Học tiếng mẹ đẻ


(GLO)- Trò chuyện về tiếng nói và chữ viết của người Jrai, thầy Kpă Pual-giáo viên Trường THPT Đinh Tiên Hoàng (huyện Krông Pa, tỉnh Gia Lai) cho rằng, cần đặt ra vấn đề xóa mù chữ Jrai cho người Jrai. “Hiện nay, thế hệ trẻ Jrai biết tiếng nói nhưng không biết chữ viết. Trong khi đó, tiếng nói, chữ viết là cái gốc của văn hóa, là phương tiện để chuyển tải tri thức, lưu giữ các giá trị văn hóa truyền thống. Các giá trị này sẽ mai một nhanh hơn nếu không bắt đầu từ việc gìn giữ chữ viết”-thầy Pual nói.
Thầy Pual vừa tham gia biên soạn tập 1 sách giáo khoa, tài liệu hướng dẫn dạy học bậc tiểu học (tiếng Jrai) do Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD-ĐT) chủ trì. Đây là hoạt động nằm trong Chương trình “Nâng cao chất lượng dạy học các môn tiếng dân tộc thiểu số trong chương trình giáo dục phổ thông giai đoạn 2021-2030” do Phó Thủ tướng Chính phủ Vũ Đức Đam ký ban hành theo Quyết định số 142/QĐ-TTg ngày 27-1-2022, giao cho Bộ GD-ĐT xây dựng kế hoạch, tổ chức triển khai và thực hiện.
Mục tiêu của chương trình xác định theo 2 giai đoạn: giai đoạn 1 (2021-2025), giai đoạn 2 (2026-2030). Theo đó đến năm 2025, hoàn thành biên soạn sách giáo khoa, tài liệu hướng dẫn dạy học bậc tiểu học đối với 8 tiếng dân tộc thiểu số đã được ban hành chương trình môn học. “Toàn quốc chỉ có 8 dân tộc có chữ viết được chọn biên soạn sách giáo khoa thì tỉnh Gia Lai chiếm 2 thứ tiếng là Jrai và Bahnar. Ngoài ra, còn có tiếng Chăm, Ê Đê, Khmer, M’Nông, Mông, Thái. Tôi vừa tham gia biên soạn xong tập 1 sách giáo khoa tiếng Jrai và được Bộ GD-ĐT thẩm định. Còn tiếng Bahnar do cô Đinh H’Mer-Phó Trưởng phòng Tổ chức (Sở GD-ĐT) tham gia biên soạn”-thầy Pual cho biết.
Thầy Kpă Pual chỉ ra một số lỗi thường gặp trong cách viết tên người Jrai, nguyên nhân vì không biết chữ viết Jrai. Ảnh: Hoàng Ngọc
Thầy Kpă Pual chỉ ra một số lỗi thường gặp trong cách viết tên người Jrai, nguyên nhân vì không biết chữ viết Jrai. Ảnh: Hoàng Ngọc
Sự ra đi đột ngột mới đây của cô H’Mer khiến thầy Kpă Pual vô cùng tiếc nuối về một trí thức trẻ người Bahnar. Theo thầy Kpă Pual, Gia Lai có gần 50% học sinh là người dân tộc thiểu số, chủ yếu là Bahnar và Jrai. Đây đều là 2 dân tộc có chữ viết đã sáng tạo kho tàng tri thức, văn hóa đồ sộ Không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên được UNESCO công nhận là di sản phi vật thể đại diện của nhân loại. Nhưng việc gìn giữ và phát huy giá trị di sản văn hóa từ xưa tới nay chủ yếu qua truyền khẩu. Trong khi đó, thế hệ trẻ người dân tộc thiểu số hiện nay phần lớn “mù chữ” mẹ đẻ. “Nếu người Việt học tiếng Việt thì người Bahnar, Jrai cũng cần phải học tiếng nói và chữ viết của mình. Đây là vấn đề rất cần được nhìn nhận nghiêm túc”-thầy Pual nói.
Anh Rcom Heo (buôn Tang, xã Phú Cần, huyện Krông Pa) có 3 người con đang đi học. Cô con gái lớn học Khoa Giáo dục mầm non (Trường Đại học Phú Yên), con gái thứ 2 học lớp 12 (Trường Phổ thông Dân tộc Nội trú tỉnh) và con trai út đang học lớp 9. “Các con mình nói tiếng Jrai nhưng không đứa nào biết chữ Jrai. Các cháu đều có năng khiếu văn nghệ, thể thao, thường xuyên tham gia các hội thi, hội diễn dành cho người dân tộc thiểu số. Mình rất muốn các con biết viết tiếng mẹ đẻ để mình có thể dạy con hát dân ca, ghi chép lưu giữ lại các bài dân ca Jrai”-anh Heo chia sẻ.
Thầy Pual cho rằng, cùng với phát triển chương trình sách giáo khoa và tài liệu dạy học tiếng dân tộc thiểu số, cần phải đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên giảng dạy, đồng thời hoàn thiện cơ chế, chính sách về dạy học tiếng dân tộc thiểu số. Hiện tại, Bộ GD-ĐT quy định đây là môn tự chọn nên các trường có tâm lý lựa chọn các môn dễ dàng, thuận lợi để triển khai dạy và học như tiếng Anh, kể cả các trường có đông học sinh dân tộc thiểu số. Đây là vấn đề khiến giới chuyên môn và những người nặng lòng với văn hóa truyền thống trăn trở. “Khi tiếng Jrai, Bahnar chưa phải là một môn học bắt buộc thì rất khó có cơ hội để học sinh dân tộc được học chữ viết của dân tộc mình. Thực tế cũng không nhiều thầy-cô giáo có khả năng dạy được chữ Bahnar, Jrai. Thời kỳ còn dạy tiếng Jrai cho đội ngũ cán bộ, công chức, tôi nhận ra họ chỉ học để lấy chứng chỉ chứ rất ít người học đi đôi với hành. Hầu như chỉ có người Kinh học tiếng Jrai, rất ít thấy người Jrai học chữ viết, tiếng nói của dân tộc mình, đội ngũ thầy-cô giáo lại càng vắng bóng trong những lớp học như vậy”-thầy Pual cho biết.
“Với địa bàn đặc thù như tỉnh Gia Lai, Sở GD-ĐT cần khuyến khích hoặc có quy định cụ thể đưa môn học này vào chương trình giáo dục phổ thông. Xóa mù chữ cho học sinh dân tộc giúp thế hệ trẻ Jrai, Bahnar biết và sử dụng tiếng nói chữ viết của dân tộc mình, có ý thức tôn vinh bản sắc và giá trị văn hóa, mới có khả năng sáng tạo văn hóa, văn học, âm nhạc và các giá trị khác”-thầy Pual nói.
HOÀNG NGỌC

