Hiểm nguy rình rập
Theo Sở Y tế, năm 2025, toàn tỉnh ghi nhận 2.075 trường hợp sinh con tại nhà, chiếm 5% trên tổng số 41.157 ca sinh. Tình trạng này tập trung chủ yếu ở khu vực phía Tây tỉnh. Đáng lo ngại là hơn 80,2% số ca sinh con tại nhà không có cán bộ y tế hỗ trợ.
Trong căn nhà sàn đơn sơ ở làng Kon Ma Har (xã Đak Sơmei), chị Heng (31 tuổi) cho biết đã sinh cả 4 người con tại nhà. “Hồi giờ, phụ nữ trong làng đều sinh con ở nhà, không đi bệnh viện” - chị nói.
Trường hợp chị Heng không phải cá biệt. Chị Ngat (26 tuổi, làng Kon Ma Har) vẫn chưa quên cảm giác sợ hãi khi sinh con tại nhà: “Mình sợ lắm, sợ không có sức sinh, sợ con chết”.
Nhưng nỗi lo sợ ấy vẫn chưa đủ lớn để thay đổi thói quen đã ăn sâu qua nhiều thế hệ. Ở nhiều làng đồng bào dân tộc thiểu số, việc sinh con tại nhà gần như là tập quán, thói quen của cộng đồng.
Năm 2025, tại xã Đak Sơmei đã xảy ra trường hợp sản phụ tử vong do băng huyết sau khi sinh con tại nhà. Đây là những tai biến sản khoa hoàn toàn có thể xử trí nếu sinh con tại cơ sở y tế.
Chị Tyai (làng Kon Pơ Dram, xã Đak Sơmei) cho biết: “Mình làm cô đỡ thôn bản được 11 năm. Việc vận động phụ nữ đi khám thai, sinh con tại cơ sở y tế rất khó khăn vì thói quen sinh con tại nhà đã ăn sâu vào tư tưởng nên phải kiên trì thuyết phục”.
Tại xã Ia Khươl, qua tuyên truyền, vận động, tỷ lệ sinh con tại nhà dù đã giảm nhưng vẫn còn ở mức cao (chiếm 26,6% tổng số ca sinh). Theo bác sĩ Rơ Châm Hoàng - Trưởng Trạm Y tế xã Ia Khươl, xã có 26 thôn, làng; trong đó có 21 thôn, làng thuộc vùng đặc biệt khó khăn. Nhiều người dân nhận thức vẫn còn hạn chế, còn thói quen sinh con tại nhà và chưa thấy hết nguy cơ mất an toàn của việc này.
Triển khai đồng bộ các giải pháp kéo giảm
Trước thực trạng trên, Sở Y tế đã chỉ đạo các đơn vị triển khai nhiều giải pháp đồng bộ nhằm kéo giảm tỷ lệ sinh con tại nhà. Ông Nguyễn Thanh Truyền - Giám đốc Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh - cho biết: Cuối tháng 3 vừa qua, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh đã thành lập 2 đoàn công tác, trực tiếp giám sát, hỗ trợ chuyên môn tại 7 xã có tỷ lệ sinh con tại nhà cao gồm: Ia Khươl, Ia Tôr, Đak Sơmei, Lơ Pang, Chơ Long, Hra và SRó.
Mục tiêu chung của đợt giám sát là góp phần nâng cao hiệu quả công tác chăm sóc sức khỏe sinh sản, giảm tình trạng sinh con tại nhà, cải thiện sức khỏe bà mẹ và trẻ em trên địa bàn.
Năm 2026, ngành Y tế tỉnh đặt mục tiêu giảm tỷ lệ sinh con tại nhà dưới 4%, tiến tới loại bỏ hoàn toàn tình trạng này. Cùng với đó, tỉnh cũng đề ra các chỉ tiêu cụ thể như: 98% phụ nữ mang thai được quản lý thai kỳ; 85% phụ nữ được khám thai ít nhất 4 lần trong thai kỳ; tối thiểu 50% trường hợp sinh tại nhà có nhân viên y tế hoặc cô đỡ thôn bản hỗ trợ.
Theo Phó Giám đốc Sở Y tế Đinh Hà Nam, thời gian đến, UBND các xã cần phân công cán bộ, công chức cùng cán bộ y tế, trạm y tế phụ trách thôn, làng để quản lý thai kỳ đối với 100% phụ nữ mang thai; theo dõi sát và tuyên truyền, vận động họ đến cơ sở y tế để sinh con, có thể áp dụng biện pháp ép buộc. Bên cạnh đó, triển khai thí điểm mô hình CLB thôn, làng không sinh con tại nhà và nhanh chóng nhân rộng.
Đối với Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh, cần theo dõi, tổng hợp, phân tích và báo cáo định kỳ hằng tháng hoặc đột xuất số ca sinh con tại nhà của từng địa phương; tổ chức đợt kiểm tra, giám sát tình hình quản lý thai kỳ tại các địa bàn trọng điểm, hướng dẫn chuyên môn, kỹ thuật cho nhân viên y tế tại các trạm y tế xã. Đồng thời, tổ chức thẩm định các trường hợp tử vong mẹ, tử vong sơ sinh liên quan đến sinh tại nhà trên địa bàn tỉnh.
Các trung tâm y tế trực thuộc Sở Y tế tổ chức đợt cao điểm giám sát, hỗ trợ chuyên môn quản lý thai kỳ, chăm sóc sức khỏe bà mẹ trước, trong, sau sinh cho trạm y tế xã, đặc biệt là tại các xã có tình trạng sinh con tại nhà, vùng sâu, vùng xa, giao thông đi lại khó khăn...
Trưởng Trạm Y tế xã Ia Khươl cho biết: “Chúng tôi đang phối hợp với các cấp, ngành tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền, đồng thời quản lý tốt thai phụ để vận động phụ nữ có thai đến cơ sở y tế sinh con an toàn. Hy vọng qua nỗ lực tuyên truyền, bà con sẽ dần dần ý thức và từ bỏ thói quen sinh con tại nhà”.
