Dự hội thảo có ông Nguyễn Văn Ý, Phó Giám đốc Sở Văn hóa-Thể thao và Du lịch cùng đại diện các sở, ngành, địa phương; các nhà nghiên cứu, nhà văn hóa trong và ngoài tỉnh.
Theo hồ sơ di tích, ông Nguyễn Hữu Hảo là nhân vật lịch sử có nhiều đóng góp cho địa phương. Ông có vai trò quan trọng trong các phong trào Cần Vương; chống sưu thuế, chống thực dân Pháp tại vùng Thượng An-An Khê (thuộc huyện Bình Khê, tỉnh Bình Định cũ), đồng thời có công khai hoang lập ấp, xây dựng và bảo vệ làng xã giai đoạn cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX.
Nơi thờ và phần mộ ông Nguyễn Hữu Hảo tại thôn Thượng An 3 (xã Cửu An, tỉnh Gia Lai) hiện vẫn được con cháu gìn giữ. Đây là những chứng tích xác thực về cuộc đời và hoạt động của ông. Việc xếp hạng di tích sẽ tạo cơ sở pháp lý quan trọng cho công tác bảo tồn và phát huy giá trị lịch sử, văn hóa của di tích.
Nhà thờ cổ H’Bâu thuộc làng Xóa (xã Biển Hồ), cách núi lửa Chư Đang Ya khoảng 3km. Được xây dựng năm 1909, nhà thờ là một trong những công trình tôn giáo sớm nhất ở Bắc Tây Nguyên, đánh dấu giai đoạn đầu của hoạt động truyền giáo và sự hiện diện của người Pháp tại khu vực.
Công trình thể hiện trình độ xây dựng đầu thế kỷ XX với việc sử dụng vật liệu địa phương kết hợp kỹ thuật vòm cuốn Gothic phương Tây. Sự tồn tại của dòng chữ Hán trên mặt tiền không chỉ cung cấp cứ liệu xác thực về năm xây dựng, mà còn cho thấy sự ảnh hưởng của văn hóa Á Đông trong kỹ thuật xây dựng và tư duy thẩm mỹ thời bấy giờ.
Trải qua hơn một thế kỷ cùng những tác động của chiến tranh và thời gian, nhà thờ hiện chỉ còn lại phần mặt tiền và tháp chuông. Dù vậy, nhà thờ vẫn lưu giữ nhiều giá trị kiến trúc, lịch sử và tâm linh. Người dân địa phương vẫn thường xuyên đến cầu nguyện, dâng hoa hoặc thắp nến dưới chân tượng Chúa vào các dịp lễ và những ngày cuối tuần.
Theo các đại biểu, việc xây dựng hồ sơ đề nghị xếp hạng di tích cấp tỉnh đối với nhà thờ cổ H’Bâu là cần thiết nhằm bảo vệ phần kiến trúc còn lại, đồng thời tôn vinh một biểu tượng văn hóa, tâm linh của cộng đồng.
Tại hội thảo, các nhà nghiên cứu và đại biểu đã đóng góp nhiều ý kiến về thân thế, sự nghiệp của chí sĩ Nguyễn Hữu Hảo cũng như các giá trị lịch sử, văn hóa, kiến trúc và du lịch của nhà thờ cổ H’Bâu, qua đó hoàn thiện hồ sơ trình UBND tỉnh xem xét xếp hạng di tích cấp tỉnh.