Các tin khác

Vụ rò rỉ khí clo khiến 42 người nhập viện: 1 nạn nhân nguy cơ mất thị lực, người khác nguy kịch

Vụ rò rỉ khí clo khiến 42 người nhập viện: 1 nạn nhân nguy cơ mất thị lực, người khác nguy kịch

(GLO)- Sự cố rò rỉ khí clo tại cơ sở thu mua phế liệu ở thôn Mễ Sơn, xã Thượng Phúc (TP. Hà Nội) vào ngày 19-10 khiến 42 người phải nhập viện. Trong đó, có 1 bệnh nhân tổn thương giác mạc nghiêm trọng, nguy cơ ảnh hưởng thị lực; người khác tổn thương phổi nặng, kèm sốc.

Phường An Phú tổ chức Giải bóng chuyền hơi chào mừng Ngày thành lập Hội LHPN Việt Nam 20-10. Ảnh: BTC

Gia Lai: Sôi nổi hoạt động chào mừng Ngày thành lập Hội LHPN Việt Nam

(GLO)- Hướng đến kỷ niệm 96 năm Ngày thành lập Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam (20/10/1930 - 20/10/2026), các địa phương trong tỉnh Gia Lai tổ chức nhiều hoạt động thể thao, an sinh xã hội, góp phần nâng cao đời sống tinh thần, tăng cường đoàn kết và lan tỏa tinh thần sẻ chia trong cộng đồng.

Các đại biểu thực hiện nghi thức cắt băng khánh thành nhà thờ họ Đặng tỉnh Gia Lai. Ảnh: Hoàng Hoài

Khánh thành nhà thờ họ Đặng tỉnh Gia Lai

(GLO)- Sáng 18-10 (nhằm ngày 9-9 năm Bính Ngọ), đúng dịp giỗ Thủy tổ Họ Đặng Việt Nam, Hội đồng họ Đặng tỉnh Gia Lai đã khánh thành nhà thờ họ Đặng tại xã Kon Gang.

Phần tạng hiến tặng tại Bệnh viện Hùng Vương Gia Lai được ghép thành công cho 4 bệnh nhân

Phần tạng hiến tặng tại Bệnh viện Hùng Vương Gia Lai được ghép thành công cho 4 bệnh nhân

(GLO)- Liên quan ca hiến tạng đầu tiên tại Bệnh viện Hùng Vương Gia Lai ngày 15-10, các phần tạng của cô giáo Phạm Thị Anh Thư (SN 2004, xã Đak Pơ) đã được ghép thành công. Nghĩa cử cao đẹp của người hiến, sự phối hợp khẩn trương của các y, bác sĩ đã mang lại cơ hội sống cho 4 người bệnh. 

