu Thoại (TP Hải Phòng) cũng trở lại chiến trường xưa cùng những người đồng đội sau hơn 50 năm. Năm 1973, ông cùng khoảng 800 tân binh từ miền Bắc lên đường vào chiến trường. Đến Quảng Ngãi, lực lượng được chia tách, một bộ phận bổ sung cho chiến trường Bình Định. Từ đó, mảnh đất này trở thành một phần không thể phai mờ trong cuộc đời người lính.
Những người lính chiến đấu tại nhiều địa bàn ác liệt phần lớn còn rất trẻ khi vào chiến trường, có người mới 15, 16 tuổi. Trong những năm tháng gian khổ, thiếu thốn; đường vận chuyển bị chia cắt, những người lính phải sống trong hầm bí mật giữa lòng dân, dựa vào sự chở che, đùm bọc của nhân dân để bám trụ, chiến đấu.
Trung đoàn 93 được thành lập ngày 25-3-1975 tại thôn Xuân Mỹ, xã Phước Hiệp, huyện Tuy Phước, tỉnh Bình Định trước đây, nay là thôn Nam Xuân, xã Tuy Phước Bắc, tỉnh Gia Lai. Sau ngày giải phóng Tây Nguyên, Trung đoàn nhận nhiệm vụ tiến công, tiêu diệt và làm tan rã lực lượng địch từ Tuy Phước đến Quy Nhơn, phối hợp với các đơn vị chủ lực, tạo thời cơ giải phóng thị xã Quy Nhơn.
Ngày 31-3-1975, trong chiến dịch giải phóng Quy Nhơn, Tiểu đoàn 50 chiến đấu quyết liệt, đánh chiếm Dinh Tỉnh trưởng Bình Định. Đại đội 2 của Tiểu đoàn là đơn vị trực tiếp cắm cờ giải phóng trên tòa hành chính tỉnh.
Cựu chiến binh Võ Lụa - nguyên Chính trị viên Đại đội 2, Tiểu đoàn 50, là người được giao nhiệm vụ cắm lá cờ Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam trên Tòa thị chính Quy Nhơn. Hơn nửa thế kỷ đã qua, nhưng với ông và những người lính năm ấy, mỗi dấu mốc lịch sử đều gắn với những gương mặt cụ thể, những đồng đội cụ thể, những người đã góp tuổi trẻ và máu xương để làm nên ngày chiến thắng.
Sau chiến tranh, những người lính trở về với cuộc sống đời thường. Có người trở về quê cũ, có người ở lại, xem mảnh đất từng che chở, cưu mang mình như quê hương thứ hai. Nhưng dù ở đâu, ký ức về những người đã nằm lại vẫn không bao giờ mất đi.
Mỗi dịp tháng Bảy, họ lại hẹn nhau trở về. Người từ Bắc vào, người trong Nam ra, người từ Khánh Hòa và nhiều tỉnh, thành miền Trung cùng tìm về chiến trường xưa. Có người sức khỏe đã yếu, phải vượt chặng đường dài trong nhiều giờ, nhưng vẫn cố gắng lên đường. Bởi họ hiểu rằng, khi còn có thể đi, còn phải trở về.
Trước lễ tri ân, các cựu chiến binh đã đến dâng hương tại nhiều nghĩa trang liệt sĩ trên địa bàn Tuy Phước, An Nhơn, Phù Mỹ... Mỗi nơi đi qua là một lần ký ức được đánh thức, một lần những người còn sống gọi tên những người đã khuất.
Cựu chiến binh Nguyễn Văn Xáng - thành viên Ban Liên lạc Tiểu đoàn 50 tại Khánh Hòa, chia sẻ: Điều quý giá nhất trong những cuộc gặp mặt không phải là những mâm cơm hay lời chúc, mà là sự chân tình. Những người lính ngồi bên nhau, hỏi thăm sức khỏe, nhắc chuyện gia đình, kể chuyện đồng đội và động viên nhau sống vui, sống khỏe để mỗi năm còn có dịp trở về.
“Chúng tôi tin rằng, ở một nơi nào đó, những người đồng đội đã hy sinh cũng sẽ mỉm cười khi thấy anh em vẫn còn nhớ nhau, còn giữ trọn lời hẹn” - ông Xáng xúc động nói.
Tình đồng đội cũng được nối dài bằng những việc làm cụ thể. Tại buổi lễ, Ban Liên lạc truyền thống Tiểu đoàn 50 tại Khánh Hòa đã trao quà hỗ trợ hai đồng đội có hoàn cảnh khó khăn đang sinh sống tại xã Tuy Phước Bắc và phường An Nhơn Đông. Món quà không lớn, nhưng chứa đựng sự sẻ chia của những người từng cùng nhau đi qua chiến tranh.
Đại diện chính quyền địa phương, ông Đặng Văn Thái - Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam xã Tuy Phước Bắc khẳng định, những thành quả hôm nay được đánh đổi bằng biết bao xương máu của các thế hệ đi trước. Đảng bộ, chính quyền và nhân dân địa phương nguyện tiếp tục đoàn kết, xây dựng quê hương ngày càng phát triển, đồng thời giáo dục thế hệ trẻ hiểu sâu sắc hơn giá trị của hòa bình, độc lập và tự do.
