Giáo sư Đàm Thanh Sơn được trao huy chương Vật lý Dirac 2018

Giáo sư Đàm Thanh Sơn cùng 2 nhà khoa học đang làm việc tại Mỹ được trao huy chương Vật lý Dirac vì những đóng góp cho sự hiểu biết về các hệ thống đa vật.

Trung tâm Quốc tế Abdus Salam về Vật lý Lý thuyết (ICTP, trụ sở tại Trieste, Italy) ngày 8/8 vừa công bố tên 3 nhà khoa học được trao Huy chương Dirac 2018, đó là giáo sư Đàm Thanh Sơn của Đại học Chicago, Subir Sachdev của Đại học Harvard và Xiao-Gang Wen từ Viện Công nghệ Massachusetts (MIT).

Trang web của ICTP cho biết huy chương được trao cho 3 nhà khoa học "vì những đóng góp độc lập của họ cho sự hiểu biết các thể mới trong sự tương tác mạnh mẽ của các hệ nhiều vật và giới thiệu các kỹ thuật liên ngành gốc".


 

Thông báo trao huy chương Dirac 2018 của ICTP. Ảnh chụp màn hình.
Thông báo trao huy chương Dirac 2018 của ICTP. Ảnh chụp màn hình.



Thuyết nhiều vật (many-body theory) là một lĩnh vực của vật lý cung cấp khung hiểu biết đối với hành vi tập thể của một số lượng lớn các hạt tương tác với nhau.

Trong khi các định luật vật lý giải thích chuyển động của các hạt đơn lẻ có thể đơn giản (dù không phải lúc nào cũng vậy), việc tìm hiểu cách thức tập thể của các hạt có thể cực kỳ phức tạp. Trong một số trường hợp, hiện tượng đột sinh hầu như không còn tương đồng gì với quy luật sơ cấp.

ICTP cho biết cả 3 nhà khoa học được trao huy chương đều nghiên cứu về cách thức các cơ chế lượng tử ảnh hưởng đến các nhóm hạt lớn, tức các hệ thống nhiều vật.

Các nhà khoa học đã hiểu được việc các định luật lượng tử ảnh hưởng như thế nào đối với chuyển động của các nhóm rất nhỏ hạt, nhưng các vật dụng trong đời sống hàng ngày thường được tạo nên bởi số lượng hạt cực lớn, khoảng 10^23. Các hạt tương tác với nhau theo nhiều cách thức. Việc cân nhắc các hiện tượng rối lượng tử - tức trạng thái lượng tử của 2 vật thể có liên hệ nhau - là rất quan trọng trong việc nghiên cứu các tương tác này và việc áp dụng các cơ chế lượng tử vào những hệ thống như thế này thường rất phức tạp.

Một trong những cách để nghiên cứu các hệ nhiều vật là nhìn vào thể của vật chất. Các thể quen thuộc là rắn, lỏng và khí nhưng với các vật liệu lượng tử hiện đại, các nhà khoa học đã khám phá thêm nhiều thể mới.

Các nhà khoa học được trao huy chương đều là người có đóng góp quan trọng trong việc hiểu về các thể mới này cũng như quá trình "chuyển thể", thường xảy ra trong điều kiện các biến số bên ngoài như nhiệt độ và áp suất thay đổi. Sự chuyển thể có thể khiến đặc tính của vật chất thay đổi và 3 nhà vật lý trên đã giúp làm sáng tỏ việc chính các mô thức của sự rối electron đã gây nên sự thay đổi đặc tính.

Việc hiểu về tính năng động của các hệ nhiều vật giúp các nhà khoa học hiểu cách thức các đặc tính của vật thể được hình thành và giúp tạo ra những loại vật liệu mới.

"Các nhà khoa học được huy chương Dirac năm nay đều là người dẫn đầu trong việc sử dụng các phương pháp đa ngành trong việc trả lời các câu hỏi vật lý lý thuyết nền tảng", Giám đốc ICTP Fernando Quevedo cho biết.

"Dù những người đạt giải đều đang sống tại Mỹ, tôi vui mừng trước việc họ đều đến từ các nước đang phát triển và có liên hệ gần gũi với sứ mệnh của ICTP".

Ông Sachdev sinh ra ở New Delhi, Ấn Độ trong khi Wen đến từ Bắc Kinh, Trung Quốc.

