Gần 30 năm trước, một số hộ dân Jrai từ xã Ia Piơr (huyện Chư Prông cũ) tìm đến khu vực suối Khôn, ven sông Ia Lốp, giáp ranh với xã Ia Lốp (tỉnh Đắk Lắk) để khai hoang, trồng trọt. Nhờ đất đai màu mỡ và nguồn nước dồi dào, diện tích canh tác ngày càng mở rộng.
Tuy nhiên, do rẫy cách xa làng, đường sá đi lại khó khăn, người dân đã dựng chòi ở tạm để tiện chăm sóc và thu hoạch mùa vụ. Lâu dần, cụm dân cư suối Khôn được hình thành.
Việc sinh sống tạm bợ kéo dài trong nhiều năm đã phát sinh nhiều bất cập trong quản lý hành chính. Địa giới hành chính cụm dân cư suối Khôn thuộc xã biên giới Ia Mơ, trong khi hộ khẩu của người dân lại thuộc xã Ia Piơr cũ. Điều này gây khó khăn trong quản lý, thực hiện chính sách và bảo đảm an ninh trật tự.
Xuất phát từ nhu cầu ổn định nơi ở, phát triển kinh tế và giữ vững an ninh biên giới, cuối năm 2023, làng Khôn chính thức được thành lập với 106 hộ/561 nhân khẩu, trong đó có 88 hộ người Jrai. Làng còn 19 hộ nghèo, 10 hộ cận nghèo.
Ông Kpă Sáu bày tỏ: “Từ khi có quyết định thành lập, bà con yên tâm gắn bó lâu dài, tích cực lao động sản xuất, chỉnh trang lại nhà cửa và giữ gìn vệ sinh môi trường. Chúng tôi mong địa phương tiếp tục quan tâm đầu tư hạ tầng để đời sống bà con ngày càng ổn định và khấm khá hơn”.
Hiện tại, làng Khôn có gần 500 ha đất sản xuất. Trước đây, bà con chủ yếu trồng điều, mì, bắp và lúa rẫy. Hai năm trở lại đây, nhờ công trình thủy lợi Ia Mơr với 3 tuyến kênh nhánh (VCD 5, VCD 7, VCD 22) cấp đủ nước tưới giúp 80 hộ canh tác hơn 80 ha lúa nước 2 vụ thuận lợi.
Trao đổi với PV, Trưởng thôn Siu Nganh thông tin: “Nhờ nguồn nước ổn định và được địa phương hướng dẫn tận tình, năng suất lúa tăng rõ rệt, vụ Đông Xuân đạt 7 - 8 tấn/ha, vụ mùa đạt 6 tấn/ha”.
Thế nhưng, sau gần 2 năm thành lập, làng Khôn vẫn đối diện nhiều khó khăn, đặc biệt là về hạ tầng giao thông. Ông Siu Nganh trăn trở: “Từ làng đến trung tâm xã Ia Mơ khoảng 19 km, đi theo tuyến đường kênh chỉ rộng chừng 3 m, còn đến xã Ia Lâu gần 10 km. Tất cả đều là đường đất, mùa khô bụi mịt mù, mùa mưa thì lầy lội, trơn trượt. Nhiều khi phụ huynh chở con đi học do trơn trượt nên bị ngã xe phải quay về; người đau ốm muốn đi khám cũng phải nhờ người có tay lái vững vì đường trơn như bôi mỡ”.
Đường sá khó khăn kéo theo nhiều hệ lụy khác. Việc tiêu thụ nông sản của bà con gần như phụ thuộc vào thương lái, vì ít ai có thể chở được số lượng lớn ra trung tâm. Đến vụ thu hoạch, bà con thường bị ép giá.
“Vụ Đông Xuân vừa rồi, gia đình tôi canh tác 2,2 ha lúa, năng suất 8 tấn/ha, nhưng khi bán tại làng chỉ được giá 5,8 triệu đồng/tấn, trong khi chở ra trung tâm xã có thể bán 7,2 triệu đồng/tấn. Mỗi chuyến đi chỉ chở được vài bao, vừa tốn công vừa mất thời gian”-ông Nganh chia sẻ.
Trước thực tế này, để làng Khôn phát triển, cần có sự đầu tư đồng bộ, mà quan trọng nhất chính là giao thông. Con đường chính là “mạch máu” kết nối sự phát triển của cộng đồng. Đường thông không chỉ rút ngắn khoảng cách địa lý mà còn giúp hàng hóa của người dân dễ tiêu thụ, con em yên tâm học tập, người bệnh kịp thời đến cơ sở y tế, chính quyền địa phương thuận lợi hơn trong triển khai các chính sách, hỗ trợ phát triển sản xuất.
Chủ tịch UBND xã Ia Mơ Trần Quyết Thắng cho biết: “Xã đang kiến nghị tỉnh quan tâm đầu tư đồng bộ về hạ tầng thiết yếu, nhất là giao thông, điện, nước, hội trường làng và các thiết chế văn hóa để giúp người dân làng Khôn có điều kiện phát triển KT-XH, ổn định cuộc sống”.
