Độc đáo Lễ hội cầu ngư vạn đầm Xương Lý

Ngày 10.12, Bộ VH-TT&DL  ban hành quyết định ghi danh Lễ hội cầu ngư vạn đầm Xương Lý (xã Nhơn Lý, TP Quy Nhơn) là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Đây không chỉ là tin vui đối với cộng đồng ngư dân, chính quyền địa phương mà còn tạo thêm động lực để thực hiện những giải pháp bảo vệ, phát huy giá trị.

Lễ hội cầu ngư vạn đầm Xương Lý nói riêng, lễ hội cầu ngư ở tỉnh Bình Định nói chung chứa đựng những giá trị độc đáo riêng có, thể hiện rõ nhất là có biểu diễn bả trạo (loại hình diễn xướng dân gian theo kịch bản tuồng hát bội bả trạo) do ngư dân nắm giữ và thực hành trình diễn, khi biểu diễn thì hóa trang, phục trang theo nghệ thuật hát bội Bình Định.

Lăng Ông Nam Hải vạn đầm Xương Lý nằm trên triền núi Đơn ở thôn Lý Chánh, xã Nhơn Lý. Ảnh: NGỌC NHUẬN

Lăng Ông Nam Hải vạn đầm Xương Lý nằm trên triền núi Đơn ở thôn Lý Chánh, xã Nhơn Lý. Ảnh: NGỌC NHUẬN

Vũng Bấc và tín ngưỡng thờ cá Voi

Đến nay ngư dân xã Nhơn Lý vẫn còn lưu truyền câu ca: “Vũng Nồm, Vũng Bấc bao xa/Cách nhau cái dốc chia ra hai làng” để nhắc nhớ về một thời quá vãng xã Nhơn Lý có hai làng Xương Lý (Vũng Nồm) và Hưng Lương (Vũng Bấc) nhưng giao thương qua lại rất khó khăn, cách trở. Sách Nước non Bình Định (Quách Tấn) miêu tả: “Sau khi cửa Cách Thử bị lấp thì dãy núi Triều Châu trở thành một bán đảo chạy từ Cách Thử đến Phương Mai. Bờ biển chạy dưới chân bán đảo khi thì cát trắng mênh mông, khi thì gành cao mũi nhọn… Từ Bắc vào Nam, dọc theo dãy Triều Châu có nhiều vũng như: Vũng Nồm, Vũng Bấc (xã Nhơn Lý), Vũng San Hô (xã Nhơn Hải)…”.

Trước năm 1815, Xương Lý chỉ là một làng biển thuộc hải tấn Nha Phiên, huyện Phù Ly. Đến năm Minh Mạng thứ 20 (năm 1839), triều Nguyễn lập Địa bạ Bình Định thì thôn Xương Lý và thôn Hưng Lương thuộc tổng Trung An, huyện Phù Cát, phủ Hoài Nhơn. Ngày nay, Xương Lý (Vũng Nồm) có hai thôn Lý Chánh, Lý Hòa; và Hưng Lương (Vũng Bấc) cũng có hai thôn Lý Hưng, Lý Lương (thuộc xã Nhơn Lý). Tại vạn chài Xương Lý và Hưng Lương, ngư dân đều có lập riêng Lăng Ông Nam Hải để thờ cá voi.

Sau nhiều lần trùng tu, tôn tạo, đến nay Lăng Ông Nam Hải vạn đầm Xương Lý tọa lạc trên triền núi Đơn, ở thôn Lý Chánh đã khang trang hơn. Đây là nơi ngư dân thờ thần Nam Hải, gắn với tổ chức Lễ hội cầu ngư theo thông lệ hằng năm bắt đầu từ ngày mùng 10 tháng Giêng âm lịch, nhằm cầu cho mưa thuận gió hòa, ngư dân vươn khơi đánh bắt hải sản đầy khoang, đời sống ấm no, hạnh phúc. Thời nhà Nguyễn, lễ hội này được công nhận chính thức, minh chứng là những sắc phong còn được giữ lại ở các lăng phong tước hiệu cho cá voi, như: Nam Hải đại tướng quân, Nam Hải cự tộc ngọc lân tôn thần, Nam Hải cự tộc ngọc lân thượng đẳng thần... Tại Lăng Ông Nam Hải vạn đầm Hưng Lương ở Nhơn Lý còn lưu giữ 6 sắc phong tước hiệu thần Nam Hải của các vua triều Nguyễn.