Giáo sư Đàm Thanh Sơn sinh năm 1969 ở Hà Nội. Bố ông là giáo sư dược học Đàm Trung Bảo; mẹ là phó giáo sư, tiến sĩ sinh hoá Nguyễn Thị Hảo; chú ruột là giáo sư Vật lý Đàm Trung Đồn. Ông hiện làm việc tại Đại học Chicago, là thành viên Viện Hàn lâm Khoa học Mỹ.

Huy chương Dirac của ICTP được lấy theo tên của Paul Dirac, một trong những nhà vật lý lý thuyết vĩ đại nhất thế kỷ 20. Huy chương công bố vào ngày 8/8 mỗi năm, tức sinh nhật của Dirac. Người nhận huy chương sẽ được kèm giải thưởng 5.000 USD.

Phương Thảo (zing)

Các tin khác

Các bạn trẻ hóa thân thành các nhân vật yêu thích tại Lễ hội Cosplay “Bách Quỷ Dạ Hành”.

“Bách Quỷ Dạ Hành” - Lễ hội Cosplay cực chất tại Gia Lai

(GLO)- Chiều 26-10, lễ hội Cosplay “Bách Quỷ Dạ Hành” diễn ra sôi động tại sảnh Tocepo (số 224 Đống Đa, phường Quy Nhơn, tỉnh Gia Lai). Sự kiện do nhóm Asahi Matsuri và Cộng đồng Glocality Gia Lai phối hợp tổ chức, thu hút đông đảo bạn trẻ yêu thích cosplay trong và ngoài tỉnh tham gia.

Liên hoan võ cổ truyền Bình Định trong đoàn viên, thanh niên năm 2025 góp phần lan tỏa tinh hoa võ cổ truyền Bình Định đến thanh thiếu niên trong và ngoài tỉnh.

Lan tỏa tinh hoa võ cổ truyền trong thanh niên

(GLO)-Liên hoan võ cổ truyền Bình Định trong đoàn viên, thanh niên năm 2025 do Tỉnh đoàn tổ chức vừa khép lại, mang đến sân chơi ý nghĩa cho đoàn viên, thanh niên yêu võ thuật. Hoạt động góp phần quảng bá, lan tỏa tinh hoa võ cổ truyền Bình Định đến thanh thiếu niên trong và ngoài tỉnh. 

Thế hệ trẻ ngày càng quan tâm và muốn tìm về lịch sử

Thế hệ trẻ ngày càng quan tâm và muốn tìm về lịch sử

Nếu như trước đây, không ít bạn trẻ từng cho rằng lịch sử là khô khan và khó nhớ, thì hôm nay, Triển lãm "95 năm Cờ Đảng soi đường" đã biến lịch sử từ những trang sách tưởng chừng khô khan thành trải nghiệm đầy cảm xúc, khơi dậy trong giới trẻ niềm tự hào và trách nhiệm tiếp bước cha ông.

Tân sinh viên là đối tượng rất dễ bị 'bắt cóc online'

Tân sinh viên là đối tượng rất dễ bị 'bắt cóc online'

"Bắt cóc online" đang là hình thức tội phạm khiến nhiều người lo sợ, bất an. Một trong những đối tượng rất dễ bị thao túng tâm lý dẫn đến các vụ "bắt cóc online" được cơ quan chức năng chỉ ra chính là học sinh, sinh viên, đặc biệt là tân sinh viên.

Anh May cùng làm đèn lồng với trẻ tại Niệm Phật đường Mỹ Hóa

Khi những kỹ sư công nghệ TMA tiếp sức cho ước mơ nhỏ

(GLO)- Không chỉ viết nên những dòng lệnh, các kỹ sư công nghệ tại Công ty giải pháp phần mềm Tường Minh Bình Định (TMA Bình Định) còn viết nên những câu chuyện yêu thương ngoài đời thực. Từ năm 2023, nhóm thiện nguyện “Cánh diều” do họ sáng lập đã lặng lẽ tiếp sức cho những ước mơ nhỏ.

Không gian xưa trong mắt người trẻ phố núi

Không gian xưa trong mắt người trẻ phố núi Pleiku

(GLO)- Trong nhịp sống hiện đại hối hả, những góc quán xưa cũ, vật dụng nhuốm màu thời gian tưởng chừng chỉ còn trong ký ức lại đang trở thành điểm dừng chân thu hút người trẻ. Ở đó, họ không chỉ check-in mà còn tìm thấy cảm hứng sống, cảm hứng nghệ thuật và sự lắng đọng trong tâm hồn.