Hơn 101 triệu người đổi mã số BHXH, ai chưa được chuyển đổi?

Hơn 101 triệu người đổi mã số BHXH, ai chưa được chuyển đổi?

(GLO)- Đến ngày 16-10, hơn 101,49 triệu người đã được chuyển đổi mã số bảo hiểm xã hội (BHXH) sang số định danh cá nhân hoặc căn cước công dân, đạt 99,17%. Tuy nhiên, vẫn còn hàng trăm nghìn trường hợp chưa hoàn tất do dữ liệu chưa đồng bộ hoặc chưa đáp ứng điều kiện chuyển đổi.

Trao bằng khen cho 21 cá nhân dũng cảm cứu 32 thuyền viên gặp nạn trên biển

Trao bằng khen của Chủ tịch UBND TP. Đà Nẵng cho 21 cá nhân dũng cảm cứu 32 thuyền viên gặp nạn trên biển

(GLO)- Sáng 16-10, tại phường Hoài Nhơn, Sở Nông nghiệp và Môi trường TP. Đà Nẵng phối hợp với UBND 2 phường Hoài Nhơn, Hoài Nhơn Đông tổ chức trao bằng khen của Chủ tịch UBND thành phố cho 21 cá nhân có thành tích xuất sắc trong vụ cứu 32 thuyền viên tàu QNa-90859-TS gặp nạn trên biển.

 Gia Lai: Trao 100 suất quà cho phụ nữ khiếm thị

Gia Lai: Trao 100 suất quà cho phụ nữ khiếm thị

(GLO)- Sáng 16-10, tại phường Quy Nhơn, Hội Bảo trợ bệnh nhân nghèo tỉnh Gia Lai phối hợp với Hội Người mù tỉnh và nhà tài trợ đã trao quà cho 100 phụ nữ khiếm thị ở một số xã, phường phía Đông tỉnh.

Từ quần áo từ thiện đến 300 tấn rác: Cho đi thế nào để không thành gánh nặng?

Từ quần áo từ thiện đến 300 tấn rác: Cho đi thế nào để không thành gánh nặng?

(GLO)- Khoảng 300 tấn quần áo cũ chất đống tại khu vực dự án đường nối Phạm Hùng - Lê Đức Thọ (phường Từ Liêm, Hà Nội), phải thu gom, vận chuyển đi xử lý sau thời gian dài. Vấn đề đặt ra là quyên góp thế nào để lòng tốt đến đúng người mà không tạo thêm gánh nặng cho cộng đồng và môi trường.

Từ nỗi lo sạt lở đến niềm vui an cư

Từ nỗi lo sạt lở đến niềm vui an cư

(GLO)- Sau nhiều năm sống trong nỗi bất an vì sạt lở núi, hàng chục hộ dân xã Cát Tiến và xã Đề Gi (tỉnh Gia Lai) đang tất bật xây dựng nhà tại khu tái định cư. Những ngôi nhà mới dần hình thành không chỉ giúp người dân thoát nỗi lo sạt lở núi mà còn mở ra hy vọng về cuộc sống ổn định, an toàn hơn.

Ðiều hòa biên chế, đưa cán bộ về đúng nơi cần

Ðiều hòa biên chế, đưa cán bộ về đúng nơi cần

(GLO)- Từ kết quả rà soát biên chế tại 135 xã, phường, tỉnh Gia Lai triển khai điều hòa, sắp xếp cán bộ, công chức, viên chức giữa các địa phương nhằm khắc phục tình trạng thừa, thiếu nhân lực cục bộ.

Công đoàn phường Diên Hồng phát động phong trào nói không với ma túy

Công đoàn phường Diên Hồng phát động phong trào nói không với ma túy

(GLO)- Chiều 15-10, Công đoàn phường Diên Hồng (tỉnh Gia Lai) tổ chức Hội nghị tuyên truyền phòng, chống ma túy; phát động phong trào nữ cán bộ, đoàn viên tham gia xây dựng “Gia đình, đơn vị, doanh nghiệp nói không với ma túy” và Tọa đàm kỷ niệm Ngày Phụ nữ Việt Nam 20-10.

Gia Lai tập huấn điều tra thực trạng sử dụng thuốc lá năm 2026

Gia Lai tập huấn điều tra thực trạng sử dụng thuốc lá năm 2026

(GLO)- Ngày 14-10, tại phường Pleiku, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Gia Lai phối hợp với Trường Đại học Y Dược TP. Hồ Chí Minh tập huấn điều tra thực trạng sử dụng thuốc lá và công tác phòng, chống tác hại thuốc lá năm 2026 cho 53 điều tra viên, giám sát viên thuộc khu vực phía Tây tỉnh.