Những bộ cốt cá voi được thờ trong lăng. Ảnh: NGỌC NHUẬN

Những bộ cốt cá voi được thờ trong lăng.  Ảnh: NGỌC NHUẬN

Đồng lòng gìn giữ di sản

Lễ hội cầu ngư vạn đầm Xương Lý được tổ chức gồm các nghi lễ cổ truyền: Lễ nghinh thần Nam Hải, lễ tĩnh sinh, đại lễ tế thần… Ngoài ra còn có phần hội biểu diễn bả trạo, hát bội, cùng các hoạt động khác, như: Chèo thuyền, bơi thúng, hội đánh bài chòi dân gian, trò chơi dân gian… thu hút đông đảo người dân địa phương và du khách tham dự.

Ông Dương Văn Thơm, Trưởng vạn đầm Xương Lý, cho biết: “Lễ hội cầu ngư vạn đầm Xương Lý được nhân dân hai thôn Lý Chánh, Lý Hòa cùng nhau tổ chức. Sau phần lễ, Ban vạn còn tổ chức phần tiệc thụ lộc khi bà con đến lăng dâng hương cúng thần. Chúng tôi còn mời đại diện ban quản lý Lăng Ông Nam Hải, đình, miếu ở vạn Hưng Lương đến chung vui để gắn kết thêm tình cảm của con dân xã Nhơn Lý, cùng chung tay bảo tồn di sản văn hóa cha ông để lại”.

Lễ hội cầu ngư vạn đầm Xương Lý được công nhận di sản văn hóa phi vật thể quốc gia là tin vui lớn đối với nhân dân, chính quyền địa phương; tạo thêm động lực để ngư dân địa phương - chủ thể nắm giữ và thực hành di sản đồng lòng bảo vệ và phát huy giá trị di sản.

Ông Nguyễn Kim Chức, Thư ký vạn đầm Xương Lý, cho biết: “Bà con rất mừng khi lễ hội được công nhận di sản phi vật thể quốc gia và rất háo hức chờ đến ngày mùng 10 tháng Giêng năm Ất Tỵ 2025 tổ chức Lễ hội cầu ngư gắn với Lễ đón nhận bằng công nhận di sản. Ban vạn cũng đã họp bàn với UBND xã lên kế hoạch tổ chức lễ hội năm tới với quy mô hoành tráng và kéo dài thời gian hơn để quảng bá di sản, phục vụ công chúng về dự”.

Lễ hội cầu ngư vạn đầm Xương Lý được ngư dân tổ chức theo thông lệ hằng năm vào ngày mùng 10 tháng Giêng âm lịch. Ảnh: KIỀU VY

Lễ hội cầu ngư vạn đầm Xương Lý được ngư dân tổ chức theo thông lệ hằng năm vào ngày mùng 10 tháng Giêng âm lịch. Ảnh: KIỀU VY

Theo kế hoạch, Lễ hội cầu ngư vạn đầm Xương Lý năm 2025 sẽ tổ chức phần hội từ ngày mùng 8 tháng Giêng, với giải bóng đá tranh cúp Lăng Ông Xương Lý của 4 đội bóng thôn Lý Chánh, Lý Hòa, Lý Lương, Lý Hưng để tạo không khí sôi động. Ban vạn còn làm thêm sản phẩm rượu gạo Lăng Ông Xương Lý được bán với giá “tùy hỷ” để giới thiệu thêm đặc sản địa phương phục vụ du lịch.

Nói về định hướng phát huy giá trị di sản văn hóa gắn phát triển du lịch ở địa phương trong thời gian tới, ông Nguyễn Thành Danh, Chủ tịch UBND xã Nhơn Lý, cho biết: “Du lịch ở Nhơn Lý phát triển mạnh mẽ trong những năm gần đây, nhưng chủ yếu là sản phẩm du lịch biển đảo. Với tin vui đón nhận thêm di sản phi vật thể quốc gia Lễ hội cầu ngư vạn đầm Xương Lý, cùng với Lăng Ông Nam Hải vạn đầm Hưng Lương đã được xếp hạng di tích cấp tỉnh năm 2015, cùng hệ thống đình, chùa…, địa phương sẽ có kế hoạch bảo vệ và phát huy các giá trị văn hóa bản địa để khai thác tiềm năng, quảng bá và phát triển du lịch văn hóa ở địa phương”.