Học võ cổ truyền sự lựa chọn của nhiều học sinh dịp hè. Ảnh: Ngọc Minh

Học võ cổ truyền sự lựa chọn của nhiều học sinh dịp hè

(GLO)-Dịp hè, ngoài học năng khiếu, nhiều học sinh ở thị xã An Khê (tỉnh Gia Lai) đã lựa chọn học võ cổ truyền để rèn luyện kỹ năng tự vệ, nâng cao sức khỏe, tinh thần và góp phần gìn giữ, phát triển nền võ thuật truyền thống.

Trong 5 đảng viên vừa được Chi bộ Trường THPT Ya Ly tổ chức lễ kết nạp, có 3 đảng viên mới là học sinh. Ảnh: V.T

Tự hào đảng viên tuổi 18

(GLO)- Trở thành đảng viên khi vừa tròn 18 tuổi là niềm tự hào của nhiều bạn trẻ ở tỉnh Gia Lai, đây là minh chứng cho sự trưởng thành về nhận thức, bản lĩnh và lý tưởng sống. Vinh dự này đã trở thành động lực để các bạn trẻ nỗ lực hơn trong học tập, rèn luyện để cống hiến cho quê hương, đất nước.

Trải nghiệm ý nghĩa cùng chiến dịch “Hoa phượng đỏ”

Trải nghiệm ý nghĩa cùng chiến dịch “Hoa phượng đỏ”

(GLO)-Kỳ nghỉ hè bắt đầu cũng là lúc các đoàn viên thanh niên Gia Lai háo hức tham gia chiến dịch “Hoa phượng đỏ”. Không chỉ là sân chơi bổ ích trong dịp hè, chiến dịch còn là cơ hội để ĐVTN thể hiện tinh thần xung kích tình nguyện, sống có trách nhiệm và trưởng thành từ những trải nghiệm thực tế.

Không để khó khăn cản trở ước mơ

Không để khó khăn cản trở ước mơ

(GLO)- Đó là những chia sẻ đầy xúc động của các sĩ tử đặc biệt tham gia kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2025 tại tỉnh Gia Lai. Có em bị khuyết tật bẩm sinh, có em không may bị tai nạn giao thông ngay trước kỳ thi, dẫu khó khăn nhưng các em vẫn không từ bỏ hành trình chinh phục tri thức.

Trang bị kĩ năng sống cho trẻ khi vào hè

Trang bị kĩ năng sống cho trẻ khi vào hè

Mùa hè là khoảng thời gian trẻ được vui chơi, nghỉ ngơi nhưng cũng tiềm ẩn hàng loạt rủi ro tai nạn. Những chương trình kỹ năng sống ngày càng chuyên nghiệp không chỉ giúp trẻ ứng phó kịp thời, mà còn thay đổi tư duy giáo dục trong gia đình và nhà trường.

'Hè vui, hè khỏe, hè an toàn' cho trẻ em Đắk Nông

'Hè vui, hè khỏe, hè an toàn' cho trẻ em Đắk Nông

Tháng hành động vì trẻ em năm 2025 đang được tỉnh Đắk Nông triển khai. Hướng đến sự phát triển toàn diện của trẻ em, tỉnh ưu tiên nguồn lực, huy động sự chung tay, mỗi người một hành động để xây dựng môi trường sống an toàn, thân thiện, lành mạnh cho trẻ em trên địa bàn.

Trả lại 'khoảng trời' cho trẻ thơ - Bài 2: Con công nhân lao động chơi ở đâu?

Trả lại 'khoảng trời' cho trẻ thơ - Bài 2: Con công nhân lao động chơi ở đâu?

Với không ít gia đình công nhân lao động ở những thủ phủ công nghiệp như TPHCM, Bình Dương, nghỉ hè là thời gian ám ảnh nhất. Bởi, con trẻ nghỉ hè nhưng phụ huynh vẫn đến nhà máy. Không ít phụ huynh buộc phải để con ở nhà một mình tại khu trọ, số khác đưa con cùng vào nhà máy hoặc gửi về quê.