***

Nếu được quan tâm đúng mức, gắn kết chặt chẽ giữa ngành chức năng, chính quyền địa phương, cộng đồng ngư dân trong thực hành, truyền dạy để kế thừa bảo vệ và phát huy giá trị văn hóa truyền thống, tin rằng Lễ hội cầu ngư vạn đầm Xương Lý nói riêng, lễ hội cầu ngư ở tỉnh Bình Định nói chung sẽ trở thành sản phẩm du lịch văn hóa mang đặc trưng riêng để phục vụ du khách.

Tính đến nay tỉnh Bình Định có 6 di sản văn hóa phi vật thể quốc gia gồm: Võ cổ truyền Bình Định, Nghệ thuật hát bội Bình Định, Nghệ thuật bài chòi Bình Định, Lễ hội chùa Bà - Cảng thị Nước Mặn, Nghề chằm nón ngựa Phú Gia và Lễ hội cầu ngư vạn đầm Xương Lý.

ĐOÀN NGỌC NHUẬN

Các tin khác

Nobel Văn học 2026: Chờ giờ công bố, khó đoán người được vinh danh

Nobel Văn học 2026: Chờ giờ công bố, khó đoán người được vinh danh

(GLO)- Giải Nobel Văn học 2026 dự kiến được Viện Hàn lâm Thụy Điển công bố tại Stockholm vào lúc 13 giờ ngày 8-10 (18 giờ cùng ngày theo giờ Việt Nam). Dù nhiều tên tuổi nổi tiếng được nhắc đến trước giờ công bố, danh tính người đoạt giải vẫn là một ẩn số do quy trình xét chọn được bảo mật.

Viết cho trẻ thơ từ tình yêu thiên nhiên

Mai Ðậu Hũ: Viết cho trẻ thơ từ tình yêu thiên nhiên

(GLO)- Mai Ðậu Hũ, tên thật là Phạm Thị Tuyết Mai (SN 1991, hiện sống tại phường Quy Nhơn Nam, tỉnh Gia Lai) là cây bút quen thuộc với bạn đọc nhỏ tuổi. Chị từng in tập thơ thiếu nhi "Khu vườn của mẹ" (NXB Trẻ, 2024) và tập truyện đồng thoại "Chuyện ở rừng xanh thẳm" (NXB Trẻ, 2024).

Rạo rực mùa dã quỳ về…

Rạo rực mùa dã quỳ về…

(GLO)- Không hiểu sao cứ mỗi dịp cuối hạ sang thu, tôi cùng nhóm bạn một thời là những công dân phố núi (Tây Gia Lai), nay định cư tại TP. Hồ Chí Minh lại rạo rực, háo hức rủ nhau về trải nghiệm mùa hoa dã quỳ - cồng chiêng phố núi đến vậy…

Cuộc thi Giọng hát hay tỉnh Gia Lai năm 2026 sẽ diễn ra trong tháng 10.

Cuộc thi Giọng hát hay tỉnh Gia Lai năm 2026 sẽ diễn ra trong tháng 10

(GLO)- Sở Văn hóa - Thể thao và Du lịch tỉnh Gia Lai vừa thông tin về cuộc thi Giọng hát hay tỉnh Gia Lai lần thứ I năm 2026 với chủ đề “Giai điệu tự hào”. Cuộc thi dự kiến diễn ra trong tháng 10, nhằm phát hiện giọng hát có triển vọng, phát triển phong trào văn hóa, văn nghệ trên địa bàn tỉnh.

'Một mối tình' của Nguyễn Ngọc Tư lên sân khấu

'Một mối tình' của Nguyễn Ngọc Tư lên sân khấu

Tại Nhà hát Trần Hữu Trang (TP.HCM), vở kịch Một mối tình (tác giả Như Trúc - đạo diễn) của Sân khấu Mới đưa khán giả về lại miệt đồng bằng sông nước, nơi những con người chân chất cứ loay hoay mãi giữa yêu thương và buông bỏ.

Nhà thiết kế trẻ công bố 45 bức tranh gây tò mò

Nhà thiết kế trẻ công bố 45 bức tranh gây tò mò

Không chỉ tìm đến để thưởng thức các tác phẩm hội họa của nhà thiết kế Đỗ Mạnh Cường, nhiều bạn trẻ còn thích thú check-in, tận hưởng không gian ngập sắc hoa và tìm thấy những phút giây thư giãn giữa nhịp sống đô thị.

Những cụ bà sống vui cùng sách

Những cụ bà sống vui cùng sách

(GLO)- Ở tuổi ngoài 70 đến gần 90, đọc sách vẫn là niềm vui mỗi ngày của những người phụ nữ cao tuổi ham học hỏi, thích khám phá điều mới lạ.

Ơn Người từ một triển lãm

Ơn Người từ một triển lãm

(GLO)- Những bức ảnh về cuộc đời và sự nghiệp của Chủ tịch Hồ Chí Minh được chọn lọc, trưng bày tại Bảo tàng Pleiku đã thu hút công chúng trong dịp Quốc khánh năm nay, như một lời khẳng định: “Miền Nam nhớ mãi ơn Người”.

Mùa khai trường trong ký ức

Mùa khai trường trong ký ức

Chỉ đợi một làn gió nhẹ lướt qua, không khí ngày khai trường lại rộn rã tràn về trên từng góc phố. Rời xa mái trường dấu yêu đã mấy chục năm, tôi tưởng mình đã đủ già dặn để đứng ngoài những nôn nao của đám trẻ.

Việt Nam là Bác, Bác là Việt Nam

Việt Nam là Bác, Bác là Việt Nam

(GLO)- Hồ Chí Minh - Một con người và một dân tộc là tác phẩm kể về cuộc đời và sự nghiệp cách mạng của Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Chương trình nghệ thuật “Gia Lai - Khúc ca ngày mới”

Chương trình nghệ thuật “Gia Lai - Khúc ca ngày mới”

(GLO)- Tối 5-9, tại Trường Cao đẳng Kỹ thuật Công nghệ Quy Nhơn, Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh Gia Lai phối hợp với nhà trường tổ chức chương trình nghệ thuật “Gia Lai - Khúc ca ngày mới”, với sự tham gia của các nhạc sĩ, ca sĩ thuộc Chi hội Âm nhạc tỉnh và Chi hội Nhạc sĩ Việt Nam tại Gia Lai.

Món quà lớn mang tên "Tự do"

Món quà lớn mang tên "Tự do"

(GLO)- Tôi được sinh ra khi đất nước đã hòa bình, lớn lên với những bước chân tự do trên dải đất hình chữ S. Với tôi, tự do từng là một điều rất đỗi bình thường. Chỉ đến khi nghe ba kể về chiến tranh, tôi mới hiểu, tự do là món quà được trao bằng tuổi trẻ, máu xương của bao thế hệ.

Những anh hùng bước ra từ câu hát

Những anh hùng bước ra từ câu hát

(GLO)- Có 3 người anh hùng thuộc 3 dân tộc khác nhau nhưng lịch sử và âm nhạc đã đưa họ cùng bước vào một không gian ký ức của Gia Lai, đó là Anh hùng Núp (dân tộc Bahnar), A Sanh (dân tộc Jrai) và Bùi Ngọc Đủ (dân tộc Kinh).

Hành trình 30 năm "giữ lửa" đam mê tem bưu chính ở Gia Lai

Hành trình 30 năm "giữ lửa" đam mê tem bưu chính ở Gia Lai

(GLO)- Hội Tem tỉnh Gia Lai ra đời năm 1996, là Hội Tem được thành lập sớm nhất ở khu vực Tây Nguyên. Qua 30 năm, Hội đã góp phần phát triển phong trào sưu tập tem, tổ chức nhiều hoạt động trưng bày, triển lãm trong nước và quốc tế.

Mỹ vị vùng “chảo lửa”

Mỹ vị vùng “chảo lửa”

(GLO)- Được mệnh danh là vùng “chảo lửa”, ẩm thực ở vùng đất Phú Túc cũng có những dấu ấn độc đáo như một cách thích ứng với khí hậu. Cái nóng dường như in dấu vào khẩu vị của người Jrai - cộng đồng cư trú lâu đời nơi đây.